इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः । इन्द्र इन्द्रेति संत्रासान्मुहुर्महुरभाषत ।। ७.३५.
सिंहिकेचा मुलगा, इंद्र वाचवेल या आशेने, घाबरून पुन्हा पुन्हा 'इंद्रा! इंद्रा!' असे ओरडू लागला.
राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् । श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ।। ७.३५.
राहूचा रडण्याचा आवाज ऐकून, इंद्र म्हणाला, 'घाबरू नकोस, मी त्याला ठार करतो.'
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि । फलं मत्वा हस्तिराजमभिदुद्राव मारुतिः ।। ७.३५.
मग ऐरावत गजराज पाहून, मारुतीने तो मोठा हत्ती मिळवावा म्हणून त्याच्याकडे धाव घेतली.
तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया । मुहूर्तमभवद्घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ।। ७.३५.
हत्ती पकडायच्या इच्छेने धावत असताना, क्षणभर त्याचे रूप भीषण आणि तेजस्वी झाले, जणू इंद्र आणि अग्नीप्रमाणे.
एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः । हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ।। ७.३५.
असा धावत असताना, शचीपती इंद्र फारसा रागावला नाही, पण हातातून वज्र सोडून त्याला मारले.
ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः । पतमानस्य चैतस्य वामो हनुरभज्यत ।। ७.३५.
मग इंद्राच्या वज्राने मारल्यावर तो डोंगरावर पडला, पडताना त्याचा डावा जबडा तुटला.
तस्मिंस्तु पतिते बाले वज्रताडनविह्वले । चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ।। ७.३५.
तो मुलगा वज्राच्या आघाताने बेशुद्ध होऊन पडल्यावर, पवनदेव प्रजांना झालेल्या त्रासामुळे इंद्रावर रागावले.
प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः । गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ।। ७.३५.
मग सर्व प्राण्यांमध्ये आपली शक्ती गोळा करून, मारुतीला उचलून, पवनदेव एका गुहेत गेले.
विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् । रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ।। ७.३५.
मूत्र व विष्ठेचे मार्ग बंद करून, सर्व प्राण्यांना फार त्रास दिला. जसा इंद्र पावसाला अडवतो, तसा त्याने सर्व सजीवांना रोखून धरले.
वायुप्रकोपाद्भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः । सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ।। ७.३५.
वाऱ्याच्या रागामुळे सर्व प्राणी श्वास घेऊ शकले नाहीत. त्यांच्या सांध्यांमध्ये तडे जाऊन, लाकडासारखी प्राणी निर्माण झाली.
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् । वायुप्रकोपात्ऺत्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ।। ७.३५.
वाऱ्याच्या संतापामुळे त्रैलोक्यांत वेदपठण, यज्ञातील उच्चार, सर्व कर्मे आणि धर्म नाहीसे झाले; जणू काही सगळं नरकासारखं झालं.
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः । प्रजापतिं समाधावन्दुःखिताश्च सुखेच्छया ।। ७.३५.
तेव्हा गंधर्व, देव, दैत्य आणि माणसे असे सर्व प्राणी दुःखी होऊन सुखाची इच्छा बाळगून प्रजापतीकडे गेले.
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः । त्वया नु भगवन्सृष्टाः प्रजानाथ चतुर्विधाः ।। ७.३५.
त्यांच्या पोटांचा आकार मोठ्या पर्वतासारखा दिसत होता. देवांनी हात जोडून म्हटले, 'भगवंत, आपणच चार प्रकारच्या प्रजांचा निर्माण केला आहे.'
त्वया दत्तो ऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः । सो ऽस्मान्प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषो ऽद्य सत्तम ।। ७.३५.
'आपण आमच्या आयुष्याचा स्वामी म्हणून वाऱ्याची नेमणूक केली आहे. तोच आमच्या प्राणांचा अधिपती होऊन, आज आम्हाला का त्रास देतो आहे, हे श्रेष्ठा?'
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोहता वयम् ।। ७.३५.
'तो वारा आम्हाला अडवतो आहे आणि स्त्रियांचा अंतःपुरात जसा छळ होतो तसा आम्हाला दुःख देतो आहे. म्हणून आम्ही तुमच्याकडे आश्रय घेतला आहे, कारण वाऱ्याने आम्ही त्रस्त झालो आहोत.'
एतत्प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः । कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।। ७.३५.
हे सर्व प्रजांनी सांगितल्यावर प्रजापती म्हणाला, 'हीच त्याची कारणे आहेत,' आणि पुन्हा प्रजांना बोलला.
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च । प्रजाः शृणुध्वं तत्सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।। ७.३५.
'ज्या कारणामुळे वारा रागावला आणि तुम्हाला अडवले, ते सर्व ऐका. ते ऐकणे तुमच्यासाठी योग्य आहे.'
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः । राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितो ऽनिलः ।। ७.३५.
'आज अमरांचा राजा इंद्राने राहूच्या सांगण्यावरून वाऱ्याचा मुलगा ठार केला. म्हणून वारा संतापला आहे.'
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् । शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।। ७.३५.
'वारा स्वतः शरीररहित असूनही, तो सर्व शरीरांत वावरतो आणि त्यांना चालवतो. कारण वारा नसला, तर शरीर लाकडासारखेच होते.'
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् । वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।। ७.३५.
'वारा म्हणजेच प्राण, वारा म्हणजेच सुख, आणि वारा म्हणजेच हे सर्व जग. वारा नसेल, तर जगाला सुख मिळत नाही.'
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा । अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।। ७.३५.
'आजच जगाचा प्राण वाऱ्याने सोडला आहे. आज तुम्ही सर्व श्वासाविना, लाकडाच्या भिंतीसारखे उभे आहात.'
तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः । मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ।। ७.३५.
'चला, आपण जिथे वारा आहे तिथे जाऊया. कारण त्याने आपल्याला दुःख दिले आहे. आदितीच्या पुत्रांना प्रसन्न न करता आपण नष्ट होऊ नये.'
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः । जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ।। ७.३५.
मग प्रजापती, प्रजा, देव, गंधर्व, सर्प आणि गुह्यकांसह, जिथे वारा आपल्या इंद्राने घायाळ केलेल्या मुलाला धरून बसला होता, तिथे गेला.
ततो ऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः । चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ।। ७.३५.
तेथे, सूर्य, अग्नी आणि सोन्यासारखा तेजस्वी असा वाऱ्याचा मुलगा नेहमी वडिलांच्या मांडीवर पडलेला पाहून, चतुर्मुख ब्रह्मा, देव, गंधर्व, ऋषी, यक्ष आणि राक्षसांसह दया वाटली.
ततः पितामहं दृष्ट्वा वायुः पुत्रवधार्दितः । शिशुकं तं समादाय उत्तस्थौ धातुरग्रतः ।। ७.३६.
मग वाऱ्याने, आपल्या मुलाच्या मृत्यूने दुःखी होऊन, तो बालक उचलून सृष्टीकर्त्या ब्रह्मदेवांसमोर उभा राहिला.
चलकुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः । पादयोर्न्यपतद्वायुस्तिस्रोपस्थाय वेधसे ।। ७.३६.
हलणाऱ्या कुंडलांनी, फुलांच्या माळांनी आणि पाण्याच्या दागिन्यांनी सजलेला वारा, ब्रह्मदेवांच्या पायाशी तीनदा पडला.
तं तु वेदविदा तेन लम्बाभरणशोभिना । वायुमुत्थाप्य हस्तेन शिशुं तं परिमृष्टवान् ।। ७.३६.
वेद जाणणाऱ्या त्या अलंकारांनी शोभणाऱ्या पुरुषाने, हाताने वारा उचलून त्या बालकाला हळुवारपणे स्पर्श केला.
स्पृष्टमात्रस्ततः सो ऽथ सलीलं पद्मयोनिना । जलसिक्तं यथा सस्यं पुनर्जीवितमाप्तवान् ।। ७.३६.
कमलातून जन्मलेल्या त्या देवतेने स्पर्श करताच, जणू पाण्याने शिंपल्यासारखे, ते मूल पुन्हा जिवंत झाले, जसे झाडाला पाणी मिळाल्यावर ते ताजेतवाने होते.
प्राणवन्तमिमं दृष्ट्वा प्राणो गन्धवहो मुदा । चचार सर्वभूतेषु सन्निरुद्धं यथा पुरा ।। ७.३६.
हे मूल जिवंत झालेले पाहून, सुगंधी वारा आनंदाने सर्व प्राण्यांमध्ये पुन्हा पूर्वीसारखा वावरू लागला.
मरुद्रोधाद्विनिर्मुक्तास्ताः प्रजा मुदिता ऽभवन् । शीतदाहविनिर्मुक्ताः पद्मिन्य इव साम्बुजाः ।। ७.३६.
वाऱ्याच्या अडथळ्यातून मुक्त झाल्यावर सर्व सृष्टी आनंदी झाली, जणू कमळाच्या कळ्यांसह कमळे थंडी-उष्णतेपासून मुक्त झाली आहेत.