इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः । जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ।। ७.३४.
अशी ठाम कल्पना करून वालि आपल्या शक्तीवर विश्वास ठेवून वेदमंत्र म्हणत पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.
तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ । प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ।। ७.३४.
ते दोघे—वानर आणि राक्षसांचा राजा—एकमेकांना पकडण्यासाठी उत्सुक, दोघेही आपल्या ताकदीचा गर्व बाळगून मोठ्या प्रयत्नाने कृत्य करत होते.
हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् । पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ।। ७.३४.
रावण त्याला पकडायला येतोय हे लक्षात घेऊन, वालिने मागे वळून न पाहता, पायानेच त्याला पकडले, जसा गरुड सर्पाला पकडतो.
ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः । खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ।। ७.३४.
मग वानराने, जो त्याला पकडायला आला होता त्या राक्षसाधीशाला पकडून, त्याला बगलेत धरून वेगाने आकाशात उडी मारली.
तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः । जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ।। ७.३४.
रावण वारंवार नखांनी झुंजत असतानाही, वालिने त्याला जसा वारा पावसाच्या ढगाला उचलून नेतो तसा उचलून नेला.
अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् । मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ।। ७.३४.
तेव्हा राक्षसांचे मंत्री, रावणाच्या ओरडण्याचा आवाज ऐकून, त्याला वालिकडून सोडवण्यासाठी धावत आले.
अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः । अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ।। ७.३४.
त्यांच्या पाठलागात वाळी आकाशात चमकत होता, जसं ढगांच्या झुंडीमध्ये सूर्य उजळतो.
ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः । तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ।। ७.३४.
ते राक्षसश्रेष्ठ वाळीला गाठू शकले नाहीत; त्याच्या हातपायांच्या वेगामुळे ते थकून थांबले.
वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः । किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम् ।। ७.३४.
वाळीच्या मार्गात चालताना पर्वतराजही मागे हटला असता; मग ज्याला आपलं प्राण प्रिय आहे आणि जो मांस-रक्ताने भरलेला आहे, तो तर नक्कीच पळेल.
अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः । क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ।। ७.३४.
पक्ष्यांच्या थव्यांना मागे टाकत, वेगवान वानरराज संध्याकाळच्या वेळी सर्व सागरांना नमस्कार करत गेला.
सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः । पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ।। ७.३४.
आकाशातील जीवांकडून गौरव मिळवत, आकाशातील श्रेष्ठ वाळी रावणाला घेऊन पश्चिम सागरावर पोहोचला.
तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः । उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ।। ७.३४.
तेथे संध्याकाळी पूजा करून, स्नान करून आणि जप करून वानराने रावणाला घेऊन उत्तरेकडील सागराकडे प्रस्थान केले.
बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः । वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ।। ७.३४.
महावानराने शत्रूला हजारो योजन वाहून, वारा आणि मनासारखा वेगाने प्रवास केला.
उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् । वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ।। ७.३४.
उत्तरेकडील सागरावर संध्याकाळची पूजा करून, वाळीने रावणाला घेऊन पूर्वेकडील महासागराकडे गती केली.
तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः । किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ।। ७.३४.
तेथेही संध्याकाळची पूजा करून, वानरांचा स्वामी आणि देवांचा स्वामी मिळून रावणाला पुन्हा किष्किंधेजवळ घेऊन आले.
चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः । रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ।। ७.३४.
सर्व चारही सागरांवर संध्याकाळची पूजा करून, रावणाला वाहून नेण्यात थकलेला वानर किष्किंधेजवळील उपवनी उतरला.
रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः । कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः ।। ७.३४.
मग वानरश्रेष्ठाने रावणाला आपल्या बगलेतून सोडले आणि पुन्हा पुन्हा हसत विचारले, 'तू कुठून आलास?'
विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः । राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३४.
म्हणून मोठ्या आश्चर्याने आणि थकव्यामुळे डोलणाऱ्या नजरेने राक्षसांचा राजा त्या वानरराजाला म्हणाला:
वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः । युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ।। ७.३४.
वानरराजा, इंद्रासारखा तेजस्वी, मी रावण राक्षसांचा राजा आहे. युद्धाची इच्छा घेऊन आलो होतो, आणि आज तू मला पकडलेस.
अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च । येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ।। ७.३४.
वा! काय बळ, काय शौर्य, आणि किती खोलपणा! ज्यामुळे मी प्राण्यासारखा पकडून चारही सागरांभोवती फिरवला गेलो.
एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव महार्णवान् । मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ।। ७.३४.
अशा रीतीने, वीर, तुझ्यासारखा थकवा न येणारा दुसरा कोण आहे, जो इतक्या वेगाने मला महासागरांवरून वाहून नेईल?
त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम । मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ।। ७.३४.
सर्व प्राण्यांमध्ये, हे वानरा, हा वेग फक्त तिघांकडे आहे—मन, वारा आणि गरुड—and तुझ्याकडेही, यात शंका नाही.
सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव । त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ।। ७.३४.
आता तुझं बळ पाहिल्यावर, हे वानरश्रेष्ठ, मला तुझ्याशी अग्नीसमोर गाढ आणि कायमची मैत्री करायची आहे.
दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् । सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ।। ७.३४.
पत्नी, मुले, नगर, राज्य, सुख, वस्त्र आणि अन्न—हे सर्व आपल्यात विभागले जाणार नाही, हे वानरांचा स्वामी.
ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ । भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ।। ७.३४.
मग त्या दोघांनी — वानर आणि राक्षस — अग्नी पेटवून, एकमेकांना मिठी मारली आणि बंधुत्व स्वीकारले.
अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ । किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ।। ७.३४.
मग त्या दोघांनी, हातात हात घालून, आनंदाने किष्किंधेच्या दिशेने निघाले, जणू काही दोन सिंह डोंगराच्या गुहेत जातात तसे.
स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः । अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ।। ७.३४.
तिथे रावणाने, सुग्रीवाप्रमाणेच, एक महिना मुक्काम केला. नंतर तीनही लोकांचा नाश करण्याच्या उद्देशाने आलेल्या आपल्या मंत्र्यांनी त्याला घेऊन गेले.
एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो । धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ।। ७.३४.
हे प्रभो, पूर्वी वालिने रावणाचा पराभव केला आणि अग्नीच्या साक्षीने त्याला भाऊ मानले.
बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् । सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ।। ७.३४.
राम, वालिला अतुलनीय आणि श्रेष्ठ बळ होते; पण तोही तुझ्यामुळे अग्नीने पतंग जळावा तसा नष्ट झाला.
अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रमं मुनिम् । प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचो ऽर्थवत् ।। ७.३५.
त्या वेळी रामाने दक्षिणेकडील आश्रमातील ऋषीला नम्रपणे हात जोडून अर्थपूर्ण प्रश्न विचारला.