ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुविस्तरैः । रामो ऽप्यनुजगामाशु कुम्भयोनेस्तपोवनम् ।। ७.७६.
मग देवता आपापल्या मोठ्या विमानांतून निघून गेल्या, आणि रामही लवकरच कुम्भातून जन्मलेल्या ऋषीच्या तपोवनाकडे गेला.
दृष्ट्वा तु देवान्सम्प्राप्तानगस्त्यस्तपसां निधिः । अर्चयामास धर्मात्मा सर्वांस्तानविशेषतः ।। ७.७६.
देवता आलेले पाहून, तपश्चर्येचा खजिना असलेल्या आगस्त्य ऋषीने सर्वांना, कोणताही भेद न करता, योग्य सन्मान दिला.
प्रतिगृह्य ततः पूजां सम्पूज्य च महामुनिम् । जग्मुस्ते त्रिदशा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगैः ।। ७.७६.
पूजा स्वीकारून आणि महर्षीचे योग्य आदराने स्वागत करून, आनंदी देवता आपल्या सेवकांसह स्वर्गात परत गेले.
गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च । ततो ऽभिवादयामास ह्यगस्त्यमृषिसत्तमम् ।। ७.७६.
ते सर्व निघून गेल्यावर, काकुत्स्थ पुष्पकातून खाली उतरला आणि त्याने श्रेष्ठ ऋषी आगस्त्य यांना नमस्कार केला.
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा । आतिथ्यं परमं प्राप्य निषसाद नराधिपः ।। ७.७६.
त्याने त्या तेजस्वी आणि महात्मा ऋषीला नमस्कार केला, आणि राजाने उत्तम पाहुणचार मिळवून बसला.
तमुवाच महातेजाः कुम्भयोनिर्महातपाः । स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ।। ७.७६.
महातपस्वी आणि तेजस्वी कुम्भातून जन्मलेले आगस्त्य म्हणाले, 'तुझे स्वागत आहे, हे नरांमध्ये श्रेष्ठ! राघव, तू सुदैवाने येथे आला आहेस.'
त्वं मे बहुमतो राम गुणैर्बहुभिरुत्तमैः । अतिथिः पूजनीयश्च मम नित्यं हृदि स्थितः ।। ७.७६.
राम, तुझे अनेक उत्तम गुणांमुळे मी तुला फार मानतो; तू माझ्यासाठी नेहमीच आदरणीय पाहुणा आहेस आणि माझ्या हृदयात वास करतोस.
सुरा हि कथयन्ति त्वामागतं शूद्रघातिनम् । ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः ।। ७.७६.
देवता म्हणतात की, तू आलेला शूद्रहंता आहेस; पण ब्राह्मणाच्या धर्माने तू त्याच्या मुलाला पुन्हा जीव दिलास.
उष्यतां चेह रजनी सकाशे मम राघव । प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता ऽसि पुरमेव हि ।। ७.७६.
राघवा, ही रात्र माझ्या सान्निध्यात काढ; सकाळी तू पुष्पक विमानाने आपल्या नगरीकडे जाशील.
त्वं हि नारायणः श्रीमांस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं प्रभुः सर्वदेवानां पुरुषस्त्वं सनातनः ।। ७.७६.
तूच नारायण आहेस, सर्व वैभव तुझ्यात आहे; सर्व देवतांचा स्वामी आणि सनातन पुरुष तूच आहेस.
इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा । प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ।। ७.७६.
हे सौम्य, हे दिव्य दागिने विश्वकर्म्याने बनवले आहे, स्वतःच्या तेजाने झळाळणारे आहे; हे काकुत्स्थ, ते स्वीकार आणि मला आनंदी कर, हे राघव.
दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते । भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि ।। ७.७६.
दिलेले परत देण्यात मोठे पुण्य आहे असे सांगितले जाते; आणि तू तर इंद्रासह मरुतगणांचाही भार उचलू शकतोस.
त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप ।। ७.७६.
तू खरेच इंद्रासह देवतांनाही तारू शकतोस; म्हणून मी तुला हे विधिपूर्वक देतो—हे नराधिपा, ते स्वीकार.
दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम् ।। ७.७६.
हे दिव्य आणि सुंदर दागिने, सूर्यासारखे तेजस्वी आहे.
अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः । रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।। ७.७६.
मग इक्ष्वाकू कुळातील पराक्रमी आणि बुद्धिमान राम, क्षत्रियाचे कर्तव्य आठवत, त्या महात्म्याशी बोलला.
प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः । गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव ।। ७.७६.
हे भगवंत, ब्राह्मणासाठी हे स्वीकारणे निष्कलंक आहे; पण मी क्षत्रिय आहे—म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी हे कसे स्वीकारू?
ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि । एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः ।। ७.७६.
विशेषतः ब्राह्मणाने दिले असल्याने, हे समजावून सांगावे अशी मी विनंती करतो; असे रामाने म्हटल्यावर, तो महान ऋषी उत्तर देऊ लागला.
आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे । अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः ।। ७.७६.
राम, त्या प्राचीन सत्ययुगात, जेव्हा सर्वत्र ब्रह्माचेच सामर्थ्य होते, त्या वेळी सर्व प्रजाजाती पृथ्वीवरील नव्हत्या आणि इंद्र हा देवांचा राजा होता.
ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् । सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः ।। ७.७६.
त्या प्रजांनी राजासाठी देवाधिदेवाकडे जाऊन विनंती केली; आणि मग, हे देव, तुझ्यामुळे इंद्राला देवांचा राजा म्हणून नेमण्यात आले.
प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् । यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि । न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः ।। ७.७६.
हे लोकांचे स्वामी, आम्हाला एखादा पुरुषराजा दे, ज्याची आम्ही पूजा करू, पापमुक्त होऊ आणि त्याच्या अधीन राहू; आम्ही राजाशिवाय राहू शकत नाही—ही आमची ठाम इच्छा आहे.
प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ।। ७.७६.
प्रजांचे हे बोल ऐकून आणि त्यातील श्रेष्ठ हेतू जाणून—
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् । समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ।। ७.७६.
मग ब्रह्मदेव, देवांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व लोकपालांना आणि इंद्रासह बोलावून म्हणाले, 'तुमच्या तेजाचा अंश द्या.'
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः । अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ।। ७.७६.
तेव्हा सर्व लोकपालांनी आपापल्या तेजाचा अंश दिला; त्या तेजातून ब्रह्मदेवाने क्षुपाची निर्मिती केली, आणि त्याच्यापासून राजा क्षुप जन्माला आला.
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् । ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ।। ७.७६.
ब्रह्मदेवाने त्याला लोकपालांच्या अंशांनी युक्त केले; आणि मग त्या प्रजांचा स्वामी म्हणून क्षुपाला राजा नेमले.
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः । वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ।। ७.७६.
तेथे इंद्राच्या अंशामुळे राजा पृथ्वीवर राज्य करतो; आणि वरुणाच्या अंशामुळे राजाचे रूप तेजस्वी राहते.
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा । यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ।। ७.७६.
त्या वेळी कुबेराच्या अंशामुळे त्यांना संपत्ती मिळाली; आणि यमाच्या अंशामुळे राजा प्रजांवर राज्य करतो.
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन । प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ।। ७.७६.
म्हणून, हे नरश्रेष्ठ रघुनंदन, तुझ्या कल्याणासाठी आणि माझ्या उद्धारासाठी, इंद्राचा हा अंश तू स्वीकार.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् । तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ।। ७.७६.
त्या ऋषींचे धर्मयुक्त वचन ऐकून, रामाने त्या ऋषीकडून ते उत्तम दागिने आदराने स्वीकारले.
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् । आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ।। ७.७६.
ते उत्तम दागिने मिळाल्यावर, रामाने त्या तेजस्वी वस्तूचा उगम विचारण्यासाठी प्रश्न विचारायला सुरुवात केली.
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् । कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ।। ७.७६.
हे दागिने फारच अद्भुत आणि दिव्य आहेत, अप्रतिम तेजस्वी आहेत; हे प्रभूंना कसे मिळाले, कुठून आले, किंवा कोणी घेतले?