प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ।। ७.७६.
प्रजांचे हे बोल ऐकून आणि त्यातील श्रेष्ठ हेतू जाणून—
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् । समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ।। ७.७६.
मग ब्रह्मदेव, देवांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व लोकपालांना आणि इंद्रासह बोलावून म्हणाले, 'तुमच्या तेजाचा अंश द्या.'
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः । अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ।। ७.७६.
तेव्हा सर्व लोकपालांनी आपापल्या तेजाचा अंश दिला; त्या तेजातून ब्रह्मदेवाने क्षुपाची निर्मिती केली, आणि त्याच्यापासून राजा क्षुप जन्माला आला.
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् । ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ।। ७.७६.
ब्रह्मदेवाने त्याला लोकपालांच्या अंशांनी युक्त केले; आणि मग त्या प्रजांचा स्वामी म्हणून क्षुपाला राजा नेमले.
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः । वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ।। ७.७६.
तेथे इंद्राच्या अंशामुळे राजा पृथ्वीवर राज्य करतो; आणि वरुणाच्या अंशामुळे राजाचे रूप तेजस्वी राहते.
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा । यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ।। ७.७६.
त्या वेळी कुबेराच्या अंशामुळे त्यांना संपत्ती मिळाली; आणि यमाच्या अंशामुळे राजा प्रजांवर राज्य करतो.
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन । प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ।। ७.७६.
म्हणून, हे नरश्रेष्ठ रघुनंदन, तुझ्या कल्याणासाठी आणि माझ्या उद्धारासाठी, इंद्राचा हा अंश तू स्वीकार.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् । तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ।। ७.७६.
त्या ऋषींचे धर्मयुक्त वचन ऐकून, रामाने त्या ऋषीकडून ते उत्तम दागिने आदराने स्वीकारले.
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् । आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ।। ७.७६.
ते उत्तम दागिने मिळाल्यावर, रामाने त्या तेजस्वी वस्तूचा उगम विचारण्यासाठी प्रश्न विचारायला सुरुवात केली.
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् । कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ।। ७.७६.
हे दागिने फारच अद्भुत आणि दिव्य आहेत, अप्रतिम तेजस्वी आहेत; हे प्रभूंना कसे मिळाले, कुठून आले, किंवा कोणी घेतले?
कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः । आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ।। ७.७६.
हे महायशस्वी ऋषी, केवळ कुतूहलाने मी तुम्हाला विचारतो; कारण तुम्ही अनेक अद्भुत गोष्टींचा खजिना आहात.
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् । शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे ।। ७.७६.
काकुत्स्थ रामाने असे विचारल्यावर, त्या मुनीने सांगितले, 'राम, ऐक, त्रेतायुगात काय घडले ते मी सांगतो.'
रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् । आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम् ।। ७.७६.
या रम्य अशा या वनात, हे महाबाहू, मी एक अद्भुत गोष्ट पाहिली, जी फक्त दानावर आधारलेली होती.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकि ऋषींनी रचलेल्या श्रीमद्रामायणाच्या पवित्र उत्तरकांडातील सत्त्याहत्तरावा सर्ग संपतो.
पुरा त्रेतायुगे राम बभूव बहुविस्तरम् । समन्ताद्योजनशतं विमृगं पक्षिवर्जितम् ।। ७.७७.
पूर्वी त्रेतायुगात, हे राम, एक मोठं जंगल होतं, चारही बाजूंनी शंभर योजन पसरलेलं, जिथे ना प्राणी होते ना पक्षी.
तस्मिन्निर्मानुषे ऽरण्ये कुर्वाणस्तप उत्तमम् । अहमाक्रमितुं सौम्य तदरण्यमुपागमम् ।। ७.७७.
त्या निर्जन जंगलात, जेथे कुणी माणूस नव्हता, मी उत्तम तप करत होतो. सौम्य, मी ते जंगल ओलांडायला गेलो.
तस्य रूपमरण्यस्य निर्देष्टुं न शशाक ह । फलमूलैः सुखास्वादैर्बहुरूपैश्च पादपैः ।। ७.७७.
त्या सुंदर जंगलाचं रूप सांगणंही कठीण होतं; तिथे अनेक प्रकारची झाडं होती, गोड फळं आणि मुळं भरपूर मिळत होती.
तस्यारण्यस्य मध्ये तु सरो योजनमायतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् ।। ७.७७.
त्या जंगलाच्या मध्यभागी एक मोठं सरोवर होतं, एक योजन लांब, ज्यात हंस, कारंडव आणि चक्रवाक पक्षी भरपूर होते.
पद्मोत्पलसमाकीर्णं समतिक्रान्तशैवलम् । तदाश्चर्यमिवात्यर्थं सुखास्वादमनुत्तमम् ।। ७.७७.
ते सरोवर कमळांनी आणि निलकमळांनी फुललेलं होतं, तिथे कुठेही शेवाळ नव्हतं; ते खूपच अद्भुत आणि अत्यंत सुखदायक होतं.
अरजस्कं तथा ऽक्षोभ्यं श्रीमत्पक्षिगणायुतम् । समीपे तस्य सरसो महदद्भुतमाश्रमम् ।। ७.७७.
ते सरोवर निर्मळ, शांत आणि सुंदर पक्ष्यांनी भरलेलं होतं; त्या सरोवराजवळ एक मोठं आणि अद्भुत आश्रम होतं.
पुराणं पुण्यमत्यर्थं तपस्विजनवर्जितम् । तत्राहमवसं रात्रिं नैदाघीं पुरुषर्षभ ।। ७.७७.
तो आश्रम फार प्राचीन, अत्यंत पवित्र आणि तपस्व्यांनी सोडलेला होता; तिथे मी, हे पुरुषश्रेष्ठ, थंड ऋतूत एक रात्र काढली.
प्रभाते काल्यमुत्थाय सरस्तदुपचक्रमे । अथापश्यं शवं तत्र सुपुष्टमजरं क्वचित् ।। ७.७७.
सकाळी लवकर उठून मी त्या सरोवराजवळ गेलो; तिथे मला एका जागी एक सुंदर, वृद्धत्वरहित मृतदेह दिसला.
पङ्किभेदेन पुष्टाङ्गं समाश्रितसरोवरम् । तिष्ठन्तं परया लक्ष्म्या तस्मिंस्तोयाशये नृप ।। ७.७७.
त्याचे अंग पुष्ट, चिखलाने माखलेले आणि ते सरोवरात विसावलेले होते; त्या जलाशयात तो अत्यंत तेजाने ताठ उभा होता, हे राजन.
तमर्थं चिन्तयानो ऽहं मुहूर्तं तत्र राघव । उषितो ऽस्मि सरस्तीरे किन्न्विदं स्यादिति प्रभो ।। ७.७७.
त्या गोष्टीचा विचार करत मी, हे राघव, थोडा वेळ त्या सरोवराच्या काठावर थांबलो आणि मनात विचार केला, 'हे काय असावं, प्रभो?'
अथापश्यं मुहूर्तेन दिव्यमद्भुतदर्शनम् । विमानं परमोदारं हंसयुक्तं मनोजवम् ।। ७.७७.
तेवढ्यात, काही क्षणातच, मी एक दिव्य आणि अद्भुत दृश्य पाहिलं: हंसांनी ओढलेलं, मनासारखं वेगवान असं एक सुंदर विमान.
अत्यर्थं स्वर्गिणं त विमाने रघुनन्दन । उपास्ते ऽप्सरसां वीर सहस्रं दिव्यभूषणम् ।। ७.७७.
हे रघुकुळातील आनंदा, त्या अत्यंत स्वर्गीय विमानात, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या हजारो अप्सरा एका तेजस्वी पुरुषाची सेवा करत होत्या.
गायन्ति दिव्यगेयानि वादयन्ति तथा ऽपराः । क्ष्वेलयन्ति तथा चान्या नृत्यन्ति च तथा ऽपराः ।। ७.७७.
काही अप्सरा स्वर्गीय गीते गात होत्या, काही वाद्य वाजवत होत्या, काही मधुर आवाज करत होत्या आणि काही नाचत होत्या.
अपराश्चन्द्ररश्म्याभैर्हेमदण्डैश्च चामरैः । दोधूयुर्वदनं तस्य पुण्डरीकनिभेक्षणम् ।। ७.७७.
इतर काही अप्सरा चंद्राच्या किरणांसारख्या सोन्याच्या काठीच्या चामरांनी, कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या पुरुषाचं तोंड हळुवारपणे पंखा घालत होत्या.
ततः सिंहासनं त्यक्त्वा मेरुकूटमिवांशुमान् । पश्यतो मे तदा राम विमानादवरुह्य च । तं शवं भक्षयामास स स्वर्गी रघुनन्दन ।। ७.७७.
तेव्हा, जणू सूर्य मेरू पर्वताच्या शिखरावरून खाली येतो तसा, तो पुरुष सिंहासन सोडून विमानातून खाली उतरला आणि माझ्या डोळ्यांसमोर त्या मृतदेहाचं मांस खाऊ लागला, हे रघुनंदना.
तथा भुक्त्वा यथाकामं मांसं बहु सुपीवरम् । अवतीर्य सरः स्वर्गी संस्प्रष्टुमुपचक्रमे ।। ७.७७.
त्याने हवे तितकं पुष्ट मांस खाल्ल्यावर, तो स्वर्गीय पुरुष सरोवरात स्नान करायला खाली उतरला.