पुराणं पुण्यमत्यर्थं तपस्विजनवर्जितम् । तत्राहमवसं रात्रिं नैदाघीं पुरुषर्षभ ।। ७.७७.
तो आश्रम फार प्राचीन, अत्यंत पवित्र आणि तपस्व्यांनी सोडलेला होता; तिथे मी, हे पुरुषश्रेष्ठ, थंड ऋतूत एक रात्र काढली.
प्रभाते काल्यमुत्थाय सरस्तदुपचक्रमे । अथापश्यं शवं तत्र सुपुष्टमजरं क्वचित् ।। ७.७७.
सकाळी लवकर उठून मी त्या सरोवराजवळ गेलो; तिथे मला एका जागी एक सुंदर, वृद्धत्वरहित मृतदेह दिसला.
पङ्किभेदेन पुष्टाङ्गं समाश्रितसरोवरम् । तिष्ठन्तं परया लक्ष्म्या तस्मिंस्तोयाशये नृप ।। ७.७७.
त्याचे अंग पुष्ट, चिखलाने माखलेले आणि ते सरोवरात विसावलेले होते; त्या जलाशयात तो अत्यंत तेजाने ताठ उभा होता, हे राजन.
तमर्थं चिन्तयानो ऽहं मुहूर्तं तत्र राघव । उषितो ऽस्मि सरस्तीरे किन्न्विदं स्यादिति प्रभो ।। ७.७७.
त्या गोष्टीचा विचार करत मी, हे राघव, थोडा वेळ त्या सरोवराच्या काठावर थांबलो आणि मनात विचार केला, 'हे काय असावं, प्रभो?'
अथापश्यं मुहूर्तेन दिव्यमद्भुतदर्शनम् । विमानं परमोदारं हंसयुक्तं मनोजवम् ।। ७.७७.
तेवढ्यात, काही क्षणातच, मी एक दिव्य आणि अद्भुत दृश्य पाहिलं: हंसांनी ओढलेलं, मनासारखं वेगवान असं एक सुंदर विमान.
अत्यर्थं स्वर्गिणं त विमाने रघुनन्दन । उपास्ते ऽप्सरसां वीर सहस्रं दिव्यभूषणम् ।। ७.७७.
हे रघुकुळातील आनंदा, त्या अत्यंत स्वर्गीय विमानात, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या हजारो अप्सरा एका तेजस्वी पुरुषाची सेवा करत होत्या.
गायन्ति दिव्यगेयानि वादयन्ति तथा ऽपराः । क्ष्वेलयन्ति तथा चान्या नृत्यन्ति च तथा ऽपराः ।। ७.७७.
काही अप्सरा स्वर्गीय गीते गात होत्या, काही वाद्य वाजवत होत्या, काही मधुर आवाज करत होत्या आणि काही नाचत होत्या.
अपराश्चन्द्ररश्म्याभैर्हेमदण्डैश्च चामरैः । दोधूयुर्वदनं तस्य पुण्डरीकनिभेक्षणम् ।। ७.७७.
इतर काही अप्सरा चंद्राच्या किरणांसारख्या सोन्याच्या काठीच्या चामरांनी, कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या पुरुषाचं तोंड हळुवारपणे पंखा घालत होत्या.
ततः सिंहासनं त्यक्त्वा मेरुकूटमिवांशुमान् । पश्यतो मे तदा राम विमानादवरुह्य च । तं शवं भक्षयामास स स्वर्गी रघुनन्दन ।। ७.७७.
तेव्हा, जणू सूर्य मेरू पर्वताच्या शिखरावरून खाली येतो तसा, तो पुरुष सिंहासन सोडून विमानातून खाली उतरला आणि माझ्या डोळ्यांसमोर त्या मृतदेहाचं मांस खाऊ लागला, हे रघुनंदना.
तथा भुक्त्वा यथाकामं मांसं बहु सुपीवरम् । अवतीर्य सरः स्वर्गी संस्प्रष्टुमुपचक्रमे ।। ७.७७.
त्याने हवे तितकं पुष्ट मांस खाल्ल्यावर, तो स्वर्गीय पुरुष सरोवरात स्नान करायला खाली उतरला.
उपस्पृश्य यथान्यायं स स्वर्गी रघुपुङ्गव । आरोढुमुपचक्राम विमानवरमुत्तमम् ।। ७.७७.
रघुकुळातील श्रेष्ठा, त्या दिव्य पुरुषाने योग्य रीतीने स्नान करून, पुन्हा त्या उत्तम विमानावर चढू लागला.
तमहं देवसङ्काशमारोहन्तमुदीक्ष्य वै । अथाहमब्रुवं वाक्यं स्वर्गिणं पुरुषर्षभ ।। ७.७७.
तो देवासारखा तेजस्वी पुरुष विमानावर चढताना मी पाहिला आणि मग मी त्या स्वर्गवासी पुरुषाला असे विचारले.
को भवान्देवसङ्काश आहारश्च विगर्हितः । त्वयेदं भुज्यते सौम्य किमर्थं वक्तुमर्हसि ।। ७.७७.
हे देवतुल्य पुरुषा, तुम्ही कोण आहात? आणि हे निंदनीय अन्न तुम्ही का खात आहात? कृपया मला याचे कारण सांगा.
कस्य स्यादीदृशो भाव आहारो देवसम्मतः । आश्चर्यं वर्तते सौम्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।। ७.७७.
अशा अवस्थेत, देवांना मान्य असलेले अन्न कोणासाठी असावे? हे खूपच आश्चर्यकारक आहे, हे सौम्य पुरुषा, मला खरी गोष्ट ऐकायची आहे.
नाहमौपयिकं मन्ये तव भक्ष्यमिदं शवम् ।। ७.७७.
माझ्या मते हे प्रेत तुमच्यासाठी योग्य अन्न नाही.
इत्येवमुक्तः स नरेन्द्र नाकी कौतूहलात्सूनृतया गिरा च । श्रुत्वा च वाक्यं मम सर्वमेतत्सर्वं तथा चाकथयन्ममेति ।। ७.७७.
राजा, मी असे विचारल्यावर त्या स्वर्गवासी पुरुषाने कुतूहलाने आणि सौम्य शब्दांनी, मी विचारलेल्या सर्व गोष्टी मला तशाच सांगितल्या.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्तसप्ततितमः सर्गः
अशी ही वाल्मिकी ऋषींच्या श्रीमद्रामायणातील, श्रीमदुत्तरकांडातील सत्त्याहत्तरावी सर्ग समाप्त झाली.
श्रुत्वा तु भाषितं वाक्यं मम राम शुभाक्षरम् । प्राञ्जलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनन्दन ।। ७.७८.
हे राम, मी सांगितलेली शुभ आणि योग्य वाक्ये ऐकून, त्या स्वर्गीय पुरुषाने हात जोडून मला उत्तर दिले.
शृणु ब्रह्मन्पुरा वृत्तं ममैतत्सुखदुःखयोः । अनतिक्रमणीयं हि यथा पृच्छसि मां द्विज ।। ७.७८.
हे ब्राह्मण, पूर्वी माझ्या आयुष्यात जे घडले, सुखदुःखात मी काय अनुभवले, ते सर्व मी तुला सांगतो. कारण तू विचारलेस आणि हे टाळता येत नाही.
पुरा वैदर्भको राजा पिता मम महायशाः । सुदेव इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ।। ७.७८.
पूर्वी माझे वडील विदर्भ देशाचे प्रसिद्ध आणि पराक्रमी राजा होते. त्यांचे नाव सुदेव होते आणि ते तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होते.
तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत । अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथो ऽभवत् ।। ७.७८.
त्या राजाला दोन पत्नींपासून दोन मुले झाली. मी, ज्याचे नाव श्वेत आहे, आणि माझा धाकटा भाऊ सुरथ.
ततः पितरि स्वर्याते पौरा मामभ्यषेचयन् । तत्राहं कृतवान्राज्यं धर्म्यं च सुसमाहितः ।। ७.७८.
माझ्या वडिलांचे स्वर्गवास झाल्यावर नगरवासीयांनी मला राजा केले. तेथे मी मन लावून आणि धर्माने राज्य केले.
एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि सुव्रत । राज्यं कारयतो ब्रह्मन्प्रजा धर्मेण रक्षतः ।। ७.७८.
अशा रीतीने, हे सुशील पुरुषा, हजारो वर्षे मी राज्य केले आणि प्रजेला धर्माने वागवले.
सो ऽहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्विज्ञातायुर्द्विजोत्तम । कालधर्मं हृदि न्यस्य ततो वनमुपागमम् ।। ७.७८.
नंतर, हे श्रेष्ठ द्विजा, एका निमित्ताने मला माझ्या आयुष्याचा अंत जवळ आला हे समजले. मग मी काळाचा विचार करून वनात गेलो.
सो ऽहं वनमिदं दुर्गं मृगपक्षिविवर्जितम् । तपश्चर्तुं प्रविष्टो ऽस्मि समीपे सरसः शुभे ।। ७.७८.
मी या कठीण आणि प्राणी-पक्ष्यांविरहित वनात, या सुंदर सरोवराजवळ तपश्चर्या करण्यासाठी आलो.
भ्रातरं सुरथं राज्ये ह्यभिषिच्य महीपतिम् । इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं मया चिरम् ।। ७.७८.
माझ्या भावाला सुरथाला राज्याभिषेक करून, मी या सरोवराजवळ आलो आणि येथे दीर्घ काळ तपश्चर्या केली.
सो ऽहं वर्षसहस्राणि तपस्त्रीणि महावने । तप्त्वा सुदुष्करं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ।। ७.७८.
या घनदाट वनात मी तीन हजार वर्षे अतिशय कठीण तप केले आणि शेवटी उत्तम ब्रह्मलोक मिळवला.
तस्य मे स्वर्गभूतस्य क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम । बाधेते परमोदार ततो ऽहं व्यथितेन्द्रियः । गत्वा त्रिभुवनश्रेष्ठं पितामहमुवाच ह ।। ७.७८.
पण, हे श्रेष्ठ द्विजा, स्वर्गात गेल्यावरही मला भूक आणि तहान फार त्रास देऊ लागली. त्यामुळे मी व्याकुळ होऊन, तिन्ही लोकांचे पितामह ब्रह्मदेव यांच्याकडे गेलो आणि त्यांना सांगितले.
भगवन्ब्रह्मलोको ऽयं क्षुत्पिपासाविवर्जितः । कस्यायं कर्मणः पाकः क्षुत्पिपासानुगो ह्यहम् ।। ७.७८.
भगवंत, हे ब्रह्मलोक म्हणतात तिथे भूक आणि तहान नसते. पण इथे मला भूक आणि तहान का लागते, हे कुणाच्या कर्मामुळे आहे?
आहारः कश्च मे देव तन्मे ब्रूहि पितामह ।। ७.७८.
देवा, माझ्यासाठी इथे कोणता आहार आहे? हे मला सांगा, पितामह.