ततः स दण्डः काकुत्स्थ बहुवर्षगणायुतम् । अकरोत्तत्र दान्तात्मा राज्यं निहतकण्टकम् ।। ७.८०.
नंतर, काकुत्स्था, दंडाने तिथे हजारो वर्षे, सर्व विघ्न दूर करून, संयमाने राज्य केले.
अथ काले तु कस्मिंश्चिद्राजा भार्गवमाश्रमम् । रमणीयमुपाक्रामच्चैत्रे मासि मनोरमे ।। ७.८०.
काही काळाने, चैत्र महिन्यात, तो राजा रमणीय अशा भृगुकुलाच्या आश्रमात गेला.
तत्र भार्गवकन्यां स रूपेणाप्रतिमां भुवि । विचरन्तीं वनोद्देशे दण्डो ऽपश्यदनुत्तमाम् ।। ७.८०.
तिथे, दंडाने पृथ्वीवर अद्वितीय सौंदर्य असलेल्या, वनात फिरणाऱ्या भृगुकन्येला पाहिले.
स दृष्ट्वा तां सुदुर्मेधा अनङ्गशरपीडितः । अभिगम्य सुसंविग्नां कन्यां वचनमब्रवीत् ।। ७.८०.
तिला पाहून, वाईट बुद्धीच्या त्या राजाला कामदेवाच्या बाणांनी छळले; तो त्या घाबरलेल्या कन्येजवळ गेला आणि म्हणाला—
कुतस्त्वमसि सुश्रोणि कस्य वा ऽसि सुता शुभे । पीडितो ऽहमनङ्गेन गच्छामि त्वां शुभानने ।। ७.८०.
सुंदर नितंब असलेल्या, तू कुठून आलीस? कोणाची कन्या आहेस, शुभे? मी कामाने व्याकुळ झालो आहे, म्हणून तुझ्याजवळ आलो आहे, सुंदर मुखवाली.
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य मोहोन्मत्तस्य कामिनः । भार्गवी प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं नृपम् ।। ७.८०.
त्याने मोहाने आणि कामाने वेडावून असे बोलल्यावर, भृगुकन्या त्या राजाला नम्र शब्दांत उत्तर दिले.
भार्गवस्य सुतां विद्धि देवस्याक्लिष्टकर्मणः । अरजां नाम राजेन्द्र ज्येष्ठामाश्रमवासिनीम् ।। ७.८०.
हे राजेंद्र, मी निष्कलंक कर्म असलेल्या भृगु ऋषीची ज्येष्ठ कन्या अरजा आहे, आणि आश्रमात राहते.
मा मां स्पृश बलाद्राजन्कन्या पितृवशा ह्यहम् । गुरुः पिता मे राजेन्द्र त्वं च शिष्यो महात्मनः । व्यसनं सुमहत्क्रुद्धः स ते दद्यान्महातपाः ।। ७.८०.
राजा, मला जबरदस्तीने स्पर्श करू नकोस; मी वडिलांच्या अधीन असलेली कन्या आहे. माझे वडील माझे गुरु आहेत आणि तू त्यांचा शिष्य आहेस. जर ते क्रुद्ध झाले, तर त्या महान तपस्वीमुळे तुला मोठे संकट येईल.
यदि वान्यन्मया कार्यं धर्मदृष्टेन सत्पथा । वरयस्व नरश्रेष्ठ पितरं मे महाद्युतिम् ।। ७.८०.
जर तुला धर्माच्या मार्गाने माझ्याशी काही हवे असेल, तर, नरश्रेष्ठा, माझ्या तेजस्वी वडिलांना माग.
अन्यथा तु फलं तुभ्यं भवेद्घोराभिसंहितम् । क्रोधेन हि पिता मे ऽसौ त्रैलोक्यमपि निर्दहेत् ।। ७.८०.
नाहीतर, तुला भयंकर परिणाम भोगावे लागतील; कारण माझे वडील रागावले, तर तीनही लोक जाळून टाकू शकतात.
दास्यते चानवद्याङ्ग तव मा याचितः पिता ।। ७.८०.
आणि, जर तू विनंती केलीस, तर माझे निष्कलंक वडील नक्कीच मला तुला देतील.
एवं ब्रुवाणामरजां दण्डः कामवशं गतः । प्रत्युवाच मदोन्मत्तः शिरस्याधाय चाञ्जलिम् ।। ७.८०.
अरजा असे बोलत असताना, दंड कामाच्या वश झाला आणि मदाने वेडावून, हात जोडून डोक्यावर ठेवून तिला उत्तर देऊ लागला.
प्रसादं कुरु सुश्रोणि न कालं क्षेप्तुमर्हसि । त्वत्कृते हि मम प्राणा विदीर्यन्ते वरानने ।। ७.८०.
सुंदर कंबर असलेल्या सुभगे, माझ्यावर कृपा कर. वेळ वाया घालवू नकोस. तुझ्या साठीच माझे प्राण तुटून चालले आहेत, सुंदर मुख असलेल्या सुभगे.
त्वां प्राप्य मे वधो वा स्याच्छापो वा यदि दारुणः । भक्तं भजस्व मां भीरु भजमानं सुविह्वलम् ।। ७.८०.
तुला मिळवल्यावर माझा मृत्यू आला तरी चालेल किंवा कठोर शाप मिळाला तरी चालेल. भयभीत असलेल्या सुभगे, मी तुझ्यावर मनापासून प्रेम करतो, कृपया मला स्वीकार.
एवमुक्त्वा तु तां कन्यां दोर्भ्यां गृह्य बलाद्बली । विस्फुरन्तीं यथाकामं मैथुनायोपचक्रमे ।। ७.८०.
असं म्हणून त्या कन्येला बलवान दंडाने जबरदस्तीने हातांनी पकडलं आणि ती कितीही विरोध करत असली तरी त्याने तिच्यावर अत्याचार करण्यास सुरुवात केली.
एतमर्थं महाघोरं दण्डः कृत्वा सुदारुणम् । नगरं प्रययावाशु मधुमन्तमनुत्तमम् ।। ७.८०.
दंडाने हे भयंकर आणि क्रूर कृत्य केल्यावर तो पटकन उत्तम अशा मधुमंत नगरीकडे गेला.
अरजा ऽपि रुदन्ती सा आश्रमस्याविदूरतः । प्रतीक्षन्ति सुसंत्रस्ता पितरं देवसन्निभम् ।। ७.८०.
अरजा सुद्धा रडत रडत, आश्रमाच्या थोड्या अंतरावर, अत्यंत घाबरून आपल्या देवतुल्य वडिलांची वाट पाहत बसली होती.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽशीतितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणाच्या उत्तरेकांडातील ऐंशीवा सर्ग संपला.
स मुहूर्तादुपश्रुत्य देवर्षिरमितप्रभः । स्वमाश्रमं शिष्यवृतः क्षुधार्तः सन्न्यवर्तत ।। ७.८१.
थोड्या वेळाने, अपार तेज असलेला देवऋषी आपल्या शिष्यांसह आणि उपाशी अवस्थेत स्वतःच्या आश्रमात परत आला.
सो ऽपश्यदरजां दीनां रजसा समभिप्लुताम् । ज्योत्स्नामिव ग्रहग्रस्तां प्रत्यूषे न विराजतीम् ।। ७.८१.
त्याने अरजा हिला दुःखी आणि धुळीने माखलेली पाहिलं, जणू ग्रहण लागलेल्या चंद्रप्रकाशासारखी ती प्रभातकाळी तेजहीन दिसत होती.
तस्य रोषः समभवत्क्षुधार्तस्य विशेषतः । निर्दहन्निव लोकांस्त्रीञ्छिष्यांश्चैतदुवाच ह ।। ७.८१.
त्यांना विशेषतः उपाशी असल्यामुळे प्रचंड राग आला, जणू तो राग सर्व लोकांना जाळून टाकणारा होता. मग त्यांनी आपल्या शिष्यांना असे सांगितले.
पश्यध्वं विपरीतस्य दण्डस्याविजितात्मनः । विपत्तिं घोरसङ्काशां क्रुद्धामग्निशिखामिव ।। ७.८१.
दंडाच्या वाईट वागण्यामुळे त्याच्यावर आलेली ही भीषण आपत्ती पहा, जी क्रोधाने पेटलेल्या अग्नीच्या ज्वाळेसारखी भयंकर आहे.
क्षयो ऽस्य दुर्मतेः प्राप्तः सानुगस्य दुरात्मनः । यः प्रदीप्तां हुताशस्य शिखां वै स्प्रष्टुमिच्छति ।। ७.८१.
हा दुष्ट आणि वाईट बुद्धीचा दंड आणि त्याचे सगळे अनुयायी आता नाशाच्या मार्गावर आहेत, कारण त्यांनी जणू प्रज्वलित अग्नीच्या ज्वाळेला स्पर्श करण्याचा प्रयत्न केला.
यस्मात्स कृतवान्पापमीदृशं घोरसंहितम् । तस्मात्प्राप्स्यति दुर्मेधाः फलं पापस्य कर्मणः ।। ७.८१.
त्याने इतकं भयंकर आणि घोर पाप केलं आहे म्हणून हा वाईट बुद्धीचा मनुष्य आपल्या पाप कर्माचं फळ नक्कीच भोगेल.
सप्तरात्रेण राजासौ सभृत्यबलवाहनः । पापकर्मसमाचारो वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः ।। ७.८१.
सात रात्रींमध्ये, हा राजा आणि त्याचे सेवक, सैन्य आणि वाहने, पापी कृत्य केल्यामुळे, नक्कीच नष्ट होतील.
समन्ताद्योजनशतं विषयं चास्य दुर्मतेः । धक्ष्यते पांसुवर्षेण महता पाकशासनः ।। ७.८१.
या वाईट बुद्धीच्या दंडाच्या राज्याभोवती शंभर योजनांपर्यंतचा प्रदेश मोठ्या धुळीच्या पावसाने जळून जाईल, हे दंडकर्त्याने ठरवलं आहे.
सर्वसत्वानि यानीह स्थावराणि चराणि च । महता पांसुवर्षेण विलयं सर्वतो ऽगमन् ।। ७.८१.
इथे असलेली सर्व स्थावर आणि जंगम जीवसृष्टी, या प्रचंड धुळीच्या पावसामुळे सर्वत्र नष्ट होईल.
दण्डस्य विषयो यावत्तावत्सर्वसमुच्छ्रयम् । पांसुवर्षमिवालक्ष्यं सप्तरात्रं भविष्यति ।। ७.८१.
दंडाच्या राज्याच्या मर्यादेत, सात रात्रींमध्ये, सर्वत्र नजरेस न पडणारा धुळीचा पाऊस पडेल.
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षस्तदाश्रमनिवासिनम् । जनं जनपदान्तेषु स्थीयतामिति चाब्रवीत् ।। ७.८१.
असं म्हणून, रागाने डोळे लाल झालेले त्यांनी आश्रमातील लोकांना सांगितलं, 'लोकांनी गावाच्या सीमेजवळ थांबावं.'
श्रुत्वा तूशनसो वाक्यं सो ऽ ऽश्रमावसथो जनः । निष्क्रान्तो विषयात्तस्मात्स्थानं चक्रे ऽथ बाह्यतः ।। ७.८१.
उशनसांच्या या शब्दांनी, आश्रमात राहणारे लोक त्या प्रदेशातून बाहेर पडले आणि बाहेर जाऊन आपलं ठिकाण केलं.