तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽप्यस्य पूरणे। द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यमहं तव
तू हे धनुष्य ओढल्यावर तुझी ताकद पाहून, मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन; कारण तुझे शौर्य मी पाहू इच्छितो.
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा। विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
त्याचे हे शब्द ऐकून, राजा दशरथ खिन्न आणि दुःखी झाला; त्याने हात जोडून असे बोलले:
क्षत्ररोषात् प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महातपाः। बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि
तू क्षत्रियांचा राग शांत केलेला आणि ब्राह्मणांत मोठा तपस्वी आहेस; माझ्या मुलांना, या लहानग्यांना, तू अभय द्यावे.
भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम्। सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं प्रक्षिप्तवानसि
तू भार्गव कुळात जन्मलेला, स्वाध्याय आणि व्रत यांना पाळणारा आहेस; तू इंद्रापुढे वचन देऊन शस्त्र खाली ठेवलीस.
स त्वं धर्मपरो भूत्वा कश्यपाय वसुंधराम्। दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः
धर्माला अग्रक्रम देऊन, तू वसुंधरा कश्यपाला दिलीस आणि मग वनात जाऊन महेंद्र पर्वतावर निवास केला.
मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने। न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम्
महामुने, तू आमच्या सर्वांच्या विनाशासाठी आला आहेस; एकटा राम मेला तरी आम्ही कुणीही जगू शकणार नाही.
ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान्। अनादृत्य तु तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत
दशरथ असे बोलत असताना, पराक्रमी जमदग्नीपुत्राने त्याचे शब्द दुर्लक्षित करून फक्त रामालाच उद्देशून बोलले.
इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिपूजिते। दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा
हे दोन उत्तम, दिव्य धनुष्ये आहेत, ज्यांना सर्व लोक सन्मान देतात; ही दोन्ही बळकट, श्रेष्ठ आणि विश्वकर्म्याने कुशलतेने बनवलेली आहेत.
अनुसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे। त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया
त्यातील एक देवांनी त्र्यंबकाला युद्धासाठी दिले होते, हेच ते त्रिपुरांचा संहार करणारे धनुष्य, ककुत्स्था, जे तू तोडलेस.
इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमैः। तदिदं वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम्
हे दुसरे, जिंकता न येणारे धनुष्य, देवश्रेष्ठांनी विष्णूला दिले होते; हेच ते वैष्णव धनुष्य, राम, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता.
समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्। तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम्
ककुत्स्था, हे धनुष्य रौद्र धनुष्याइतकेच सामर्थ्यवान आहे; तेव्हा सर्व देवांनी पितामहाला विचारले.
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया। अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः
शिव आणि विष्णू यांच्या सामर्थ्याची तुलना करण्यासाठी, देवांचा हेतू ओळखून पितामहाने—
विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः। विरोधे तु महद् युद्धमभवद् रोमहर्षणम्
—त्यांच्यात वैर उत्पन्न केले; आणि त्या वैरातून एक भयंकर, अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले.
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजयैषिणोः। तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम्
शिव आणि विष्णू, दोघेही एकमेकांवर विजय मिळवू इच्छित होते; तेव्हा भीषण पराक्रम असलेले शैव धनुष्य ताणले गेले.
हुंकारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः। देवैस्तदा समागम्य सर्षिसङ्घः सचारणैः
म्हणून महादेव, त्रिनेत्र, त्या मोठ्या गर्जनेने थांबला. त्या वेळी सर्व देव, ऋषी आणि गंधर्व एकत्र आले.
याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ। जृम्भितं तद् धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः
त्यावेळी त्या दोन श्रेष्ठ देवांना शांत राहा असे विनवले गेले, आणि ते निघून गेले. विष्णूच्या सामर्थ्याने शिवाचे धनुष्य ताणलेले पाहून सर्वांनी आश्चर्य मानले.
अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तथा। धनू रुद्रस्तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः
देव आणि ऋषींच्या समूहाने विष्णूला श्रेष्ठ मानले. पण रुद्र, मोठ्या कीर्तीचा, विदेहांमध्ये रागावला.
देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्। इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम्
त्याने राजर्षी देवरात यांच्या हाती ते धनुष्य आणि बाण दिले. हे विष्णूचे धनुष्य, राम, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता आहे.
ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः स न्यासमुत्तमम्। ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः
विष्णूने ते उत्तम धनुष्य ऋचीक भार्गवाला दिले. ऋचीक, मोठ्या तेजाचा, ते आपल्या पराक्रमी पुत्राला दिले.
पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः। न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते
माझ्या वडिलांनी ते दिव्य धनुष्य महात्मा जमदग्नीला दिले. जेव्हा माझ्या वडिलांनी, तपश्चर्येने युक्त, शस्त्र खाली ठेवली.
अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः। वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्। क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः
अर्जुनाने साधी बुद्धी स्वीकारून मृत्यू घडवला. वडिलांच्या भयंकर आणि अयोग्य हत्येचे ऐकून, त्याने वारंवार क्षत्रियांचा नाश केला.
पृथिवीं चाखिलां प्राप्य कश्यपाय महात्मने। यज्ञस्यान्तेऽददं राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे
संपूर्ण पृथ्वी मिळवून, मी ती पुण्यशाली दक्षिणा म्हणून महात्मा कश्यपाला यज्ञाच्या शेवटी दिली, हे राम.
दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः। श्रुत्वा तु धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः
ती दिल्यावर, मी महेंद्र पर्वतावर तपश्चर्येने राहिलो. पण धनुष्य तुटल्याचे ऐकून, मी लगेच येथे आलो.
तदेवं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्। क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्
म्हणून, हे राम, हे विष्णूचे महान धनुष्य पिढ्यानपिढ्या चालत आले आहे. क्षत्रिय धर्माचा मान राखून, हे उत्तम धनुष्य स्वीकार.
योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्। यदि शक्तोऽसि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः
हे धनुष्य आणि शत्रू जिंकणारा बाण एकत्र कर. जर तुला जमले, ककुत्स्था, तर मी तुला द्वंद्वयुद्ध देईन.
thumb|षट्सप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील हे छप्पन्नाव्या अध्यायाचे वाचन करा.
श्रुत्वा तु जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा। गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत्
जामदग्न्याचे बोल ऐकून, दशरथपुत्र रामाने आदराने वडिलांना आणि मग रामाला असे सांगितले.
कृतवानसि यत् कर्म श्रुतवानस्मि भार्गव। अनुरुध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितः
भृगुकुळा, तू केलेली कर्तव्ये मी ऐकली आहेत. आम्ही तुझा सन्मान करतो, कारण तू वडिलांचे ऋण फेडले आहेस.
वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव। अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम्
भृगुकुळा, तू मला वीर्यहीन आणि क्षत्रिय धर्म पाळू न शकणारा समजतोस. आज माझे सामर्थ्य पाहा.
इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वरायुधम्। शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रमः
असे म्हणून, राघव रागावून भृगुकुळाच्या हातून वरदायिनी अस्त्र आणि बाण घेतले.