पितामहस्तु मामाह तवाहारः सुदेवज । स्वादूनि स्वानि मांसानि तानि भक्षय नित्यशः ।। ७.७८.
पितामह म्हणाले, सुदेवज, तुझा आहार म्हणजे तुझ्या स्वतःच्या गोड मांसाचा आहे. तेच नेहमी खा.
स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम् । अनुप्तं रोहते श्वेत न कदाचिन्महामते ।। ७.७८.
श्वेत, तु मोठ्या तपाने आपले शरीर पुष्ट केलेस, ते शरीर जरी खाल्ले तरी पुन्हा वाढते, कधीच नष्ट होत नाही.
तृप्तिर्न ते ऽस्ति सूक्ष्मा ऽपि वने सत्वनिषेविते । पुरा तु भिक्षमाणाय भिक्षा वै यतये नृप । न हि दत्ता त्वयेन्द्राभ यस्मादतिथये ऽपि वै ।। ७.७८.
वनात जरी अनेक जीव असले तरी तुला अगदी थोडीही तृप्ती मिळत नाही. पूर्वी जेव्हा तू यती म्हणून भिक्षा मागितलीस, तेव्हा, इंद्रासारख्या राजन, तू कधीच कुणाला, अगदी पाहुण्यालाही, काही दिले नाहीस.
दत्तं न ते ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि तप एव निषेवसे । तेन स्वर्गगतो वत्स बाध्यसे क्षुत्पिपासया ।। ७.७८.
तू कधीच अगदी थोडेही दान केले नाहीस, फक्त तपच केलेस. म्हणूनच, स्वर्गात पोहोचलास तरी, मुला, तुला भूक आणि तहानेने त्रास होतो.
स त्वं सुपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् । भक्षयित्वामृतरसं तेन तृप्तिर्भविष्यति ।। ७.७८.
म्हणून, तुझ्या उत्तम आणि पुष्ट शरीराचा अमृतासारखा आस्वाद घेतल्यावर तुला तृप्ती मिळेल.
यदा तु तद्वनं श्वेत अगस्त्यः सुमहानृषिः । आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यते ।। ७.७८.
श्वेत, पण जेव्हा तो महान आणि दुर्धर ऋषी अगस्त्य त्या वनात येईल, तेव्हा तुला या कष्टातून मुक्ती मिळेल.
स हि तारयितुं सौम्य शक्तः सुरगणानपि । किं पुनस्त्वां महाबाहो क्षुत्पिपासावशं गतम् ।। ७.७८.
कारण, सौम्य, तो ऋषी देवतांच्याही समूहाला तारू शकतो, मग तुला, महाबाहू, जो भूक आणि तहानेने त्रस्त आहेस, तो नक्कीच तारू शकतो.
सो ऽहं भगवतः श्रुत्वा देवदेवस्य निश्चयम् । आहारं गर्हितं स्वशरीरं द्विजोत्तम ।। ७.७८.
द्विजश्रेष्ठा, मग मी देवदेवांच्या भगवंताचा हा निर्णय ऐकून, माझे स्वतःचे शरीर हे निंद्य अन्न केले.
बहून्वर्षगणान्ब्रह्मन्भुज्यमानमिदं मया । क्षयं नाभ्येति ब्रह्मर्षे तृप्तिश्चापि ममोत्तमा ।। ७.७८.
ब्रह्मन्, हे मी अनेक वर्षे खात आहे, पण ब्रह्मर्षी, ते कधीच कमी होत नाही आणि मला उत्तम तृप्ती मिळते.
तस्य मे कृच्छ्रभूतस्य कृच्छ्रादस्माद्विमोचय । अन्येषां न गतिर्ह्यत्र कुम्भयोनिमृते द्विजम् ।। ७.७८.
माझ्या या मोठ्या कष्टातून मला सोडव, कारण मी फारच त्रस्त आहे. कुम्भयोनिवाचून इथे दुसऱ्या कुणालाही आधार नाही.
इदमाभरणं सौम्य तारणार्थं द्विजोत्तम । प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.७८.
सौम्य, द्विजश्रेष्ठा, माझ्या तारण्यासाठी हे दागिने स्वीकारा. तुझ्या कल्याणासाठी मी विनंती करतो, कृपा कर.
इदं तावत्सुवर्णं च धनं वस्त्राणि च द्विज । भक्ष्यं भोज्यं च ब्रह्मर्षे ददात्याभरणानि च ।। ७.७८.
ब्रह्मर्षी, हे सुवर्ण, धन, वस्त्रे, खाण्याचे आणि पिण्याचे पदार्थ, तसेच दागिने — हे सर्व मी तुला देतो.
सर्वान्कामान्प्रयच्छामि भोगांश्च मुनिपुङ्गव । तारणे भगवन्मह्यं प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.७८.
मुनिश्रेष्ठा, मी तुला सर्व इच्छित भोग आणि सुख देतो. भगवंत, माझ्या तारण्यासाठी कृपा कर.
तस्याहं स्वर्गिणो वाक्यं श्रुत्वा दुःखसमन्वितम् । तारणायोपजग्राह तदाभरणमुत्तमम् ।। ७.७८.
त्या स्वर्गवासी राजर्षीचे दुःखाने भरलेले बोल ऐकून, मी त्याच्या तारण्यासाठी ते उत्तम दागिने स्वीकारले.
मया प्रतिगृहीते तु तस्मिन्नाभरणे शुभे । मानुषः पूर्वको देहो राजर्षेर्विननाश ह ।। ७.७८.
मी ते शुभ दागिने स्वीकारल्यावर, त्या राजर्षीचा पूर्वीचा मानवी देह नाहीसा झाला.
प्रनष्टे तु शरीरे ऽसौ राजर्षिः परया मुदा । तृप्तः प्रमुदितो राजा जगाम त्रिदिवं सुखम् ।। ७.७८.
शरीर नाहीसे झाल्यावर, तो राजर्षी अत्यंत आनंदित आणि तृप्त होऊन सुखाने स्वर्गात गेला.
तेनेदं शक्रतुल्येन दिव्यमाभरणं मम । तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतदर्शनम् ।। ७.७८.
हे दिव्य अलंकार, इंद्रासारखं, मला त्या कारणासाठी मिळालं, काकुत्स्था, आणि ते पाहायला खरंच अद्भुत आहे.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टसप्ततितमः सर्गः
या प्रकारे वाल्मीकीकृत पवित्र रामायणाच्या उत्तम उत्तरकांडातील अठ्ठ्याहत्तरावा सर्ग संपतो.
तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वागस्त्यस्य राघवः । गौरवाद्विस्मयाच्चैव पुनः प्रष्टुं प्रचक्रमे ।। ७.७९.
अगस्त्यांचं ते विलक्षण बोल ऐकून, राघवाने आदर आणि आश्चर्याने पुन्हा विचारायला सुरुवात केली.
भगवंस्तद्वनं घोरं तपस्तप्यति यत्र सः । श्वेतो वैदर्भको राजा कथं स्यादमृगद्विजम् ।। ७.७९.
भगवंत, त्या भयानक अरण्यात, जिथे विदर्भाचा राजा श्वेत तपश्चर्या करत होता, तिथे प्राणी किंवा पक्षी का नव्हते?
तद्वनं स कथ राजा शून्यं मनुजवर्जितम् । तपश्चर्तुं प्रविष्टः स श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।। ७.७९.
तो राजा अशा ओसाड, माणसाविना असलेल्या जंगलात तप करण्यासाठी कसा गेला, हे मला खरेखुरे ऐकायचं आहे.
रामस्य वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् । वाक्यं परमतेजस्वी वक्तुमेवोपचक्रमे ।। ७.७९.
रामाचं कुतूहलाने भरलेलं बोल ऐकून, तेजस्वी ऋषी बोलायला लागले.
पुरा कृतयुगे राम मनुर्दण्डधरः प्रभुः । तस्य पुत्रो महानासीदिक्ष्वाकुः कुलनन्दनः ।। ७.७९.
राम, पूर्वी कृतयुगात दंडधारी मनु नावाचा प्रभू होता. त्याचा मोठा आणि कुलाचा आनंद करणारा मुलगा म्हणजे इक्ष्वाकू.
तं पुत्रं पूर्वंकं राज्ये निक्षिप्य भुवि दुर्जयम् । पृथिव्यां राजवंशानां भव कर्तेत्युवाच ह ।। ७.७९.
त्याने आपल्या मोठ्या, पृथ्वीवर अजिंक्य असलेल्या मुलाला गादीवर बसवलं आणि सांगितलं, 'पृथ्वीवर राजवंश वाढव.'
तथैवेति प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव । ततः परमसन्तुष्टो मनुः पुत्रमुवाच ह ।। ७.७९.
राघवा, मुलाने वडिलांना 'तसं होईल' असं वचन दिलं. मग मनु फार खूश होऊन आपल्या मुलाला म्हणाले.
प्रीतो ऽस्मि परमोदार त्वं कर्ता ऽसि न संशयः । दण्डेन च प्रजा रक्ष मा च दण्डमकारणे ।। ७.७९.
'माझ्या प्रिय, तू फार उदार आहेस आणि नक्कीच हे करशील. प्रजेला योग्य वेळी शिक्षा दे, पण कारण नसताना शिक्षा करू नको.'
अपराधिषु यो दण्डः पात्यते मानवेषु वै । स दण्डो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम् ।। ७.७९.
माणसांमध्ये जे अपराधी असतात, त्यांना योग्य प्रकारे दिलेली शिक्षा राजाला स्वर्गात नेते.
तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक । धर्मो हि परमो लोके कुर्वतस्ते भविष्यति ।। ७.७९.
म्हणून, महाबाहू, तू शिक्षेबाबत नेहमी दक्ष राहा, कारण या जगात धर्म सर्वात मोठा आहे आणि तो तुझ्या कृतीने वाढेल.
इति तं बहु सन्दिश्य मनुः पुत्रं समाधिना । जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकं सनातनम् ।। ७.७९.
अशा प्रकारे अनेक सूचना देऊन, समाधानी होऊन मनु आनंदाने ब्रह्मलोकात गेला.
प्रयाते त्रिदिवं तस्मिन्निक्ष्वाकुरमितप्रभः । जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिन्तापरो ऽभवत् ।। ७.७९.
मनु स्वर्गात गेल्यावर, तेज कमी न झालेला इक्ष्वाकू विचारात पडला की, आपल्याला मुलं कशी होतील?