अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः। वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्। क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः
अर्जुनाने साधी बुद्धी स्वीकारून मृत्यू घडवला. वडिलांच्या भयंकर आणि अयोग्य हत्येचे ऐकून, त्याने वारंवार क्षत्रियांचा नाश केला.
पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने। यज्ञस्यान्तेऽददं राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे
संपूर्ण पृथ्वी मिळवून, मी ती पुण्यशाली दक्षिणा म्हणून महात्मा कश्यपाला यज्ञाच्या शेवटी दिली, हे राम.
दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः। श्रुत्वा तु धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः
ती दिल्यावर, मी महेंद्र पर्वतावर तपश्चर्येने राहिलो. पण धनुष्य तुटल्याचे ऐकून, मी लगेच येथे आलो.
तदेवं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्। क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्
म्हणून, हे राम, हे विष्णूचे महान धनुष्य पिढ्यानपिढ्या चालत आले आहे. क्षत्रिय धर्माचा मान राखून, हे उत्तम धनुष्य स्वीकार.
योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्। यदि शक्तोऽसि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः
हे धनुष्य आणि शत्रू जिंकणारा बाण एकत्र कर. जर तुला जमले, ककुत्स्था, तर मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन.
thumb|षट्सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील हे छप्पन्नाव्या अध्यायाचे वाचन करा.
श्रुत्वा तु जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा। गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत्
जामदग्न्याचे बोल ऐकून, दशरथपुत्र रामाने आदराने वडिलांना आणि मग रामाला असे सांगितले.
कृतवानसि यत् कर्म श्रुतवानस्मि भार्गव। अनुरुध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितः
भृगुकुळा, तू केलेली कर्तव्ये मी ऐकली आहेत. आम्ही तुझा सन्मान करतो, कारण तू वडिलांचे ऋण फेडले आहेस.
वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव। अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम्
भृगुकुळा, तू मला वीर्यहीन आणि क्षत्रिय धर्म पाळू न शकणारा समजतोस. आज माझे सामर्थ्य पाहा.
इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वरायुधम्। शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रमः
असे म्हणून, राघव रागावून भृगुकुळाच्या हातून वरदायिनी अस्त्र आणि बाण घेतले.
आरोप्य स धनू रामः शरं सज्यं चकार ह। जामदग्न्यं ततो रामं रामः क्रुद्धोऽब्रवीदिदम्
रामाने धनुष्य चढवून बाण सज्ज केला. मग रागाने रामाने जामदग्न्याला असे सांगितले.
ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च। तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्
तू ब्राह्मण आहेस, म्हणून माझ्या दृष्टीने पूज्य आहेस, जसे विश्वामित्र. म्हणून, राम, मी तुझ्यावर प्राण घेणारा बाण सोडू शकत नाही.
इमां वा त्वद्गतिं राम तपोबलसमर्जितान्। लोकानप्रतिमान् वापि हनिष्यामीति मे मतिः
हे राम, मी तुझा हा मार्ग नाहीसा करीन किंवा तपाच्या बळावर मिळवलेली, कोणाशीही तुलना न होणारी ही लोकं नष्ट करीन — ही माझी ठाम इच्छा आहे.
न ह्ययं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरंजयः। मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः
हे शत्रूंच्या नगरांचा विजेता, हा विष्णूचा दिव्य बाण कधीच व्यर्थ जात नाही; त्याच्या सामर्थ्याने तो बलाचा गर्व मोडतो.
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणाः सुराः। पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सर्वशः
रामाला, श्रेष्ठ अस्त्र धारण करणाऱ्या वीराला पाहण्यासाठी, ब्रह्मदेवांच्या पुढाकाराने सर्व देव आणि ऋषीगण तिथे एकत्र आले.
गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः। यक्षराक्षसनागाश्च तद् द्रष्टुं महदद्भुतम्
गंधर्व, अप्सरा, सिद्ध, चारण, किन्नर, यक्ष, राक्षस आणि नाग हे सगळेही त्या अद्भुत आणि महान प्रसंगाला पाहण्यासाठी जमले.
जडीकृते तदा लोके रामे वरधनुर्धरे। निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत
त्या वेळी, राम श्रेष्ठ धनुष्य हातात धरून उभा असताना, सारा जग जणू स्थिर झाला आणि जमदग्नीपुत्र शक्तिहीन होऊन आनंदाने रामाकडे पाहू लागला.
तेजोभिर्गतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृतः। रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह
रामाच्या तेजामुळे शक्ती हरपलेल्या जमदग्नीपुत्राने, कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाला हळूहळू, शांतपणे बोलले.
काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा। विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्
पूर्वी मी पृथ्वी कश्यपाला दिली होती; त्यावेळी कश्यपाने मला सांगितले की, माझ्या स्वतःच्या प्रदेशात मला राहता येणार नाही.
सोऽहं गुरुवचः कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्। तदाप्रभृति काकुत्स्थ कृता मे काश्यपस्य ह
म्हणून, गुरूच्या आज्ञेचे पालन करत मी रात्री पृथ्वीवर राहत नाही; त्या वेळेपासून, हे काकुत्स्थ, मी कश्यपाचे वचन पाळतो आहे.
तामिमां मद्गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव। मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्
हे राघव, वीर, माझा हा मार्ग नष्ट करू नकोस; मी मनासारख्या वेगाने महेंद्र पर्वतावर जाईन.
लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया। जहि ताञ्छरमुख्येन मा भूत् कालस्य पर्ययः
हे राम, या जगांना मी तपाने जिंकले आहे; तू तुझ्या श्रेष्ठ बाणाने त्यांना भेद, म्हणजे काळाचा संहारकाळ येऊ नये.
अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम्। धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप
मी जाणतो की तू अमर असलेला मधुचा संहार करणारा, देवांचा स्वामी आहेस; या धनुष्याला स्पर्श केल्यावर, हे शत्रूंना जाळणाऱ्या, तुला कल्याण लाभो.
एते सुरगणाः सर्वे निरीक्षन्ते समागताः। त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे
हे अद्वितीय कृत्य करणाऱ्या, युद्धात तुला तोड नाही अशा तुला पाहण्यासाठी हे सर्व देवगण येथे एकत्र जमले आहेत आणि पाहत आहेत.
न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति। त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृतः
हे काकुत्स्थ, तू त्रैलोक्याचा स्वामी असून मला पराभूत केलेस, यामुळे मला लाज वाटू नये.
शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत। शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्
हे दृढ व्रत पाळणाऱ्या राम, तू हा अद्वितीय बाण सोडावा; बाण सोडल्यानंतर मी महेंद्र पर्वतावर जाईन.
तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्न्ये प्रतापवान्। रामो दाशरथिः श्रीमांश्चिक्षेप शरमुत्तमम्
जमदग्नीपुत्राने रामाला असे म्हटल्यावर, दशरथपुत्र रामाने, तेजस्वी असलेल्या, तो श्रेष्ठ बाण सोडला.
स हतान् दृश्य रामेण स्वाँल्लोकांस्तपसार्जितान्। जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्
रामाने आपल्या तपाने मिळवलेल्या लोकांना नष्ट होताना पाहून, जमदग्नीपुत्र वेगाने महेंद्र पर्वतावर गेला.
ततो वितिमिराः सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा। सुराः सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्
मग सर्व दिशा आणि आकाश उजळले; देव आणि ऋषीगणांनी, महान धनुष्यधारी रामाचे स्तुती केली.
रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्यः प्रपूजितः। ततः प्रदक्षिणीकृत्य जगामात्मगतिं प्रभुः
दशरथपुत्र रामाचा जमदग्नीपुत्र रामाने सन्मान केला; त्यानंतर प्रदक्षिणा घालून तो प्रभू आपल्या मार्गाने निघून गेला.