मुहूर्तमपि राम त्वां ये च पश्यन्ति केचन । पाविताः स्वर्गभूताश्च पूज्यास्ते सर्वदैवतैः ।। ७.८२.
राम, ज्या कुणाला एक क्षणभर जरी तुझं दर्शन होतं, ते सर्व पावन होतात, स्वर्गाला पात्र होतात आणि देवांकडून नेहमी पूजले जातात.
ये च त्वां घोरचक्षुर्भिः पश्यन्ति प्राणिनो भुवि । हतास्ते यमदण्डेन सद्यो निरयगामिनः ।। ७.८२.
आणि जे जीव या पृथ्वीवर तुझ्याकडे वाईट नजरेने पाहतात, त्यांना यमाचा दंड त्वरित भोगावा लागतो आणि ते नरकात जातात.
ईदृशस्त्वं रघुश्रेष्ठ पावनः सर्वदेहिनाम् । भुवि त्वां कथयन्तो ऽपि सिद्धिमेष्यन्ति राघव ।। ७.८२.
रघुकुळातील श्रेष्ठ, तु सर्व देहधारकांचा पावन करणारा आहेस. पृथ्वीवर जे तुझी कीर्ती सांगतात, ते देखील सिद्धी प्राप्त करतात.
गच्छ चारिष्टमव्याग्रः पन्थानमकुतोभयम् । प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिर्हि जगतो भवान् ।। ७.८२.
आता तू निर्भयपणे, कोणतीही अडचण न येता, सुरक्षित मार्गाने जा. धर्माने राज्य कर, कारण तुच या जगाचा आधार आहेस.
एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः । अभ्यवादयत प्राज्ञस्तमृषिं पुण्यशालिनम् ।। ७.८२.
मुनिने असे सांगितल्यावर, तो ज्ञानी राजा हात जोडून त्या पुण्यशाली ऋषीला आदराने वंदन करतो.
अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं तांश्च सर्वांस्तपोधनान् । अध्यारोहत्तदव्यग्रः पुष्पकं हेमभूषितम् ।। ७.८२.
मुनिश्रेष्ठ आणि सर्व तपस्वी यांना वंदन करून, तो शांतपणे सोन्याने सजवलेल्या पुष्पकात चढला.
तं प्रयान्तं मुनिगणा ह्याशीर्वादैः समन्ततः । अपूजयन्महेन्द्राभं सहस्राक्षमिवामराः ।। ७.८२.
त्याच्या प्रस्थानावेळी, सर्व ऋषीगण चारही बाजूंनी आशीर्वाद देत त्याचा सन्मान करतात, जणू काही अमरदेवता हजार डोळ्यांच्या इंद्राची पूजा करतात.
स्वस्थः स ददृशे रामः पुष्पके हेमभूषिते । शशी मेघसमीपस्थो यथा जलधरागमे ।। ७.८२.
सोन्याने शोभलेल्या पुष्पकात बसलेला राम, जसा पावसाळ्यात मेघाजवळ असलेला चंद्र दिसतो, तसा शोभून दिसत होता.
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते पूज्यमानस्ततस्ततः । अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थो मध्यकक्ष्यामवारुहत् ।। ७.८२.
अर्धा दिवस गेला असता, सर्वत्र सन्मान मिळवत, काकुत्स्थ आयोध्येला पोहोचला आणि मध्यवर्ती अंगणात उतरला.
ततो विसृज्य रुचिरं पुष्पकं कामगामि तत् । विसर्जयित्वा गच्छेति स्वस्ति ते ऽस्त्विति च प्रभुः ।। ७.८२.
नंतर, त्या सुंदर आणि इच्छेनुसार जाणाऱ्या पुष्पक विमानाला रामाने निरोप दिला आणि 'जा, तुला शुभ होवो' असे म्हणत सोडून दिले.
कक्षान्तरविनिक्षिप्तं द्वास्स्थं रामो ऽब्रवीद्वचः । लक्ष्मणं भरतं चैव गत्वा तौ लघुविक्रमौ ७.८२.
रामाने आतल्या दालनात उभ्या असलेल्या द्वारपालाला सांगितले, 'जा, आणि लक्ष्मण व भरत या दोघांना बोलावून घे.'
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे व्द्यशीतितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील ब्याऐंशीवा सर्ग समाप्त झाला.
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य रामस्याक्लिष्ट कर्मणः । द्वास्स्थः कुमारावाहूय राघवाय न्यवेदयत् ।। ७.८३.
रामाचे निर्दोष कृत्य असलेले बोलणे ऐकून, द्वारपालाने कुमारांना बोलावले आणि राघवाला कळवले.
दृष्ट्वा तु राघवः प्राप्तौ प्रियौ भरतलक्ष्मणौ । परिष्वज्य तदा रामो वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.८३.
राघवाने प्रिय भरत आणि लक्ष्मण आलेले पाहिले, त्यांना मिठी मारली आणि असे बोलला.
कृतं मया यथा तथ्यं द्विजकार्यमनुत्तमम् । धर्मसेतुमथो भूयः कर्तुमिच्छामि राघवौ ।। ७.८३.
मी ब्राह्मणांचे श्रेष्ठ कार्य सत्याप्रमाणे पूर्ण केले आहे. आता, राघवांनो, मी पुन्हा धर्माचा पूल उभारायचा आहे.
अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव धर्मसेतुर्मतो मम । धर्मप्रसाधकं ह्येतत् सर्वपापप्रणाशनम् ।। ७.८३.
माझ्यासाठी धर्माचा पूल हा अक्षय आणि अविनाशी आहे. हा धर्माची स्थापना करणारा आणि सर्व पापांचा नाश करणारा आहे.
युवाभ्यामात्मभूताभ्यां राजसूयमनुत्तमम् । सहितो यष्टुमिच्छामि तत्र धर्मो हि शाश्वतः ।। ७.८३.
तुम्हा दोघांसोबत, जे मला जणू माझेच स्वरूप आहात, मी श्रेष्ठ राजसूय यज्ञ करायचा आहे. कारण त्यातच शाश्वत धर्म आहे.
इष्ट्वा तु राजसूयेन मित्रः शत्रुनिबर्हणः । सुहुतेन सुयज्ञेन वरुणत्वमुपागमत् ।। ७.८३.
राजसूय यज्ञ करून, शत्रूंना जिंकणारा मित्र, उत्तम आणि योग्य रीतीने यज्ञ केल्यामुळे वरुणपदाला पोहोचला.
सोमश्च राजसूयेन इष्ट्वा धर्मेण धर्मवित् । प्राप्तश्च सर्वलोकेषु कीर्तिस्थानं च शाश्वतम् ।। ७.८३.
सोमानेही राजसूय यज्ञ धर्मपूर्वक केला आणि सर्व लोकांमध्ये त्याने शाश्वत कीर्ती मिळवली.
अस्मिन्नहनि यच्छ्रेयश्चिन्त्यतां तन्मया सह । हितं चायतियुक्तं च प्रयतौ कर्तुमर्हथः ।। ७.८३.
आजच्या या दिवशी, माझ्यासोबत काय उत्तम आहे ते विचार करा; आणि जे हिताचे व पुढील काळासाठी योग्य आहे, ते करण्यासाठी तुम्ही प्रयत्न करा.
श्रुत्वा तु राघवस्यैतद्वाक्यं वाक्यविशारदः । भरतः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.८३.
राघवाचे हे शब्द ऐकून, वाक्प्रवीण भरताने हात जोडून असे म्हणाले.
त्वयि धर्मः परः साधो त्वयि सर्वा वसुन्धरा । प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश्चामितविक्रम ।। ७.८३.
हे सज्जन, परम धर्म तुझ्यातच आहे; महाबाहू, अमाप पराक्रम असलेल्या तुझ्यातच सारी पृथ्वी आणि कीर्ती स्थिर आहे.
महीपालाश्च सर्वे त्वां प्रजापतिमिवामराः । निरीक्षन्ते महात्मानं लोकानाथं यथा वयम् ।। ७.८३.
सर्व राजे, आम्ही जसे लोकांचा स्वामी म्हणून तुला पाहतो तसेच, अमर लोक प्रजापतीला जसे पाहतात तसे तुला पाहतात.
पुत्राश्च पितृवद्राजन्पश्यन्ति त्वां महाबल । पृथिव्या गतिभूतो ऽसि प्राणिनामपि राघव ।। ७.८३.
हे महाबल राजा, पुत्र तुझ्याकडे वडिलांसारखे पाहतात; पृथ्वीवर आणि सर्व जीवांमध्ये तूच मार्गदर्शक आहेस, हे राघव.
स त्वमेवंविधं यज्ञमाहर्तासि कथं नृप । पृथिव्यां राजवंशानां विनाशो यत्र दृश्यते ।। ७.८३.
राजा, तू असा यज्ञ करणारा असून, पृथ्वीवरील राजवंशांचा नाश जिथे दिसतो असा यज्ञ कसा करू शकतोस?
पृथिव्यां ये च पुरुषा राजन्पौरुषमागताः । सर्वेषां भविता तत्र सङ्क्षयः सर्वकोपजः ।। ७.८३.
राजा, पृथ्वीवर जे पुरुष खऱ्या अर्थाने पुरुषार्थी आहेत, त्यांचा तिथे सर्वांच्या क्रोधामुळे नाश होईल.
स त्वं पुरुषशार्दूल गुणैरतुलविक्रम । पृथिवीं नार्हसे हन्तुं वशे हि तव वर्तते ।। ७.८३.
म्हणून, गुणी आणि अतुलनीय पराक्रम असलेला पुरुषसिंह, पृथ्वी तुझ्या अधीन आहे म्हणून तिला नष्ट करू नकोस.
भरतस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा ऽमृतमयं तदा । प्रहर्षमतुलं लेभे रामः सत्यपराक्रमः ।। ७.८३.
भरताची ती अमृतासारखी वाणी ऐकून, सत्यपराक्रमी रामाला अतुल आनंद झाला.
उवाच च शुभं वाक्यं कैकेय्यानन्दवर्धनम् । प्रीतो ऽस्मि परितुष्टो ऽस्मि तवाद्य वचने ऽनघ ।। ७.८३.
त्याने कैकेयीपुत्राचा आनंद वाढवणारी शुभ वाणी बोलली: 'मी तुझ्या आजच्या शब्दांनी अत्यंत प्रसन्न आणि पूर्णपणे समाधानी आहे, हे निष्पाप.'
इदं वचनमक्लीबं त्वया धर्मसमाहितम् । व्याहृतं पुरुषव्याघ्र पृथिव्याः परिपालनम् ।। ७.८३.
हे पुरुषसिंह, धर्मयुक्त आणि पुरुषार्थाने भरलेली ही वाणी तू पृथ्वीच्या रक्षणासाठी बोलली आहेस.