नहि वेदितवान्मन्ये हनूमानात्मनो बलम् । यद्दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ।। ७.३५.
माझ्या मते, हनुमानाला स्वतःचे बळ माहीत नव्हते, म्हणूनच त्याने वानरराजाला जगण्यासाठी तडफडताना पाहिले.
एतन्मे भगवन्सर्वं हनूमति महामतौ । विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ।। ७.३५.
हे भगवंत, देवांनी पूजलेले, हनुमानाच्या या महान बुद्धीचे सर्व तपशील मला खरीखुरी सांगावी.
राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्तदा । हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३५.
राघवाचं हे तर्कयुक्त बोल ऐकून, त्या ऋषींनी हनुमानासमोर असे शब्द सांगितले.
सत्यमेतद्रघुश्रेष्ठ यद्ब्रवीषि हनूमतः । न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ।। ७.३५.
राघुकुळातील श्रेष्ठा, तू हनुमानाबद्दल जे बोललास ते अगदी खरं आहे. त्याच्या बळात, वेगात आणि बुध्दीमध्ये कोणीही त्याच्याशी समसमान नाही किंवा त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ नाही.
अमोघशापैः शप्तस्तु दत्तो ऽस्य मुनिभिः पुरा । न वेत्ता हि बलं येन बली सन्निरिमर्दनः ।। ७.३५.
पूर्वी काही ऋषींनी त्याला अचूक शाप दिला होता, त्यामुळे तो बलवान आणि अदम्य असला तरी स्वतःचं बळ त्याला माहीत राहू नये असं ठरवलं गेलं.
बाल्ये ऽप्येतेन यत्कर्म कृतं राम महाबल । तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बालतया ऽ ऽस्यते ।। ७.३५.
राम, महाबळवान असला तरी लहानपणी त्याने जे काही पराक्रम केले, ते सांगणंही अशक्य आहे, कारण त्याच्या बालपणामुळे ते दडले गेले आहेत.
यदि वा ऽस्ति त्वभिप्रायस्तच्छ्रोतुं तव राघव । समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ।। ७.३५.
राघवा, तुला हे ऐकायची इच्छा असेल तर मन एकाग्र कर आणि मी सांगतो ते लक्ष देऊन ऐक.
सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः । यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ।। ७.३५.
सूर्याने दिलेल्या सोन्याच्या कडांनी शोभणारा सुमेरू नावाचा एक पर्वत आहे, जिथे केसरी नावाचा त्याचा वडील राज्य करतो.
तस्य भार्या बभूवैषा ह्यञ्जनेति परिश्रुता । जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ।। ७.३५.
त्याची पत्नी अंजना म्हणून प्रसिद्ध होती आणि तिच्या पोटी वायुदेवतेने एक उत्तम पुत्र जन्माला घातला.
शालिशूकनिभाभासं प्रासूतामुं तदा ऽञ्जना । फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ।। ७.३५.
त्यावेळी अंजनाने भाताच्या किंवा शुकाच्या पिल्लांसारखा तेजस्वी मुलगा जन्माला घातला. ती वनात राहणारी होती आणि फळं आणायला बाहेर गेली होती.
एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः । रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ।। ७.३५.
आईपासून दूर राहून आणि भुकेने त्रस्त होऊन तो लहान मुलगा फार मोठ्याने रडू लागला, जसा एखादा बाळ झुडपात रडतो.
तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् । ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ।। ७.३५.
त्याने उगवता सूर्य, जो जास्वंदीच्या फुलांच्या घोसासारखा दिसत होता, पाहिला आणि फळाच्या लोभाने त्याच्याकडे उडी मारली.
बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् । ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवते ऽम्बरमध्यगः ।। ७.३५.
लहानपणीच तो सूर्याच्या दिशेने तोंड करून, स्वतःही लहान सूर्यासारखा तेजस्वी दिसत होता. तो सूर्य पकडायच्या इच्छेने आकाशात झेपावला.
एतस्मिन्प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति । देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ।। ७.३५.
हनुमान हा अजून लहान असतानाच उडी मारू लागला तेव्हा देव, दानव आणि यक्ष यांना फार मोठा आश्चर्य वाटले.
नाप्येवं वेगवान्वायुर्गरुडो वा मनस्तथा । यथा ऽयं वायुपुत्रस्तु क्रमते ऽम्बरमुत्तमम् ।। ७.३५.
वाऱ्याचा वेग असो, गरुड असो किंवा अगदी मनही असो, तरी वायुपुत्राने जसा वेगाने आकाश पार केलं, तसं कोणालाही शक्य नव्हतं.
यदि तावच्छिशोरस्य त्वीदृशो गतिविक्रमः । यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ।। ७.३५.
जर लहानपणीच त्याचा असा वेग आणि पराक्रम आहे, तर जेव्हा तो तारुण्यात आणि पूर्ण बळात पोहोचेल, तेव्हा त्याचा वेग किती प्रचंड असेल?
तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः । सूर्यदाहभयाद्रक्षंस्तुषारचयशीतलः ।। ७.३५.
वायूने आपल्या झेपावणाऱ्या मुलामागे जाऊन, सूर्याच्या ज्वाळांपासून त्याचे रक्षण केले आणि बर्फाच्या थंडाव्यासारखी शीतलता दिली.
बहुयोजनसाहस्रं क्रमत्येष गतोम्बरम् । पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ।। ७.३५.
तो हजारो योजनांचं अंतर आकाशातून पार करीत गेला आणि वडिलांच्या बळाने व स्वतःच्या बालसाहसाने सूर्याजवळ पोहोचला.
शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः । कार्यं चात्र समायत्तमित्येवं न ददाह सः ।। ७.३५.
सूर्याने विचार केला, 'हा मुलगा अजून दोष ओळखू शकत नाही आणि हे सर्व माझ्या हातात आहे,' म्हणून त्याने त्याला जाळलं नाही.
यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः । तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ।। ७.३५.
ज्या दिवशी तो सूर्य पकडायला झेपावला, त्याच दिवशी राहूनेही सूर्याला पकडायचा प्रयत्न केला.
अनेन स परामृष्टो राम सूर्यरथोपरि । अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ।। ७.३५.
राम, चंद्र आणि सूर्याला त्रास देणारा राहू, सूर्याच्या रथावर उभा असताना त्याला स्पर्श करून घाबरून तिथून पळून गेला.
स इन्द्रभवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः । अब्रवीद्भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ।। ७.३५.
नंतर, सिंहिकेचा मुलगा राहू रागाने इंद्राच्या महालात गेला, कपाळावर आठ्या घालून, देव आणि देवतांच्या गर्दीत इंद्राला बोलू लागला.
बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव । किमिदं तत्त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ।। ७.३५.
वज्रधारी इंद्रा, तू मला भूक शमवण्यासाठी सूर्य आणि चंद्र दिले, मग हे दुसऱ्याला का दिलेस?
अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः । अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ।। ७.३५.
आज पर्वकाळात मी सूर्य पकडायला आलो होतो, पण अचानक दुसरा राहू आला आणि त्याने रविला पटकन पकडले.
स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः । उत्पपातासनं हित्वा चोद्वहन्काञ्चनीं स्रजम् ।। ७.३५.
राहूचे बोल ऐकून इंद्र घाबरून गेला, आपले आसन सोडून, सोन्याची फुलमाळ घेऊन उभा राहिला.
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् । शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ।। ७.३५.
मग कैलासाच्या शिखरासारखा, चार सोंडांचा, मदाने ओथंबलेला, सुंदर मुकुट घातलेला, उंच आणि सोन्याच्या घंटांनी सजलेला गजराजावर चढला.
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् । प्रायाद्यत्राभवत्सूर्यः सहानेन हनूमता ।। ७.३५.
इंद्र गजराजावर बसला, राहूला पुढे घेऊन, जिथे सूर्य होता तिथे, हनुमानासह गेला.
अथातिरभसेनागाद्राहुरुत्सृज्य वासवम् । अनेन च स वै दृष्टः प्रधावञ्छैलकूटवत् ।। ७.३५.
तेव्हा राहू अतिशय घाईने इंद्राला मागे टाकून, हनुमानाला पाहून, पर्वताच्या शिखरासारखा पळून गेला.
ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च । उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ।। ७.३५.
मग हनुमानाने सूर्य सोडून, राहूला आपले लक्ष्य मानून, पुन्हा आकाशात उडी मारली आणि सिंहिकेच्या मुलाला पकडायला निघाला.
उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् । अवेक्ष्यैवं परावृत्त्य मुखशेषः पराङ्मुखः ।। ७.३५.
राम, वानराने सूर्य सोडून राहूच्या मागे धावताना पाहून, राहू फक्त चेहरा दिसेल असा वळून, उलट्या दिशेने पळून गेला.