पुत्रो दशरथस्याहं भ्राता रामस्य धीमतः । शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो वधाकाङ्क्षी तवागतः ।। ७.६८.
मी दशरथाचा मुलगा, बुद्धिमान रामाचा भाऊ, शत्रुघ्न आहे; नेहमी शत्रूंचा नाश करणारा, तुझा वध करण्यासाठी आलो आहे.
तस्य मे युद्धकामस्य द्वन्द्वयुद्धं प्रदीयताम् । शत्रुस्त्वं सर्वभूतानां न मे जीवन्गमिष्यसि ।। ७.६८.
मला युद्धाची इच्छा आहे, म्हणून मला द्वंद्वयुद्ध दे. तू सर्व प्राण्यांचा शत्रू आहेस, आणि माझ्यापासून जिवंत सुटणार नाहीस.
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु राक्षसः प्रहसन्निव । प्रत्युवाच नरश्रेष्ठं दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि दुर्मते ।। ७.६८.
तो असे बोलल्यावर, राक्षस हसत हसत म्हणाला, "अरे श्रेष्ठ पुरुषा, दैवानेच तू येथे आलास, अरे वाईट बुद्धीच्या."
मम मातृष्वसुर्भ्राता रावणो राक्षसाधिपः । हतो रामेण दुर्बुद्धे स्त्रीहेतोः पुरुषाधम ।। ७.६८.
माझ्या मावस भावाला, राक्षसांचा राजा रावणाला, अरे दुष्ट, रामाने एका स्त्रीसाठी मारले, अरे नीच.
तच्च सर्वं मया क्षान्तं रावणस्य कुलक्षयम् । अवज्ञां पुरतः कृत्वा मया यूयं विशेषतः ।। ७.६८.
रावणाच्या वंशाचा नाश मी सहन केला आहे; आणि मी हे सगळं, विशेषतः तुम्हा सर्वांचा तिरस्कार, उघडपणे दुर्लक्षित केला.
निहताश्च हि मे सर्वे परिभूतास्तृणं यथा । भूताश्चैव भविष्याश्च यूयं च पुरुषाधमाः ।। ७.६८.
माझ्या हातून मारले गेलेले सर्वजण मी गवतासारखे तुच्छ मानले; जे झाले आणि जे होणार आहेत, तसेच तुम्हीही, अरे नीच माणसांनो.
तस्य ते युद्धकामस्य युद्धं दास्यामि दुर्मते । तिष्ठं त्वं च मुहूर्तं तु यावदायुधमानये । ईप्सितं यादृशं तुभ्यं सज्जये यावदायुधम् ।। ७.६८.
तुला युद्धाची इच्छा आहे म्हणून मी तुला युद्ध देईन, अरे दुष्ट; थोडा वेळ थांब, मी माझे शस्त्र आणतो, तुला हवे तसे कोणतेही शस्त्र मी सज्ज करतो.
तमुवाचाशु शत्रुघ्नः क्व मे जीवन्गमिष्यसि । शत्रुर्यदृच्छया दृष्टो न मोक्तव्यः कृतात्मना ।। ७.६८.
शत्रुघ्नाने त्याला पटकन उत्तर दिले, "माझ्यापासून जिवंत कुठे पळणार आहेस? जेव्हा शत्रू सहज भेटतो, तेव्हा निर्धार केलेल्या माणसाने त्याला सोडू नये."
यो हि विक्लवया बुद्ध्या प्रसरं शत्रवे ददौ । स हतो मन्दबुद्धित्वाद्यथा कापुरुषस्तथा ।। ७.६८.
जो माणूस डळमळत्या मनाने शत्रूला संधी देतो, तो आपल्या मूर्खपणामुळे मारला जातो, अगदी भित्र्यासारखा.
तस्मात्सुदृष्टं कुरु जीवलोकं शरैः शितैस्त्वां विविधैर्नयामि । यमस्य गेहाभिमुखं हि पापं रिपुं त्रिलोकस्य च राघवस्य ।। ७.६८.
म्हणून, जगातील लोकांना नीट पाहा; मी तुला, रे पापी, तीनही लोकांचा आणि राघवाचा शत्रू, विविध तीक्ष्ण बाणांनी यमाच्या घरी घेऊन जाणार आहे.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टषष्टितमः सर्गः
अशा प्रकारे, वाल्मीकी ऋषींच्या पवित्र रामायणातील, श्रीमदुत्तरकांडाचा अठ्ठावन्नावा सर्ग संपला.
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः । क्रोधामाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।। ७.६९.
शत्रुघ्नाच्या त्या बोलण्याचे ऐकून, त्याने प्रचंड राग ओढवून घेतला आणि 'थांब, थांब!' असे मोठ्याने ओरडला.
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च । लवणो रघुशार्दूलमाह्वयामास चासकृत् ।। ७.६९.
आपला हातावर हात जोरात आपटून आणि दात कडकड वाजवत, लवणाने पुन्हा पुन्हा रघुकुळातील वाघाला आव्हान दिले.
तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरदर्शनम् । शत्रुघ्नो देवशत्रुघ्न इदं वचनमब्रवीत् ।। ७.६९.
लवणाने असे बोलून, भीषण दिसत असताना, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या शत्रुघ्नाने त्याला असे उत्तर दिले.
न शत्रुघ्नस्तथा जातो यथा ऽन्ये निर्जितास्त्वया । तदद्य बाणाभिहतो व्रज त्वं यमसादनम् ।। ७.६९.
शत्रुघ्न हा तुझ्या आधी जिंकलेल्या इतरांसारखा नाही; आज मी तुला बाणांनी घायाळ करून यमाच्या घरी पाठवतो.
ऋषयो ऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे । पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम् ।। ७.६९.
आज, रे पापी, ऋषी, विद्वान ब्राह्मण आणि देव, जसे त्यांनी रावणाचा अंत पाहिला, तसेच युद्धात माझ्या हातून तुझा मृत्यू पाहू देत.
त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतिते ऽद्य निशाचर । पुरे जनपदे चापि क्षेममेव भविष्यति ।। ७.६९.
आज माझ्या बाणांनी जळून, रे निशाचर, तू पडल्यावर, नगरात आणि देशात खरी शांती नांदेल.
अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः । प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्ममंशुरिवार्कजः ।। ७.६९.
आज माझ्या हातातून सुटलेला, वज्रासारखा तेजस्वी बाण, सूर्यकिरण कमळात शिरावा तसा, तुझ्या हृदयात शिरणार आहे.
एवमुक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्च्छितः । शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप स च तं शतधाच्छिनत् ।। ७.६९.
असे ऐकून, प्रचंड रागाने लवणाने एक मोठे झाड उचलून शत्रुघ्नाच्या छातीवर फेकले, पण शत्रुघ्नाने ते झाड शंभर तुकड्यांत फोडले.
तद्दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनरेव तु । पादपान्सुबहून्गृह्य शत्रुघ्नायासृजद्बली ।। ७.६९.
आपले प्रयत्न फोल ठरल्याचे पाहून, त्या बलाढ्य राक्षसाने पुन्हा अनेक झाडे उचलून शत्रुघ्नावर फेकली.
शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षानापततो बहून् । त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकं चिच्छेद नतपर्वभिः ।। ७.६९.
पण तेजस्वी शत्रुघ्नाने, पडणारी ती अनेक झाडे, आपल्या वाकवलेल्या शस्त्रांनी तीन-चार वारांत एकेक करून छाटली.
ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद्राक्षसोरसि । शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो विव्यथे न स राक्षसः ।। ७.६९.
मग शौर्यसंपन्न शत्रुघ्नाने त्या राक्षसाच्या छातीवर बाणांचा मारा केला, तरीही तो राक्षस ढळला नाही.
ततः प्रहस्य लवणो वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान् । शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै ।। ७.६९.
यानंतर, बलवान लवणाने हसत मोठे झाड उचलले आणि शूर शत्रुघ्नाच्या डोक्यावर मारले; त्यामुळे त्याचे अंग शिथिल झाले आणि तो बेशुद्ध पडला.
तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महानभूत् । ऋषीणां देवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ।। ७.६९.
त्या वीराच्या पडण्यावर, ऋषी, देव, गंधर्व आणि अप्सरा यांच्यात मोठा हंबरू उठला.
तमवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम् । रक्षो लब्धान्तरमपि न विवेश स्वमालयम् ।। ७.६९.
शत्रुघ्न जमिनीवर पडलेला आणि मारलेला आहे, असे दुर्लक्ष करून, त्या राक्षसाने संधी असूनही आपल्या घरात प्रवेश केला नाही.
नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम् । ततो हत इति ज्ञात्वा तान्भक्षान्समुदावहत् ।। ७.६९.
शत्रुघ्न जमिनीवर पडलेला पाहूनही त्याने आपले शूल उचलले नाही; तो मारला गेला आहे, हे समजून त्याने आपले भक्ष्य गोळा केले.
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः । शत्रुघ्नो वै पुरद्वारि ऋषिभिः सम्प्रपूजितः ।। ७.६९.
थोड्या वेळाने शत्रुघ्नाला शुद्ध आली, मग तो पुन्हा शस्त्र घेऊन नगराच्या दाराशी उभा राहिला आणि ऋषींनी त्याचा सन्मान केला.
ततो दिव्यममोघं तं जग्राह शरमुत्तमम् । ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश ।। ७.६९.
मग त्याने दिव्य, अचूक आणि श्रेष्ठ असा बाण उचलला, जो तेजाने प्रज्वलित होत होता आणि दहा दिशांना उजळून टाकत होता.
वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दरसन्निभम् । नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम् ।। ७.६९.
तो बाण वज्रासारखा कठीण आणि वेगवान होता, मेरू आणि मंदार पर्वतासारखा भासायचा, सांध्यांवर वाकडा होता आणि युद्धात कधीही हरला नव्हता.
असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम् । दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणां च दारणम् ।। ७.६९.
त्याच्या काठीवर रक्त आणि चंदन लावलेले होते, पिसे सुंदर होती आणि तो दानव, पर्वत आणि असुरांच्या राजांचा नाश करणारा होता.