इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा । प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ।। ७.७६.
हे सौम्य, हे दिव्य दागिने विश्वकर्म्याने बनवले आहे, स्वतःच्या तेजाने झळाळणारे आहे; हे काकुत्स्थ, ते स्वीकार आणि मला आनंदी कर, हे राघव.
दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते । भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि ।। ७.७६.
दिलेले परत देण्यात मोठे पुण्य आहे असे सांगितले जाते; आणि तू तर इंद्रासह मरुतगणांचाही भार उचलू शकतोस.
त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप ।। ७.७६.
तू खरेच इंद्रासह देवतांनाही तारू शकतोस; म्हणून मी तुला हे विधिपूर्वक देतो—हे नराधिपा, ते स्वीकार.
दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम् ।। ७.७६.
हे दिव्य आणि सुंदर दागिने, सूर्यासारखे तेजस्वी आहे.
अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः । रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।। ७.७६.
मग इक्ष्वाकू कुळातील पराक्रमी आणि बुद्धिमान राम, क्षत्रियाचे कर्तव्य आठवत, त्या महात्म्याशी बोलला.
प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः । गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव ।। ७.७६.
हे भगवंत, ब्राह्मणासाठी हे स्वीकारणे निष्कलंक आहे; पण मी क्षत्रिय आहे—म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी हे कसे स्वीकारू?
ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि । एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः ।। ७.७६.
विशेषतः ब्राह्मणाने दिले असल्याने, हे समजावून सांगावे अशी मी विनंती करतो; असे रामाने म्हटल्यावर, तो महान ऋषी उत्तर देऊ लागला.
आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे । अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः ।। ७.७६.
राम, त्या प्राचीन सत्ययुगात, जेव्हा सर्वत्र ब्रह्माचेच सामर्थ्य होते, त्या वेळी सर्व प्रजाजाती पृथ्वीवरील नव्हत्या आणि इंद्र हा देवांचा राजा होता.
ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् । सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः ।। ७.७६.
त्या प्रजांनी राजासाठी देवाधिदेवाकडे जाऊन विनंती केली; आणि मग, हे देव, तुझ्यामुळे इंद्राला देवांचा राजा म्हणून नेमण्यात आले.
प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् । यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि । न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः ।। ७.७६.
हे लोकांचे स्वामी, आम्हाला एखादा पुरुषराजा दे, ज्याची आम्ही पूजा करू, पापमुक्त होऊ आणि त्याच्या अधीन राहू; आम्ही राजाशिवाय राहू शकत नाही—ही आमची ठाम इच्छा आहे.
प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ।। ७.७६.
प्रजांचे हे बोल ऐकून आणि त्यातील श्रेष्ठ हेतू जाणून—
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् । समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ।। ७.७६.
मग ब्रह्मदेव, देवांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व लोकपालांना आणि इंद्रासह बोलावून म्हणाले, 'तुमच्या तेजाचा अंश द्या.'
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः । अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ।। ७.७६.
तेव्हा सर्व लोकपालांनी आपापल्या तेजाचा अंश दिला; त्या तेजातून ब्रह्मदेवाने क्षुपाची निर्मिती केली, आणि त्याच्यापासून राजा क्षुप जन्माला आला.
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् । ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ।। ७.७६.
ब्रह्मदेवाने त्याला लोकपालांच्या अंशांनी युक्त केले; आणि मग त्या प्रजांचा स्वामी म्हणून क्षुपाला राजा नेमले.
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः । वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ।। ७.७६.
तेथे इंद्राच्या अंशामुळे राजा पृथ्वीवर राज्य करतो; आणि वरुणाच्या अंशामुळे राजाचे रूप तेजस्वी राहते.
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा । यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ।। ७.७६.
त्या वेळी कुबेराच्या अंशामुळे त्यांना संपत्ती मिळाली; आणि यमाच्या अंशामुळे राजा प्रजांवर राज्य करतो.
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन । प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ।। ७.७६.
म्हणून, हे नरश्रेष्ठ रघुनंदन, तुझ्या कल्याणासाठी आणि माझ्या उद्धारासाठी, इंद्राचा हा अंश तू स्वीकार.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् । तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ।। ७.७६.
त्या ऋषींचे धर्मयुक्त वचन ऐकून, रामाने त्या ऋषीकडून ते उत्तम दागिने आदराने स्वीकारले.
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् । आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ।। ७.७६.
ते उत्तम दागिने मिळाल्यावर, रामाने त्या तेजस्वी वस्तूचा उगम विचारण्यासाठी प्रश्न विचारायला सुरुवात केली.
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् । कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ।। ७.७६.
हे दागिने फारच अद्भुत आणि दिव्य आहेत, अप्रतिम तेजस्वी आहेत; हे प्रभूंना कसे मिळाले, कुठून आले, किंवा कोणी घेतले?
कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः । आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ।। ७.७६.
हे महायशस्वी ऋषी, केवळ कुतूहलाने मी तुम्हाला विचारतो; कारण तुम्ही अनेक अद्भुत गोष्टींचा खजिना आहात.
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् । शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे ।। ७.७६.
काकुत्स्थ रामाने असे विचारल्यावर, त्या मुनीने सांगितले, 'राम, ऐक, त्रेतायुगात काय घडले ते मी सांगतो.'
रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् । आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम् ।। ७.७६.
या रम्य अशा या वनात, हे महाबाहू, मी एक अद्भुत गोष्ट पाहिली, जी फक्त दानावर आधारलेली होती.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकि ऋषींनी रचलेल्या श्रीमद्रामायणाच्या पवित्र उत्तरकांडातील सत्त्याहत्तरावा सर्ग संपतो.
पुरा त्रेतायुगे राम बभूव बहुविस्तरम् । समन्ताद्योजनशतं विमृगं पक्षिवर्जितम् ।। ७.७७.
पूर्वी त्रेतायुगात, हे राम, एक मोठं जंगल होतं, चारही बाजूंनी शंभर योजन पसरलेलं, जिथे ना प्राणी होते ना पक्षी.
तस्मिन्निर्मानुषे ऽरण्ये कुर्वाणस्तप उत्तमम् । अहमाक्रमितुं सौम्य तदरण्यमुपागमम् ।। ७.७७.
त्या निर्जन जंगलात, जेथे कुणी माणूस नव्हता, मी उत्तम तप करत होतो. सौम्य, मी ते जंगल ओलांडायला गेलो.
तस्य रूपमरण्यस्य निर्देष्टुं न शशाक ह । फलमूलैः सुखास्वादैर्बहुरूपैश्च पादपैः ।। ७.७७.
त्या सुंदर जंगलाचं रूप सांगणंही कठीण होतं; तिथे अनेक प्रकारची झाडं होती, गोड फळं आणि मुळं भरपूर मिळत होती.
तस्यारण्यस्य मध्ये तु सरो योजनमायतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् ।। ७.७७.
त्या जंगलाच्या मध्यभागी एक मोठं सरोवर होतं, एक योजन लांब, ज्यात हंस, कारंडव आणि चक्रवाक पक्षी भरपूर होते.
पद्मोत्पलसमाकीर्णं समतिक्रान्तशैवलम् । तदाश्चर्यमिवात्यर्थं सुखास्वादमनुत्तमम् ।। ७.७७.
ते सरोवर कमळांनी आणि निलकमळांनी फुललेलं होतं, तिथे कुठेही शेवाळ नव्हतं; ते खूपच अद्भुत आणि अत्यंत सुखदायक होतं.
अरजस्कं तथा ऽक्षोभ्यं श्रीमत्पक्षिगणायुतम् । समीपे तस्य सरसो महदद्भुतमाश्रमम् ।। ७.७७.
ते सरोवर निर्मळ, शांत आणि सुंदर पक्ष्यांनी भरलेलं होतं; त्या सरोवराजवळ एक मोठं आणि अद्भुत आश्रम होतं.