स गत्वा विप्रियाण्याह बहूनि मधुनः सुतम् । वदन्तमेवं तं दूतं भक्षयामास राक्षसः ।। ७.६७.
तो दूत जाऊन मधुपुत्राला अनेक अप्रिय शब्द बोलला; तेव्हा त्या राक्षसाने तो दूत जिवंतपणे गिळला.
चिरायमाणे दूते तु राजा क्रोधसमन्वितः । अर्दयामास तद्रक्षः शरवृष्ट्या समन्ततः ।। ७.६७.
दूत बराच वेळ परत न आल्यावर, राजा रागाने भरून त्या राक्षसावर सर्व बाजूंनी बाणांचा वर्षाव केला.
ततः प्रहस्य तद्रक्षः शूलं जग्राह पाणिना । वधाय सानुबन्धस्य मुमोचायुधमुत्तमम् ।। ७.६७.
मग तो राक्षस हसत हसत हातात शूळ घेतो आणि राजासह त्याच्या सगळ्या सैन्याचा वध करण्यासाठी ते उत्तम अस्त्र सोडतो.
तच्छूलं दीप्यमानं तु सभृत्यबलवाहनम् । भस्मीकृत्वा नृपं भूयो लवणस्यागमत्करम् ।। ७.६७.
ते जळणारे शूळ, सेवक, सैन्य आणि रथांसह राजाला भस्म करते आणि पुन्हा लवणाकडे परत जाते.
एवं स राजा सुमहान्हतः सबलवाहनः । शूलस्य तु बलं सौम्य अप्रमेयमनुत्तमम् ।। ७.६७.
अशा प्रकारे तो महान राजा, सैन्य आणि रथांसह मारला गेला; हे सौम्य, त्या शूळाची शक्ती अमाप आणि अतुलनीय आहे.
श्वः प्रभाते तु लवणं वधिष्यसि न संशयः । अगृहीतायुधं क्षिप्रं ध्रुवो हि विजयस्तव ।। ७.६७.
उद्या पहाटे तू नक्कीच लवणाचा वध करशील; जर तो शस्त्राशिवाय असेल, तर तुझा विजय निश्चित आणि लवकर होईल.
लोकानां स्वस्ति चैव स्यात्कृते कर्मणि च त्वया । एतत्ते सर्वमाख्यातं लवणस्य दुरात्मनः ।। ७.६७.
तुझ्या कर्तृत्वामुळे सर्व लोकांचे कल्याण होईल; या दुष्ट लवणाबद्दल सगळे तुला सांगितले आहे.
शूलस्य च बलं घोरमप्रमेयं नरर्षभ । विनाशश्चैव मान्धातुर्यत्तेनाभूच्च पार्थिव ।। ७.६७.
हे नरांमधील श्रेष्ठ, त्या भयंकर आणि अमाप शूळाची शक्ती, आणि त्याने मांधातृचा झालेला विनाश, हे सर्व तुला सांगितले आहे.
त्वं श्वः प्रभाते लवणं महात्मन्वधिष्यसे नात्र तु संशयो मे । शूलं विना निर्गतमामिषार्थे ध्रुवो जयस्ते भविता नरेन्द्र ।। ७.६७.
उद्या पहाटे, हे महात्मा, तू लवणाचा वध करशील — यात मला शंका नाही; जेव्हा तो शूळ न घेता मांसाच्या शोधात बाहेर जाईल, तेव्हा तुझा विजय नक्कीच होईल, हे राजन.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः
अशा प्रकारे वाल्मीकी ऋषी रचलेल्या पवित्र आणि प्राचीन रामायणाच्या उत्तरकांडातील सत्त्याहत्तरावा सर्ग संपला.
कथां कथयतां तेषां जयं चाकाङ्क्षतां शुभम् । व्यतीता रजनी शीघ्रं शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।। ७.६८.
शुभ विजयाची इच्छा करत आणि गोष्टी सांगत असताना, महात्मा शत्रुघ्न यांच्या सोबत ती रात्र पटकन संपली.
ततः प्रभाते विमले तस्मिन्काले स राक्षसः । निर्गतस्तु पुराद्धीरो भक्ष्याहारप्रचोदितः ।। ७.६८.
मग सकाळी, त्या निर्मळ वेळी, तो निर्धाराने असलेला राक्षस भूक आणि खाण्याच्या ओढीने शहराबाहेर पडला.
एतस्मिन्नन्तरे वीरः शत्रुघ्नो यमुनां नदीम् । तीर्त्वा मधुपुरद्वारि धनुष्पाणिरतिष्ठत ।। ७.६८.
इतक्यात, वीर शत्रुघ्न यमुना नदी ओलांडून, धनुष्य हातात घेऊन मधुपुराच्या दाराशी उभा राहिला.
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते क्रूरकर्मा स राक्षसः । आगच्छद्बहुसाहस्रं प्राणिनां भारमुद्वहन् ।। ७.६८.
दिवसाचा अर्धा भाग गेल्यावर, तो क्रूरकर्मा राक्षस हजारो जीवांचा भार वाहत तेथे आला.
ततो ददर्श शत्रुघ्नं स्थितं द्वारि धृतायुधम् । तमुवाच ततो रक्षः किमनेन करिष्यसि ।। ७.६८.
मग त्याने दाराशी शस्त्र हातात घेऊन उभा असलेला शत्रुघ्न पाहिला आणि म्हणाला, "हे काय करणार आहेस या शस्त्राने?"
ईदृशानां सहस्राणि सायुधानां नराधम । भक्षितानि मया रोषात्कालमाकाङ्क्षसे नु किम् ।। ७.६८.
अशा हजारो शस्त्रधारी माणसांना मी रागाने खाल्ले आहे, अरे नीच, आता तूही तुझा शेवट शोधतो आहेस का?
आहारश्चास्य सम्पूर्णो ममायं पुरुषाधम । स्वयं प्रविष्टो ऽद्य मुखं कथमासाद्य दुर्मते ।। ७.६८.
आज तू स्वतःहून माझ्या तोंडात आलास, अरे दुष्ट, माझी भूक तुझ्यामुळे भागली; कसा काय आलास, अरे वाईट बुद्धीच्या?
तस्यैवं भाषमाणस्य हसतश्च मुहुर्मुहुः । शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो रोषादश्रूण्यवासृजत् ।। ७.६८.
तो असे वारंवार हसत बोलत असताना, शौर्याने संपन्न असलेल्या शत्रुघ्नाच्या डोळ्यात रागाने पाणी आले.
तस्य रोषाभिभूतस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः । तेजोमया मरीच्यस्तु सर्वगात्रैर्विनिष्पतन् ।। ७.६८.
रागाने भरलेल्या महात्मा शत्रुघ्नाच्या सर्व अंगांतून तेजस्वी किरण बाहेर पडू लागले.
उवाच च सुसङ्क्रुद्धः शत्रुघ्नस्तं निशाचरम् । योद्धुमिच्छामि दुर्बुद्धे द्वन्द्वयुद्धं त्वया सह ।। ७.६८.
शत्रुघ्न खूपच संतापून त्या निशाचराला म्हणाला, "अरे दुष्ट, मला तुझ्याशी एकटेच युद्ध करायचे आहे."
पुत्रो दशरथस्याहं भ्राता रामस्य धीमतः । शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो वधाकाङ्क्षी तवागतः ।। ७.६८.
मी दशरथाचा मुलगा, बुद्धिमान रामाचा भाऊ, शत्रुघ्न आहे; नेहमी शत्रूंचा नाश करणारा, तुझा वध करण्यासाठी आलो आहे.
तस्य मे युद्धकामस्य द्वन्द्वयुद्धं प्रदीयताम् । शत्रुस्त्वं सर्वभूतानां न मे जीवन्गमिष्यसि ।। ७.६८.
मला युद्धाची इच्छा आहे, म्हणून मला द्वंद्वयुद्ध दे. तू सर्व प्राण्यांचा शत्रू आहेस, आणि माझ्यापासून जिवंत सुटणार नाहीस.
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु राक्षसः प्रहसन्निव । प्रत्युवाच नरश्रेष्ठं दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि दुर्मते ।। ७.६८.
तो असे बोलल्यावर, राक्षस हसत हसत म्हणाला, "अरे श्रेष्ठ पुरुषा, दैवानेच तू येथे आलास, अरे वाईट बुद्धीच्या."
मम मातृष्वसुर्भ्राता रावणो राक्षसाधिपः । हतो रामेण दुर्बुद्धे स्त्रीहेतोः पुरुषाधम ।। ७.६८.
माझ्या मावस भावाला, राक्षसांचा राजा रावणाला, अरे दुष्ट, रामाने एका स्त्रीसाठी मारले, अरे नीच.
तच्च सर्वं मया क्षान्तं रावणस्य कुलक्षयम् । अवज्ञां पुरतः कृत्वा मया यूयं विशेषतः ।। ७.६८.
रावणाच्या वंशाचा नाश मी सहन केला आहे; आणि मी हे सगळं, विशेषतः तुम्हा सर्वांचा तिरस्कार, उघडपणे दुर्लक्षित केला.
निहताश्च हि मे सर्वे परिभूतास्तृणं यथा । भूताश्चैव भविष्याश्च यूयं च पुरुषाधमाः ।। ७.६८.
माझ्या हातून मारले गेलेले सर्वजण मी गवतासारखे तुच्छ मानले; जे झाले आणि जे होणार आहेत, तसेच तुम्हीही, अरे नीच माणसांनो.
तस्य ते युद्धकामस्य युद्धं दास्यामि दुर्मते । तिष्ठं त्वं च मुहूर्तं तु यावदायुधमानये । ईप्सितं यादृशं तुभ्यं सज्जये यावदायुधम् ।। ७.६८.
तुला युद्धाची इच्छा आहे म्हणून मी तुला युद्ध देईन, अरे दुष्ट; थोडा वेळ थांब, मी माझे शस्त्र आणतो, तुला हवे तसे कोणतेही शस्त्र मी सज्ज करतो.
तमुवाचाशु शत्रुघ्नः क्व मे जीवन्गमिष्यसि । शत्रुर्यदृच्छया दृष्टो न मोक्तव्यः कृतात्मना ।। ७.६८.
शत्रुघ्नाने त्याला पटकन उत्तर दिले, "माझ्यापासून जिवंत कुठे पळणार आहेस? जेव्हा शत्रू सहज भेटतो, तेव्हा निर्धार केलेल्या माणसाने त्याला सोडू नये."
यो हि विक्लवया बुद्ध्या प्रसरं शत्रवे ददौ । स हतो मन्दबुद्धित्वाद्यथा कापुरुषस्तथा ।। ७.६८.
जो माणूस डळमळत्या मनाने शत्रूला संधी देतो, तो आपल्या मूर्खपणामुळे मारला जातो, अगदी भित्र्यासारखा.
तस्मात्सुदृष्टं कुरु जीवलोकं शरैः शितैस्त्वां विविधैर्नयामि । यमस्य गेहाभिमुखं हि पापं रिपुं त्रिलोकस्य च राघवस्य ।। ७.६८.
म्हणून, जगातील लोकांना नीट पाहा; मी तुला, रे पापी, तीनही लोकांचा आणि राघवाचा शत्रू, विविध तीक्ष्ण बाणांनी यमाच्या घरी घेऊन जाणार आहे.