दुर्गगम्भीरपरिखां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् । वाजिवारणसम्पूर्णां गोभिरुष्ट्रैः खरैस्तथा ॥१-५-
ती नगरी खोल आणि मजबूत खंदकांनी सुरक्षित, इतरांसाठी जिंकता न येणारी, आणि घोडे, हत्ती, गायी, उंट आणि गाढवांनी भरलेली होती.
सामन्तराजसङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् । नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् ॥१-५-
ती नगरी सामंत राजांच्या समूहांनी आणि त्यांच्या कररूपी भेटींनी वेढलेली, आणि विविध देशांतून आलेल्या व्यापाऱ्यांनी शोभलेली होती.
प्रासादै रत्नविकृतैः पर्वतैरिव शोभिताम् । कूटागारैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ॥१-५-
ती नगरी रत्नांनी मढवलेल्या राजवाड्यांनी डोंगरांसारखी शोभून दिसायची, उंच इमारतींनी भरलेली, आणि इंद्राच्या अमरावतीसारखी भासत होती.
चित्रामष्टापदाकारां वरनारीगणायुताम् । सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ॥१-५-
ती नगरी सुंदर, अष्टापदाच्या आकाराची, अनेक श्रेष्ठ स्त्रियांनी भरलेली, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी गच्च, आणि विमानांसारख्या घरांनी सजलेली होती.
गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् । शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ॥१-५-
ती वस्ती खोलवर रुजलेली, अखंड, सपाट जागेवर बांधलेली होती. तिथे तांदूळ, ज्वारी भरपूर होते आणि ऊसाच्या रसाने गोड पाणीही मिळत असे.
दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा । नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ॥१-५-
त्या उत्तम निवासस्थानात पृथ्वीवर मोठ्या आवाजात डफ, मृदंग, वीणा आणि पखवाज यांच्या गजराने गूंजत असे.
विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि । सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ॥१-५-
जशी सिद्धांनी तपस्येने मिळवलेली दिव्य विमानं असतात, तशी ती घरे नीट मांडलेली आणि उत्तम पुरुषांनी भरलेली होती.
ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् । शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः ॥१-५-
जे दूर किंवा जवळच्या लक्ष्यावर बाणाने कधीच चुकत नाहीत, तसेच आवाजावरून लक्ष्य साधणारे, हलक्या हाताने आणि कौशल्याने काम करणारे होते.
सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नदतां वने । हन्तारो निशितैः शस्त्रैर्बलाद् बाहुबलैरपि ॥१-५-
ज्यांनी जंगलात डरकाळ्या फोडणाऱ्या सिंह, वाघ आणि रानडुक्करांना तीक्ष्ण शस्त्रांनी आणि आपल्या बळावर सहज मारले होते.
तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः । पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ॥१-५-
अशा हजारो महान रथी वीरांनी राजा दशरथांनी ती नगरी भरून टाकली.
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां ::द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः । सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभि- ::र्महर्षिकल्पैर्ऋषिभिश्च केवलैः ॥१-५-
ती नगरी तेजस्वी, सद्गुणी, वेद आणि त्याच्या सहा अंगांचे जाणकार, हजारो सत्यप्रिय, महान आत्म्यांनी आणि महर्षींसारख्या ऋषींनी वेढलेली होती.
thumb|षष्ठः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षष्ठः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील सहावा सर्ग ऐका.
तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित् सर्वसंग्रहः । दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥१-६-
त्या अयोध्या नगरीत वेदज्ञ, सर्व विद्या असलेला, दूरदृष्टी असलेला, तेजस्वी आणि नगरवासीय व ग्रामीण लोकांना प्रिय असा एक राजा होता.
इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मपरो वशी । महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥१-६-
इक्ष्वाकू कुळातील तो पराक्रमी, यज्ञ करणारा, धर्मनिष्ठ, संयमी, महर्षीसमान राजर्षी आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होता.
बलवान् निहतामित्रो मित्रवान् विजितेन्द्रियः । धनैश्च संचयैश्चान्यैः शक्रवैश्रवणोपमः ॥१-६-
तो बलवान, शत्रूंचा संहार करणारा, मित्रप्रिय, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आणि धनसंपत्तीमध्ये इंद्र व कुबेरासारखा होता.
यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता । तथा दशरथो राजा लोकस्य परिरक्षिता ॥१-६-
जसा तेजस्वी मनू लोकांचा रक्षण करणारा होता, तसाच राजा दशरथही लोकांचा रक्षण करणारा होता.
तेन सत्याभिसंधेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता । पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥१-६-
त्याच्या सत्यनिष्ठेने आणि धर्म, अर्थ, काम या त्रिवर्गाचे पालन करून, ती उत्तम नगरी इंद्राने अमरावतीचे जसे रक्षण केले तशी सांभाळली जात होती.
नाल्पसंनिचयः कश्चिदासीत् तस्मिन् पुरोत्तमे । कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥१-६-
त्या श्रेष्ठ नगरीत कुणीही कमी संपत्तीचा नव्हता; प्रत्येक कुटुंबप्रमुख गायी, घोडे, धन, धान्य याने समृद्ध आणि सर्व काही मिळवलेला होता.
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् । द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नाविद्वान् न च नास्तिकः ॥१-६-
अयोध्येत कुठेही वासना असलेला, कंजूष किंवा निर्दयी पुरुष दिसत नसे; तसेच कुणी अज्ञानी किंवा नास्तिकही नव्हता.
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलाः सुसंयताः । मुदिताः शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥१-६-
सर्व पुरुष आणि स्त्रिया धर्मशील, नीटनेटके, स्वभाव आणि वर्तनाने आनंदी, आणि महर्षींसारखे निर्मळ होते.
नाकुण्डली नामुकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् । नामृष्टो न नलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥१-६-
कोणाच्याही कानात कुंडल नव्हती, डोक्यावर मुकुट नव्हता, गळ्यात हार नव्हता, कमी सुख उपभोगणारा, न्हालेला नाही, अंगाला सुगंध नाही किंवा अलंकार नसलेला असा कुणीच नव्हता.
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् । नाहस्ताभरणो वापि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥१-६-
कोणीही अशुद्ध अन्न खाणारा, दान न करणारा, अंगठी किंवा हार न घालणारा, हातात दागिने नसलेला किंवा आत्मसंयम नसलेला नव्हता.
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः । कश्चिदासीदयोध्यायां न चार्वृत्तो न संकरः ॥१-६-
अयोध्येत कुणीही अग्निहोत्र सोडणारा, यज्ञ टाळणारा, कंजूष, चोर, वाईट वागणारा किंवा जातींच्या संकराचा नव्हता.
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः । दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च प्रतिग्रहे ॥१-६-
तेथील ब्राह्मण आपापल्या कर्तव्यांत नेहमी दंग, इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, दान व अध्ययन करणारे आणि दान घेण्यात संयमी होते.
नास्तिको नानृती वापि न कश्चिदबहुश्रुतः । नासूयको न चाशक्तो नाविद्वान् विद्यते क्वचित् ॥१-६-
तेथे कुणीही नास्तिक, खोटं बोलणारा, अल्पशिक्षित, मत्सरी, असमर्थ किंवा अज्ञानी नव्हता.
नाषडङ्गविदत्रास्ति नाव्रतो नासहस्रदः । न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वापि कश्चन ॥१-६-
तेथे कुणीही वेदांग न शिकलेला, व्रत न पाळणारा, थोडं दान देणारा, गरीब, अस्थिर मनाचा किंवा दुःखी नव्हता.
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान् नाप्यरूपवान् । द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥१-६-
अयोध्येत कुठलाही पुरुष किंवा स्त्री श्रीहीन, रूपहीन किंवा राजाप्रती भक्ती नसलेला नव्हता.
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः । कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥१-६-
तीन उच्च वर्णांतील लोक देव व पाहुण्यांची पूजा करणारे, उपकार मानणारे, उदार, शूर आणि पराक्रमी होते.
दीर्घायुषो नराः सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः । सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥१-६-
तेथील सर्व लोक दीर्घायुषी, धर्म व सत्याला धरून राहणारे, नेहमी आपल्या मुला-नातवांसह आणि स्त्रियांबरोबर नांदत होते.
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद् वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः । शूद्राः स्वधर्मनिरतास्त्रीन् वर्णानुपचारिणः ॥१-६-
क्षत्रिय हे ब्राह्मणांचे आधार होते, वैश्य क्षत्रियांना सेवेत होते आणि शूद्र आपापल्या धर्मात मग्न राहून तीनही वर्णांची सेवा करीत.