समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्। तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम्
ककुत्स्था, हे धनुष्य रौद्र धनुष्याइतकेच सामर्थ्यवान आहे; तेव्हा सर्व देवांनी पितामहाला विचारले.
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया। अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः
शिव आणि विष्णू यांच्या सामर्थ्याची तुलना करण्यासाठी, देवांचा हेतू ओळखून पितामहाने—
विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः। विरोधे तु महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम्
—त्यांच्यात वैर उत्पन्न केले; आणि त्या वैरातून एक भयंकर, अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले.
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजयैषिणोः। तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम्
शिव आणि विष्णू, दोघेही एकमेकांवर विजय मिळवू इच्छित होते; तेव्हा भीषण पराक्रम असलेले शैव धनुष्य ताणले गेले.
हुंकारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः। देवैस्तदा समागम्य सर्षिसङ्घः सचारणैः
म्हणून महादेव, त्रिनेत्र, त्या मोठ्या गर्जनेने थांबला. त्या वेळी सर्व देव, ऋषी आणि गंधर्व एकत्र आले.
याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ। जृम्भितं तद् धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः
त्यावेळी त्या दोन श्रेष्ठ देवांना शांत राहा असे विनवले गेले, आणि ते निघून गेले. विष्णूच्या सामर्थ्याने शिवाचे धनुष्य ताणलेले पाहून सर्वांनी आश्चर्य मानले.
अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तथा। धनू रुद्रस्तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः
देव आणि ऋषींच्या समूहाने विष्णूला श्रेष्ठ मानले. पण रुद्र, मोठ्या कीर्तीचा, विदेहांमध्ये रागावला.
देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्। इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम्
त्याने राजर्षी देवरात यांच्या हाती ते धनुष्य आणि बाण दिले. हे विष्णूचे धनुष्य, राम, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता आहे.
ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः स न्यासमुत्तमम्। ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः
विष्णूने ते उत्तम धनुष्य ऋचीक भार्गवाला दिले. ऋचीक, मोठ्या तेजाचा, ते आपल्या पराक्रमी पुत्राला दिले.
पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः। न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते
माझ्या वडिलांनी ते दिव्य धनुष्य महात्मा जमदग्नीला दिले. जेव्हा माझ्या वडिलांनी, तपश्चर्येने युक्त, शस्त्र खाली ठेवली.
अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः। वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्। क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः
अर्जुनाने साधी बुद्धी स्वीकारून मृत्यू घडवला. वडिलांच्या भयंकर आणि अयोग्य हत्येचे ऐकून, त्याने वारंवार क्षत्रियांचा नाश केला.
पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने। यज्ञस्यान्तेऽददं राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे
संपूर्ण पृथ्वी मिळवून, मी ती पुण्यशाली दक्षिणा म्हणून महात्मा कश्यपाला यज्ञाच्या शेवटी दिली, हे राम.
दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः। श्रुत्वा तु धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः
ती दिल्यावर, मी महेंद्र पर्वतावर तपश्चर्येने राहिलो. पण धनुष्य तुटल्याचे ऐकून, मी लगेच येथे आलो.
तदेवं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्। क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्
म्हणून, हे राम, हे विष्णूचे महान धनुष्य पिढ्यानपिढ्या चालत आले आहे. क्षत्रिय धर्माचा मान राखून, हे उत्तम धनुष्य स्वीकार.
योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्। यदि शक्तोऽसि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः
हे धनुष्य आणि शत्रू जिंकणारा बाण एकत्र कर. जर तुला जमले, ककुत्स्था, तर मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन.
thumb|षट्सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील हे छप्पन्नाव्या अध्यायाचे वाचन करा.
श्रुत्वा तु जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा। गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत्
जामदग्न्याचे बोल ऐकून, दशरथपुत्र रामाने आदराने वडिलांना आणि मग रामाला असे सांगितले.
कृतवानसि यत् कर्म श्रुतवानस्मि भार्गव। अनुरुध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितः
भृगुकुळा, तू केलेली कर्तव्ये मी ऐकली आहेत. आम्ही तुझा सन्मान करतो, कारण तू वडिलांचे ऋण फेडले आहेस.
वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव। अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम्
भृगुकुळा, तू मला वीर्यहीन आणि क्षत्रिय धर्म पाळू न शकणारा समजतोस. आज माझे सामर्थ्य पाहा.
इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वरायुधम्। शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रमः
असे म्हणून, राघव रागावून भृगुकुळाच्या हातून वरदायिनी अस्त्र आणि बाण घेतले.
आरोप्य स धनू रामः शरं सज्यं चकार ह। जामदग्न्यं ततो रामं रामः क्रुद्धोऽब्रवीदिदम्
रामाने धनुष्य चढवून बाण सज्ज केला. मग रागाने रामाने जामदग्न्याला असे सांगितले.
ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च। तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्
तू ब्राह्मण आहेस, म्हणून माझ्या दृष्टीने पूज्य आहेस, जसे विश्वामित्र. म्हणून, राम, मी तुझ्यावर प्राण घेणारा बाण सोडू शकत नाही.
इमां वा त्वद्गतिं राम तपोबलसमर्जितान्। लोकानप्रतिमान् वापि हनिष्यामीति मे मतिः
हे राम, मी तुझा हा मार्ग नाहीसा करीन किंवा तपाच्या बळावर मिळवलेली, कोणाशीही तुलना न होणारी ही लोकं नष्ट करीन — ही माझी ठाम इच्छा आहे.
न ह्ययं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरंजयः। मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः
हे शत्रूंच्या नगरांचा विजेता, हा विष्णूचा दिव्य बाण कधीच व्यर्थ जात नाही; त्याच्या सामर्थ्याने तो बलाचा गर्व मोडतो.
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणाः सुराः। पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सर्वशः
रामाला, श्रेष्ठ अस्त्र धारण करणाऱ्या वीराला पाहण्यासाठी, ब्रह्मदेवांच्या पुढाकाराने सर्व देव आणि ऋषीगण तिथे एकत्र आले.
गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः। यक्षराक्षसनागाश्च तद् द्रष्टुं महदद्भुतम्
गंधर्व, अप्सरा, सिद्ध, चारण, किन्नर, यक्ष, राक्षस आणि नाग हे सगळेही त्या अद्भुत आणि महान प्रसंगाला पाहण्यासाठी जमले.
जडीकृते तदा लोके रामे वरधनुर्धरे। निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत
त्या वेळी, राम श्रेष्ठ धनुष्य हातात धरून उभा असताना, सारा जग जणू स्थिर झाला आणि जमदग्नीपुत्र शक्तिहीन होऊन आनंदाने रामाकडे पाहू लागला.
तेजोभिर्गतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृतः। रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह
रामाच्या तेजामुळे शक्ती हरपलेल्या जमदग्नीपुत्राने, कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाला हळूहळू, शांतपणे बोलले.
काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा। विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्
पूर्वी मी पृथ्वी कश्यपाला दिली होती; त्यावेळी कश्यपाने मला सांगितले की, माझ्या स्वतःच्या प्रदेशात मला राहता येणार नाही.
सोऽहं गुरुवचः कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्। तदाप्रभृति काकुत्स्थ कृता मे काश्यपस्य ह
म्हणून, गुरूच्या आज्ञेचे पालन करत मी रात्री पृथ्वीवर राहत नाही; त्या वेळेपासून, हे काकुत्स्थ, मी कश्यपाचे वचन पाळतो आहे.