इदमाभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम । प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.७८.
सौम्य, द्विजश्रेष्ठा, माझ्या तारण्यासाठी हे दागिने स्वीकारा. तुझ्या कल्याणासाठी मी विनंती करतो, कृपा कर.
इदं तावत्सुवर्णं च धनं वस्त्राणि च द्विज । भक्ष्यं भोज्यं च ब्रह्मर्षे ददात्याभरणानि च ।। ७.७८.
ब्रह्मर्षी, हे सुवर्ण, धन, वस्त्रे, खाण्याचे आणि पिण्याचे पदार्थ, तसेच दागिने — हे सर्व मी तुला देतो.
सर्वान्कामान्प्रयच्छामि भोगांश्च मुनिपुङ्गव । तारणे भगवन्मह्यं प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.७८.
मुनिश्रेष्ठा, मी तुला सर्व इच्छित भोग आणि सुख देतो. भगवंत, माझ्या तारण्यासाठी कृपा कर.
तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् । तारणायोपजग्राह तदाभरणमुत्तमम् ।। ७.७८.
त्या स्वर्गवासी राजर्षीचे दुःखाने भरलेले बोल ऐकून, मी त्याच्या तारण्यासाठी ते उत्तम दागिने स्वीकारले.
मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्नाभरणे शुभे । मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेर्विननाश ह ।। ७.७८.
मी ते शुभ दागिने स्वीकारल्यावर, त्या राजर्षीचा पूर्वीचा मानवी देह नाहीसा झाला.
प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा । तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं सुखम् ।। ७.७८.
शरीर नाहीसे झाल्यावर, तो राजर्षी अत्यंत आनंदित आणि तृप्त होऊन सुखाने स्वर्गात गेला.
तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यमाभरणं मम । तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतदर्शनम् ।। ७.७८.
हे दिव्य अलंकार, इंद्रासारखं, मला त्या कारणासाठी मिळालं, काकुत्स्था, आणि ते पाहायला खरंच अद्भुत आहे.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टसप्ततितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणाच्या उत्तम उत्तरकांडातील अठ्ठ्याहत्तरावा सर्ग संपतो.
तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वागस्त्यस्य राघवः । गौरवाद्विस्मयाच्चैव पुनः प्रष्टुं प्रचक्रमे ।। ७.७९.
अगस्त्यांचं ते विलक्षण बोल ऐकून, राघवाने आदर आणि आश्चर्याने पुन्हा विचारायला सुरुवात केली.
भगवंस्तद्वनं घोरं तपस्तप्यति यत्र सः । श्वेतो वैदर्भको राजा कथं स्यादमृगद्विजम् ।। ७.७९.
भगवंत, त्या भयानक अरण्यात, जिथे विदर्भाचा राजा श्वेत तपश्चर्या करत होता, तिथे प्राणी किंवा पक्षी का नव्हते?
तद्वनं स कथ राजा शून्यं मनुजवर्जितम् । तपश्चर्तुं प्रविष्टः स श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।। ७.७९.
तो राजा अशा ओसाड, माणसाविना असलेल्या जंगलात तप करण्यासाठी कसा गेला, हे मला खरेखुरे ऐकायचं आहे.
रामस्य वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् । वाक्यं परमतेजस्वी वक्तुमेवोपचक्रमे ।। ७.७९.
रामाचं कुतूहलाने भरलेलं बोल ऐकून, तेजस्वी ऋषी बोलायला लागले.
पुरा कृतयुगे राम मनुर्दण्डधरः प्रभुः । तस्य पुत्रो महानासीदिक्ष्वाकुः कुलनन्दनः ।। ७.७९.
राम, पूर्वी कृतयुगात दंडधारी मनु नावाचा प्रभू होता. त्याचा मोठा आणि कुलाचा आनंद करणारा मुलगा म्हणजे इक्ष्वाकू.
तं पुत्रं पूर्वंकं राज्ये निक्षिप्य भुवि दुर्जयम् । पृथिव्यां राजवंशानां भव कर्तेत्युवाच ह ।। ७.७९.
त्याने आपल्या मोठ्या, पृथ्वीवर अजिंक्य असलेल्या मुलाला गादीवर बसवलं आणि सांगितलं, 'पृथ्वीवर राजवंश वाढव.'
तथैवेति प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव । ततः परमसन्तुष्टो मनुः पुत्रमुवाच ह ।। ७.७९.
राघवा, मुलाने वडिलांना 'तसं होईल' असं वचन दिलं. मग मनु फार खूश होऊन आपल्या मुलाला म्हणाले.
प्रीतो ऽस्मि परमोदार त्वं कर्ता ऽसि न संशयः । दण्डेन च प्रजा रक्ष मा च दण्डमकारणे ।। ७.७९.
'माझ्या प्रिय, तू फार उदार आहेस आणि नक्कीच हे करशील. प्रजेला योग्य वेळी शिक्षा दे, पण कारण नसताना शिक्षा करू नको.'
अपराधिषु यो दण्डः पात्यते मानवेषु वै । स दण्डो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम् ।। ७.७९.
माणसांमध्ये जे अपराधी असतात, त्यांना योग्य प्रकारे दिलेली शिक्षा राजाला स्वर्गात नेते.
तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक । धर्मो हि परमो लोके कुर्वतस्ते भविष्यति ।। ७.७९.
म्हणून, महाबाहू, तू शिक्षेबाबत नेहमी दक्ष राहा, कारण या जगात धर्म सर्वात मोठा आहे आणि तो तुझ्या कृतीने वाढेल.
इति तं बहु सन्दिश्य मनुः पुत्रं समाधिना । जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकं सनातनम् ।। ७.७९.
अशा प्रकारे अनेक सूचना देऊन, समाधानी होऊन मनु आनंदाने ब्रह्मलोकात गेला.
प्रयाते त्रिदिवं तस्मिन्निक्ष्वाकुरमितप्रभः । जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिन्तापरो ऽभवत् ।। ७.७९.
मनु स्वर्गात गेल्यावर, तेज कमी न झालेला इक्ष्वाकू विचारात पडला की, आपल्याला मुलं कशी होतील?
कर्मभिर्बहुरूपैश्च तैस्तैर्मनुसुतस्सुतान् । जनयामास धर्मात्मा शतं देवसुतोपमान् ।। ७.७९.
त्या धर्मात्मा मनुने वेगवेगळ्या प्रकारच्या कर्मांनी, अनेक रूपांनी, देवपुत्रांसारखी शंभर मुलं जन्माला घातली.
तेषामवरजस्तात सर्वेषां रघुनन्दन । मूढश्चाकृतविद्यश्च न शुश्रूषति पूर्वजान् ।। ७.७९.
रघुकुळातील आनंदा, त्या सर्वांतला धाकटा मुलगा मूर्ख, अज्ञानी आणि मोठ्यांचं ऐकत नसे.
नाम तस्य च दण्डेति पिता चक्रे ऽल्पमेधसः । अवश्यं दण्डपतनं शरीरे ऽस्य भविष्यति ।। ७.७९.
त्याच्या वडिलांनी त्या कमी समज असलेल्या मुलाचं नाव 'दंड' ठेवलं, कारण त्याच्या अंगावर शिक्षा येणारच होती.
अपश्यमानस्तं देशं घोरं पुत्रस्य राघव । विन्ध्यशैवलयोर्मध्ये राज्यं प्रादादरिन्दम ।। ७.७९.
राघवा, आपल्या मुलासाठी योग्य प्रदेश न सापडल्याने, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, त्याने विंध्य आणि शैवाल पर्वतांच्या मध्ये राज्य दिलं.
स दण्डस्तत्र राजाभूद्रम्ये पर्वतरोधसि । पुरं चाप्रतिमं राम न्यवेशयदनुत्तमम् ।। ७.७९.
त्या रम्य डोंगराच्या उतारावर दंड राजा झाला आणि त्याने एक अद्वितीय, अप्रतिम असे नगर वसवले, हे राम.
पुरस्य चाकरोन्नाम मधुमन्तमिति प्रभो । पुरोहितं तूशनसं वरयामास सुव्रतम् ।। ७.७९.
त्या नगराचे नाव त्याने मधुमंत ठेवले, हे प्रभो, आणि उत्तम व्रत पाळणारा उशनस याला मुख्य पुरोहित म्हणून निवडले.
एवं स राजा तद्राज्यमकरोत्सपुरोहितः । प्रहृष्टमनुजाकीर्णं देवराजं यथा वृषा ।। ७.७९.
त्या राजाने आपल्या पुरोहितासह ते राज्य आनंदी प्रजांनी भरलेले, अगदी देवराज इंद्र जसा आपल्या वृषभासह असतो तसा, उत्तमपणे चालवले.
ततः स राजा मनुजेन्द्रपुत्रः सार्धं च तेनोशनसा तदानीम् । चकार राज्यं सुमहान्महात्मा शक्रो दिवीवोशनसा समेतः ।। ७.७९.
मग तो मनुजेंद्राचा पुत्र राजा, उशनसासह, मोठ्या आत्म्याने, त्या महान राज्याचा कारभार केला, जणू काही इंद्राने उशनसासोबत स्वर्गात राज्य केले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकोनशीतितमः सर्गः
अशा रीतीने वाल्मीकी ऋषी रचलेल्या पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील नव्वदाव्या सर्गाचा येथे समारोप झाला.
एतदाख्याय रामाय महर्षिः कुम्भसम्भवः । अस्यामेवापरं वाक्यं कथायामुपचक्रमे ।। ७.८०.
हे सांगून, कुंभातून जन्मलेले महर्षी त्या कथेतच रामाला दुसरी गोष्ट सांगू लागले.