ननन्द स्वजनै राजा गृहे कामैः सुपूजितः। कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा
राजा आपल्या आप्तजनांसोबत घरात हर्षाने रमला, सर्व इच्छा पूर्ण झाल्याने सन्मानित झाला; कौसल्या, सुमित्रा आणि सुंदर कटिप्रदेश असलेली कैकेयीही आनंदली.
वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः। ततः सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्
वधूंचे स्वागत करण्यात गुंतलेल्या इतर राजस्त्रियांसह त्यांनी मग मोठ्या भाग्यवती सीता आणि कीर्तीशाली ऊर्मिला यांचेही स्वागत केले.
कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपयोषितः। मंगलालापनैर्होमैः शोभिताः क्षौमवाससः
राजस्त्रियांनी कुशध्वजाच्या दोन्ही कन्यांना, शुभ बोल आणि हवनांनी अलंकृत, सुंदर वस्त्रांनी सजवून घेतले.
देवतायतनान्याशु सर्वास्ताः प्रत्यपूजयन्। अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा
सर्वांनी देवतांच्या मंदिरे वेगाने पूजली आणि त्या वेळी सर्व राजपुत्रांनी वंदनीयांना वंदन केले.
रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिर्मुदिता रहः। कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः
सर्व स्त्रिया आनंदाने, आपल्या पतींसोबत एकांतात सुखावल्या; विवाह पूर्ण झाला, शस्त्रविद्या शिकल्या, संपत्ती आणि मित्र मिळाले.
शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः। कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथः सुतम्
पुत्रांनी आपल्या वडिलांची सेवा मन लावून केली; काही काळानंतर राजा दशरथाने आपल्या पुत्राला असे सांगितले—
भरतं कैकयीपुत्रमब्रवीद् रघुनन्दनः। अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक
रघुकुळाचा आनंद असलेल्या रामाने कैकेयीपुत्र भरताला म्हटले, 'हा केकयराजाचा पुत्र येथे राहतो आहे, बाळा.'
त्वां नेतुमागतो वीरो युधाजिन्मातुलस्तव। श्रुत्वा दशरथस्यैतद् भरतः कैकयीसुतः
'तुझ्या मामा युधाजित, शूरवीर, तुला घेऊन जायला आले आहेत.' हे दशरथाच्या तोंडून ऐकून कैकेयीपुत्र भरत—
गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा। आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्
त्या वेळी शत्रुघ्नासह तो वीर आपल्या वडिलांना आणि रामाला निरोप घेऊन निघाला.
मातॄश्चापि नरश्रेष्ठः शत्रुघ्नसहितो ययौ। युधाजित् प्राप्य भरतं सशत्रुघ्नं प्रहर्षितः
शत्रुघ्नासोबत तो श्रेष्ठ पुरुष आपल्या मातांकडे गेला; युधाजिताने भरत आणि शत्रुघ्नाला पाहून फार आनंद झाला.
स्वपुरं प्राविशद् वीरः पिता तस्य तुतोष ह। गते च भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबलः
तो वीर आपल्या नगरात परत गेला आणि त्याचे वडील संतुष्ट झाले; भरत निघून गेल्यावर राम आणि बलवान लक्ष्मण तिथेच राहिले.
पितरं देवसंकाशं पूजयामासतुस्तदा। पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः
त्या वेळी त्यांनी आपल्या देवतुल्य वडिलांचा सन्मान केला आणि वडिलांची आज्ञा लक्षात ठेवून सर्व नगरातील कामे पार पाडली.
चकार रामः सर्वाणि प्रियाणि च हितानि च। मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः
रामाने सर्वांना प्रिय आणि हितकारक असे कृत्य केले; मातांसाठी सर्व कर्तव्ये पार पाडून तो अत्यंत संयमित राहिला.
गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत। एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा
गुरूंसाठी लागणारी कामे राम योग्य वेळी पार पाडत असे; त्यामुळे दशरथ, ब्राह्मण आणि नगरवासी सर्वजण प्रसन्न झाले.
रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः। तेषामतियशा लोके रामः सत्यपराक्रमः
रामाच्या उत्तम स्वभावामुळे आणि वागण्यामुळे सर्व राज्यातील लोक आनंदी होते; सत्य आणि पराक्रमात ठाम असलेला राम त्यांच्यात प्रसिद्ध झाला.
स्वयंभूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः। रामश्च सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून्
स्वतः निर्माण करणाऱ्या ब्रह्मासारखा राम सर्व गुणांनी श्रेष्ठ झाला; सीतेसोबत त्याने अनेक ऋतू आनंदात घालवले.
मनस्वी तद्गतमनास्तस्या हृदि समर्पितः। प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृकृता इति
राम विचारशील होता, त्याचे मन नेहमी तिच्याकडे लागलेले होते आणि ती त्याच्या हृदयात वसली होती; सीता रामाला अत्यंत प्रिय होती आणि ती त्याच्या वडिलांनी निवडलेली पत्नी होती.
गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभिवर्धते। तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते
तिच्या गुणांनी आणि सौंदर्यामुळे त्यांच्यातील प्रेम दिवसेंदिवस वाढत गेले; तिच्या हृदयात पतीचे स्थान दुप्पट झाले.
अन्तर्गतमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा। तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनकात्मजा। देवताभिः समा रूपे सीता श्रीरिव रूपिणी
हृदयातील गुपितही हृदयाशी उघड होते; विशेषतः जनकनंदिनी मैथिली, देवतांसारख्या रूपाची, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी सीता.
तया स राजर्षिसुतोऽभिकामया। समेयिवानुत्तमराजकन्यया। अतीव रामः शुशुभे मुदान्वितो विभुः श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः
त्या राजकन्येसोबत राजर्षीपुत्र राम एकरूप झाला; आनंदाने भरलेला राम, लक्ष्मीने युक्त असलेल्या विष्णूसारखा, फारच तेजस्वी दिसत होता.
thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥२-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील पहिला सर्ग ऐका.
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः। मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः
तो आपल्या भावासोबत तिथे राहिला, सन्मानाने वागवला गेला आणि आपल्या मामा अश्वपती यांच्या पुत्रासारख्या प्रेमाने जपला गेला.
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः। भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम्
तिथे राहत असताना, दोन्ही भाऊ मनासारखे सुख उपभोगत होते, पण तरीही त्या वीर भावांना वृद्ध दशरथ राजाची आठवण येत होती.
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ। उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ
राजाही, तेजस्वी असलेला, आपल्या दोन्ही दूर गेलेल्या पुत्रांची, म्हणजे भरत आणि शत्रुघ्नाची, इंद्र आणि वरुणासारख्या, आठवण काढत असे.
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः। स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः
त्याचे सर्व चारही पुत्र, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, त्याला अत्यंत प्रिय होते; जणू ते त्याच्या स्वतःच्या शरीरातून निर्माण झालेले चार भुजा आहेत.
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः। स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः
त्यांच्यात राम तेजस्वी आणि वडिलांचा लाडका होता; सर्व प्राण्यांमध्ये ब्रह्मासारखा तो गुणांनी श्रेष्ठ झाला.
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः। अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः
देवतांनी रावणाचा नाश व्हावा म्हणून विनंती केली, म्हणून सनातन विष्णू मानवांच्या जगात जन्माला आले.
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा। यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना
अमित तेज असलेल्या त्या पुत्रामुळे कौसल्या उजळून निघाली, जशी देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अदितीला वज्रधारी पुत्रामुळे शोभा आली.
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः। भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः
तो सुंदर, बलवान आणि नम्र होता; पृथ्वीवर तो कुणाशीही तुलना होणार नाही असा होता, आणि त्याच्या गुणांनी दशरथासारखा होता.
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते। उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते
तो नेहमी शांतचित्त होता, नेहमी गोड बोलायचा, आणि कोणी कठोर बोलले तरी त्याने कधीच तशीच उत्तर दिली नाही.