ततो हि देवा ऋषिपन्नगाश्च प्रपूजिरे ह्यप्सरसश्च सर्वाः । दिष्ट्या जयो दाशरथेरवाप्तस्त्यक्त्वा भयं सर्प इव प्रशान्तः ।। ७.६९.
मग सर्व देव, ऋषी, नाग आणि सर्व अप्सरा यांनी त्याचा सन्मान केला, 'भाग्याने दशरथपुत्राला विजय मिळाला; आता भीती सोडावी, जसा सर्प शांत होतो.' असे म्हणाले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकीकृत, प्राचीन आणि पवित्र रामायणाच्या उत्तरकांडातील एकोणसत्तरावा सर्ग समाप्त झाला.
हते तु लवणे देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । ऊचुः सुमधुरां वाणीं शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् ।। ७.७०.
लवण राक्षस मारला गेल्यावर, इंद्र आणि अग्नी यांच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी शत्रुतापन शत्रुघ्नाला अतिशय मधुर शब्दांनी संबोधले.
दिष्ट्या ते विजयो वत्स दिष्ट्या लवणराक्षसः । हतः पुरुषशार्दूल वरं वरय सुव्रत ।। ७.७०.
'भाग्याने तुला विजय मिळाला, मुला; भाग्याने लवण राक्षस मारला गेला. पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आणि व्रतस्थ असलेल्या, तू एखादी वर माग.'
वरदास्तु महाबाहो सर्व एव समागताः । विजयाकाङ्क्षिणस्तुभ्यममोघं दर्शनं हि नः ।। ७.७०.
'महाबाहू, आम्ही सर्व वर देण्यासाठी आलो आहोत; तुझ्या विजयाची इच्छा बाळगली आहे, कारण आमचे दर्शन कधीच व्यर्थ जात नाही.'
देवानां भाषितं श्रुत्वा शूरो मूर्ध्नि कृताञ्जलिः । प्रत्युवाच महाबाहुः शत्रुघ्नः प्रयतात्मवान् ।। ७.७०.
देवतांचे हे शब्द ऐकून, शूर आणि महाबाहू शत्रुघ्नाने डोक्यावर हात जोडून, एकाग्र मनाने उत्तर दिले.
इयं मधुपुरी रस्या मधुरा देवनिर्मिता । निवेशं प्राप्नुयाच्छीघ्रमेष मे ऽस्तु वरः परः ।। ७.७०.
'ही मधुपुरी अतिशय रम्य, गोड आणि देवांनी घडवलेली आहे; मला लवकरच येथे वस्ती करायला मिळावी, हाच माझ्यासाठी श्रेष्ठ वर असो.'
तं देवाः प्रीतमनसो बाढमित्येव राघवम् । भविष्यति पुरी रम्या शूरसेना न संशयः ।। ७.७०.
देवांनी प्रसन्न होऊन राघवाला सांगितले, 'तसेच होईल! ही नगरी नक्कीच सुंदर होईल, हे शूरसेन, यात शंका नाही.'
ते तथोक्त्वा महात्मानो दिवमारुरुहुस्तदा । शत्रुघ्नो ऽपि महातेजास्तां सेनां समुपानयत् ।। ७.७०.
मग त्या महात्म्यांनी असे सांगून स्वर्गाकडे प्रस्थान केले; आणि तेजस्वी शत्रुघ्नाने आपली सेना एकत्र केली.
सा सेना शीघ्रमागच्छच्छ्रुत्वा शत्रुघ्नशासनम् । निवेशनं च शत्रुघ्नः श्रावणेन समारभत् ।। ७.७०.
शत्रुघ्नाच्या आज्ञेवरून ती सेना लवकरच आली; आणि शत्रुघ्नाने श्रावण महिन्यात वस्ती सुरू केली.
सा पुरा दिव्यसङ्काशा वर्षे द्वादशमे शुभे । निविष्टा शूरसेनानां विषयश्चाकुतोभयः ।। ७.७०.
ती नगरी दिव्य तेजाने उजळली, शुभ बाराव्या वर्षी शूरसेन लोकांची सुरक्षित वस्ती झाली.
क्षेत्राणि सस्ययुक्तानि काले वर्षति वासवः । अरोगवीरपुरुषा शत्रुघ्नभुजपालिता ।। ७.७०.
इंद्राने वेळेवर पाऊस पाडल्यामुळे शेतं धान्याने बहरली; आरोग्यवान आणि शूर लोक शत्रुघ्नाच्या संरक्षणाखाली सुखाने राहत होते.
अर्धचन्द्रप्रतीकाशा यमुनातीरशोभिता । शोभिता गृहमुख्यैश्च चत्वरापणवीथिकैः । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता नानावाणिज्यशोभिता ।। ७.७०.
अर्धचंद्रासारखी दिसणारी, यमुनाच्या काठी वसलेली ती नगरी सुंदर घरांनी, चौकांनी, बाजारांनी आणि रस्त्यांनी सजलेली होती. तिथे सर्व चार वर्णांचे लोक राहत होते आणि विविध व्यापारांनी ती नगरी अधिकच शोभून दिसत होती.
यच्च तेन पुरा शुभ्रं लवणेन कृतं महत् । तच्छोभयति शत्रुघ्नो नानावर्णोपशोभिताम् ।। ७.७०.
पूर्वी लवणाने जे मोठे आणि देखणे काम केले होते, ते शत्रुघ्नाने आणखी सुंदर केले आणि विविध रंगांच्या लोकांनी ती नगरी सजवली.
आरामैश्च विहारैश्च शोभमानं समन्ततः । शोभितां शोभनीयैश्च तथा ऽन्यैर्दैवमानुषैः ।। ७.७०.
सर्व बाजूंनी बागा आणि आनंददायक ठिकाणांनी ती नगरी उजळून निघाली होती. त्याशिवाय इतरही अनेक दिव्य आणि मानवी वस्तूंनी ती नगरी अधिकच सुंदर झाली होती.
तां पुरीं दिव्यसङ्काशां नानापण्योपशोभिताम् । नानादेशागतैश्चापि वणिग्भिरुपशोभिताम् ।। ७.७०.
ती नगरी देवांसारखी तेजस्वी दिसत होती, अनेक प्रकारच्या वस्तूंनी आणि वेगवेगळ्या देशांतून आलेल्या व्यापाऱ्यांनी ती शोभून गेली होती.
तां समृद्धां समृद्धार्थः शत्रुघ्नो भरतानुजः । निरीक्ष्य परमप्रीतः परं हर्षमुपागमत् ।। ७.७०.
ती समृद्ध नगरी पाहून भरताचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्न अतिशय आनंदित झाला आणि त्याच्या मनात मोठा हर्ष निर्माण झाला.
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य मधुरां पुरीम् । रामपादौ निरीक्षे ऽहं वर्षे द्वादश आगते ।। ७.७०.
मधुरा नगरी वसवून झाल्यावर, बारा वर्षे पूर्ण झाली की मी रामाच्या पायांचे दर्शन घेण्यासाठी जाईन, असा विचार त्याच्या मनात आला.
ततः स ताममरपुरोपमां पुरीं निवेश्य वै विविधजनाभिसंवृताम् । नराधिपो रघुपतिपाददर्शने दधे मतिं रघुकुलवंशवर्धनः ।। ७.७०.
अमरांच्या नगरीसारखी आणि विविध लोकांनी गजबजलेली ती नगरी वसवून, रघुकुलाचा वाढ करणारा तो राजा रामाच्या पायांचे दर्शन घेण्यासाठी निश्चयाने मन लावले.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्ततितमः सर्गः
या प्रकारे, वाल्मीकि ऋषींनी रचलेल्या पवित्र आणि प्राचीन रामायणातील उत्तरेकांडाचा सत्तरावा सर्ग संपला.
ततो द्वादशमे वर्षे शत्रघ्नो रामपालिताम् । अयोध्यां चकमे गन्तुमल्पभृत्यबलानुगः ।। ७.७१.
मग बारा वर्षे पूर्ण होताच, शत्रुघ्न थोड्या सेवकांसह आणि सैन्यासह, रामाच्या राज्यातील अयोध्येला जाण्याची इच्छा करू लागला.
ततो मन्त्रिपुरोगांश्च बलमुख्यान्निवर्त्य च । जगाम हयमुख्यैश्च रथानां च शतेन सः ।। ७.७१.
त्याने मग आपले मुख्य मंत्री आणि सेनापती परत पाठवले आणि उत्तम घोडे व शंभर रथ घेऊन तो निघाला.
स गत्वा गणितान्वासान्सप्ताष्टौ रघुनन्दनः । वाल्मीक्याश्रममागत्य वासं चक्रे महायशाः ।। ७.७१.
रघुकुलातील तो कीर्तीमान, सात-आठ दिवस प्रवास करून, वाल्मीकि यांच्या आश्रमात पोहोचला आणि तिथे थांबला.
सो ऽभिवाद्य ततः पादौ वाल्मीकेः पुरुषर्षभः । पाद्यमर्ध्यं तथातिथ्यं जग्राह मुनिहस्ततः ।। ७.७१.
मग त्या पुरुषश्रेष्ठाने वाल्मीकि यांना वंदन करून त्यांचे पाय धरले आणि त्यांच्या हातून पाद्य व आदरपूर्वक पाहुणचार स्वीकारला.
बहुरूपाः सुमधुराः कथास्तत्र सहस्रशः । कथयामास स मुनिः शत्रुघ्नाय महात्मने ।। ७.७१.
तेथे त्या ऋषींनी शत्रुघ्न या महात्म्याला असंख्य, विविध रूपांची आणि अतिशय मधुर कथा सांगितल्या.
उवाच च मुनिर्वाक्यं लवणस्य वधाश्रितम् । सुदुष्करं कृतं कर्म लवणं निघ्नता त्वया ।। ७.७१.
मग त्या ऋषींनी लवणाच्या वधासंबंधी बोलताना सांगितले, "लवणाचा वध करणे हे फार कठीण कार्य होते, ते तू साध्य केलेस."
बहवः पार्थिवाः सौम्य हताः सबलवाहनाः । लवणेन महाबाहो युध्यमाना महाबलाः ।। ७.७१.
हे सौम्य शत्रुघ्न, अनेक बलाढ्य आणि मोठ्या सैन्यांसह असलेले राजे लवणाने युद्धात मारले होते.
स त्वया निहतः पापो लीलया पुरुषर्षभ । जगतश्च भयं तत्र प्रशान्तं तव तेजसा ।। ७.७१.
पण तो दुष्ट तुझ्या हातून सहज मारला गेला, पुरुषश्रेष्ठा, आणि तुझ्या तेजामुळे जगातील भीती शांत झाली.
रावणस्य वधो घोरो यत्नेन महता कृतः । इदं तु सुमहत्कर्म त्वया कृतमयत्नतः ।। ७.७१.
रावणाचा भयंकर वध मोठ्या प्रयत्नाने साध्य झाला, पण हे महान कार्य तू सहज साध्य केलेस.
प्रीतिश्चास्मिन्परा जाता देवानां लवणे हते । भूतानां चैव सर्वेषां जगतश्च प्रियं कृतम् ।। ७.७१.
लवणाचा वध झाल्यावर देवांना मोठा आनंद झाला आणि सर्व भूतांना व जगाला तू प्रिय असे कार्य केलेस.