निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् । वायुप्रकोपात्ऺत्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ।। ७.३५.
वाऱ्याच्या संतापामुळे त्रैलोक्यांत वेदपठण, यज्ञातील उच्चार, सर्व कर्मे आणि धर्म नाहीसे झाले; जणू काही सगळं नरकासारखं झालं.
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः । प्रजापतिं समाधावन्दुःखिताश्च सुखेच्छया ।। ७.३५.
तेव्हा गंधर्व, देव, दैत्य आणि माणसे असे सर्व प्राणी दुःखी होऊन सुखाची इच्छा बाळगून प्रजापतीकडे गेले.
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः । त्वया नु भगवन्सृष्टाः प्रजानाथ चतुर्विधाः ।। ७.३५.
त्यांच्या पोटांचा आकार मोठ्या पर्वतासारखा दिसत होता. देवांनी हात जोडून म्हटले, 'भगवंत, आपणच चार प्रकारच्या प्रजांचा निर्माण केला आहे.'
त्वया दत्तो ऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः । सो ऽस्मान्प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषो ऽद्य सत्तम ।। ७.३५.
'आपण आमच्या आयुष्याचा स्वामी म्हणून वाऱ्याची नेमणूक केली आहे. तोच आमच्या प्राणांचा अधिपती होऊन, आज आम्हाला का त्रास देतो आहे, हे श्रेष्ठा?'
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोहता वयम् ।। ७.३५.
'तो वारा आम्हाला अडवतो आहे आणि स्त्रियांचा अंतःपुरात जसा छळ होतो तसा आम्हाला दुःख देतो आहे. म्हणून आम्ही तुमच्याकडे आश्रय घेतला आहे, कारण वाऱ्याने आम्ही त्रस्त झालो आहोत.'
एतत्प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः । कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।। ७.३५.
हे सर्व प्रजांनी सांगितल्यावर प्रजापती म्हणाला, 'हीच त्याची कारणे आहेत,' आणि पुन्हा प्रजांना बोलला.
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च । प्रजाः शृणुध्वं तत्सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।। ७.३५.
'ज्या कारणामुळे वारा रागावला आणि तुम्हाला अडवले, ते सर्व ऐका. ते ऐकणे तुमच्यासाठी योग्य आहे.'
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः । राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितो ऽनिलः ।। ७.३५.
'आज अमरांचा राजा इंद्राने राहूच्या सांगण्यावरून वाऱ्याचा मुलगा ठार केला. म्हणून वारा संतापला आहे.'
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् । शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।। ७.३५.
'वारा स्वतः शरीररहित असूनही, तो सर्व शरीरांत वावरतो आणि त्यांना चालवतो. कारण वारा नसला, तर शरीर लाकडासारखेच होते.'
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् । वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।। ७.३५.
'वारा म्हणजेच प्राण, वारा म्हणजेच सुख, आणि वारा म्हणजेच हे सर्व जग. वारा नसेल, तर जगाला सुख मिळत नाही.'
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा । अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।। ७.३५.
'आजच जगाचा प्राण वाऱ्याने सोडला आहे. आज तुम्ही सर्व श्वासाविना, लाकडाच्या भिंतीसारखे उभे आहात.'
तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः । मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ।। ७.३५.
'चला, आपण जिथे वारा आहे तिथे जाऊया. कारण त्याने आपल्याला दुःख दिले आहे. आदितीच्या पुत्रांना प्रसन्न न करता आपण नष्ट होऊ नये.'
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः । जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ।। ७.३५.
मग प्रजापती, प्रजा, देव, गंधर्व, सर्प आणि गुह्यकांसह, जिथे वारा आपल्या इंद्राने घायाळ केलेल्या मुलाला धरून बसला होता, तिथे गेला.
ततो ऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः । चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ।। ७.३५.
तेथे, सूर्य, अग्नी आणि सोन्यासारखा तेजस्वी असा वाऱ्याचा मुलगा नेहमी वडिलांच्या मांडीवर पडलेला पाहून, चतुर्मुख ब्रह्मा, देव, गंधर्व, ऋषी, यक्ष आणि राक्षसांसह दया वाटली.
ततः पितामहं दृष्ट्वा वायुः पुत्रवधार्दितः । शिशुकं तं समादाय उत्तस्थौ धातुरग्रतः ।। ७.३६.
मग वाऱ्याने, आपल्या मुलाच्या मृत्यूने दुःखी होऊन, तो बालक उचलून सृष्टीकर्त्या ब्रह्मदेवांसमोर उभा राहिला.
चलकुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः । पादयोर्न्यपतद्वायुस्तिस्रोपस्थाय वेधसे ।। ७.३६.
हलणाऱ्या कुंडलांनी, फुलांच्या माळांनी आणि पाण्याच्या दागिन्यांनी सजलेला वारा, ब्रह्मदेवांच्या पायाशी तीनदा पडला.
तं तु वेदविदा तेन लम्बाभरणशोभिना । वायुमुत्थाप्य हस्तेन शिशुं तं परिमृष्टवान् ।। ७.३६.
वेद जाणणाऱ्या त्या अलंकारांनी शोभणाऱ्या पुरुषाने, हाताने वारा उचलून त्या बालकाला हळुवारपणे स्पर्श केला.
स्पृष्टमात्रस्ततः सो ऽथ सलीलं पद्मयोनिना । जलसिक्तं यथा सस्यं पुनर्जीवितमाप्तवान् ।। ७.३६.
कमलातून जन्मलेल्या त्या देवतेने स्पर्श करताच, जणू पाण्याने शिंपल्यासारखे, ते मूल पुन्हा जिवंत झाले, जसे झाडाला पाणी मिळाल्यावर ते ताजेतवाने होते.
प्राणवन्तमिमं दृष्ट्वा प्राणो गन्धवहो मुदा । चचार सर्वभूतेषु सन्निरुद्धं यथा पुरा ।। ७.३६.
हे मूल जिवंत झालेले पाहून, सुगंधी वारा आनंदाने सर्व प्राण्यांमध्ये पुन्हा पूर्वीसारखा वावरू लागला.
मरुद्रोधाद्विनिर्मुक्तास्ताः प्रजा मुदिता ऽभवन् । शीतदाहविनिर्मुक्ताः पद्मिन्य इव साम्बुजाः ।। ७.३६.
वाऱ्याच्या अडथळ्यातून मुक्त झाल्यावर सर्व सृष्टी आनंदी झाली, जणू कमळाच्या कळ्यांसह कमळे थंडी-उष्णतेपासून मुक्त झाली आहेत.
ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्ऺित्रधामा त्रिदशार्चितः । उवाच देवता ब्रह्मा मारुतप्रियकाम्यया ।। ७.३६.
नंतर, तीन शिखरे आणि तीन जोडांनी तेजस्वी, देवांनी पूजलेले ब्रह्मा, वाऱ्याला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने देवतांना म्हणाले.
भो महेन्द्रेशवरुणप्रजेश्वरधनेश्वराः । जानतामपि वः सर्वं वक्ष्यामि श्रूयतां हितम् ।। ७.३६.
हे इंद्र, वरुण, प्रजापती, कुबेर, तुम्हा सर्वांना सर्व काही माहिती असले तरी, मी हिताचे बोल सांगतो, ऐका.
अनेन शिशुना कार्यं कर्तव्यं वो भविष्यति । तद्वदध्वं वरान्सर्वे मारुतस्यास्य तुष्टये ।। ७.३६.
या बालकाच्या माध्यमातून तुम्हाला एक कार्य करावयाचे आहे; म्हणून, वाऱ्याला प्रसन्न करण्यासाठी तुम्ही सर्वजण वर द्या.
ततः सहस्रनयनः प्रीतियुक्तः शुभाननः । कुशेशयमयीं मालामुत्क्षिप्येदं वचो ऽब्रवीत् ।। ७.३६.
मग हजार डोळ्यांचा, आनंदी आणि शुभमुख असलेला इंद्र, कमळांनी बनवलेली माळ उचलून म्हणाला.
मत्करोत्सृष्टवज्रेण हनुरस्य यथा हतः । नाम्ना वै कपिशार्दूलो भविता हनुमानिति ।। ७.३६.
माझ्या वज्राने याच्या हनुवटीला जखम झाली; म्हणून याचे नाव 'हनुमान' असेल आणि तो वानरांमध्ये श्रेष्ठ ठरेल.
अहमस्य प्रदास्यामि परमं वरमद्भुतम् । इतः प्रभृति वज्रस्य ममावध्यो भविष्यति ।। ७.३६.
मी त्याला एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ वर देतो: आजपासून माझ्या वज्राने त्याला कधीच मारता येणार नाही.
मार्तण्डस्त्वब्रवीत्तत्र भगवांस्तिमिरापहः । तेजसो ऽस्य मदीयस्य ददामि शतिकां कलाम् ।। ७.३६.
मग अंधार दूर करणारा, पूज्य सूर्य म्हणाला: मी माझ्या तेजाचा एक अंश त्याला देतो.
यदा तु शास्त्राण्यध्येतुं शक्तिरस्य भविष्यति । तदास्य शास्त्रं दास्यामि येन वाग्ग्मी भविष्यति ।। ७.३६.
जेव्हा त्याला शास्त्र शिकण्याची क्षमता येईल, तेव्हा मी त्याला असे ज्ञान देईन की तो अत्यंत वाक्पटू होईल.
नचास्य भविता कश्चित्सदृशः शास्त्रदर्शने । वरुणश्च वरं प्रादान्नास्य मृत्युर्भविष्यति । वर्षायुतशतेनापि मत्पाशादुदकादपि ।। ७.३६.
शास्त्र समजण्यात त्याच्या तोडीचा कोणीच नसेल; आणि वरुणाने वर दिला की, माझ्या पाशाने किंवा पाण्याने, शंभर हजार वर्षांनीही त्याचा मृत्यू होणार नाही.
यमो दण्डादवध्यत्वमरोगत्वं च नित्यशः । वरं ददामि सन्तुष्ट अविषादं च संयुगे ।। ७.३६.
यमाने त्याला आपल्या दंडापासून अमर्यादित संरक्षण, कायम आरोग्य आणि युद्धात कधीही खचू नये असा वर दिला.