यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस । तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ।। ७.३४.
रावण राक्षस, जर तू अमृत प्यायलास असेल, तरीही वालिला सामोरा गेल्यावरच तुझे आयुष्य संपेल.
पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत । इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ।। ७.३४.
विश्रवासाचा पुत्रा, आता या जगातील अद्भुत गोष्टी तू पाहशील—फक्त हा क्षण थांब, कारण हे तुला पुन्हा मिळणार नाही.
अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् । वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव पावकम् ।। ७.३४.
किंवा, जर तुला लवकर मरायचे असेल तर दक्षिण समुद्राकडे जा—तिथे तुला वालि अग्नीप्रमाणे भूमीवर बसलेला दिसेल.
स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः । पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ।। ७.३४.
मग लोकांना घाबरवणारा रावण ताराला झिडकारून पुष्पकात बसला आणि दक्षिण समुद्राकडे निघून गेला.
तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् । रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ।। ७.३४.
तिथे रावणाने वालिला पाहिले, त्याचे तोंड उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी होते आणि तो सोन्याच्या पर्वतासारखा दिसत होता, संध्याकाळच्या पूजेत मग्न होता.
पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः । ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत् ।। ७.३४.
मग काळ्या काजळासारखा रावण पुष्पकातून खाली उतरला आणि वालिला पटकन पकडण्यासाठी शांतपणे त्याच्याकडे गेला.
यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः । पापाभिप्रायवान् दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ।। ७.३४.
त्याच वेळी वालिला रावण दिसला, त्याच्या मनात वाईट हेतू होते, पण हे पाहूनही वालि घाबरला नाही.
शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा । न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ।। ७.३४.
जसा सिंह सशाकडे लक्ष देत नाही किंवा गरुड सर्पाकडे पाहत नाही, तसाच वालि रावणाकडे, ज्याच्या मनात वाईट विचार होते, दुर्लक्ष करतो.
जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् । कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ।। ७.३४.
रावण वाईट हेतूने जवळ येताना पाहून वालिच्या मनात आले—'मी याला माझ्या बगलेत धरून तीनही मोठ्या समुद्रांवरून जाईन.'
द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् । लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ।। ७.३४.
माझा शत्रू, माझ्या कुशीत धरलेला, त्याचे वस्त्र खाली सरकत, रावण गरुडाच्या पंजात साप लटकावा तसा सर्वांना दिसेल.
इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः । जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ।। ७.३४.
अशी ठाम कल्पना करून वालि आपल्या शक्तीवर विश्वास ठेवून वेदमंत्र म्हणत पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.
तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ । प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ।। ७.३४.
ते दोघे—वानर आणि राक्षसांचा राजा—एकमेकांना पकडण्यासाठी उत्सुक, दोघेही आपल्या ताकदीचा गर्व बाळगून मोठ्या प्रयत्नाने कृत्य करत होते.
हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् । पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ।। ७.३४.
रावण त्याला पकडायला येतोय हे लक्षात घेऊन, वालिने मागे वळून न पाहता, पायानेच त्याला पकडले, जसा गरुड सर्पाला पकडतो.
ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः । खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ।। ७.३४.
मग वानराने, जो त्याला पकडायला आला होता त्या राक्षसाधीशाला पकडून, त्याला बगलेत धरून वेगाने आकाशात उडी मारली.
तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः । जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ।। ७.३४.
रावण वारंवार नखांनी झुंजत असतानाही, वालिने त्याला जसा वारा पावसाच्या ढगाला उचलून नेतो तसा उचलून नेला.
अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् । मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ।। ७.३४.
तेव्हा राक्षसांचे मंत्री, रावणाच्या ओरडण्याचा आवाज ऐकून, त्याला वालिकडून सोडवण्यासाठी धावत आले.
अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः । अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ।। ७.३४.
त्यांच्या पाठलागात वाळी आकाशात चमकत होता, जसं ढगांच्या झुंडीमध्ये सूर्य उजळतो.
ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः । तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ।। ७.३४.
ते राक्षसश्रेष्ठ वाळीला गाठू शकले नाहीत; त्याच्या हातपायांच्या वेगामुळे ते थकून थांबले.
वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः । किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम् ।। ७.३४.
वाळीच्या मार्गात चालताना पर्वतराजही मागे हटला असता; मग ज्याला आपलं प्राण प्रिय आहे आणि जो मांस-रक्ताने भरलेला आहे, तो तर नक्कीच पळेल.
अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः । क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ।। ७.३४.
पक्ष्यांच्या थव्यांना मागे टाकत, वेगवान वानरराज संध्याकाळच्या वेळी सर्व सागरांना नमस्कार करत गेला.
सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः । पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ।। ७.३४.
आकाशातील जीवांकडून गौरव मिळवत, आकाशातील श्रेष्ठ वाळी रावणाला घेऊन पश्चिम सागरावर पोहोचला.
तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः । उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ।। ७.३४.
तेथे संध्याकाळी पूजा करून, स्नान करून आणि जप करून वानराने रावणाला घेऊन उत्तरेकडील सागराकडे प्रस्थान केले.
बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः । वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ।। ७.३४.
महावानराने शत्रूला हजारो योजन वाहून, वारा आणि मनासारखा वेगाने प्रवास केला.
उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् । वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ।। ७.३४.
उत्तरेकडील सागरावर संध्याकाळची पूजा करून, वाळीने रावणाला घेऊन पूर्वेकडील महासागराकडे गती केली.
तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः । किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ।। ७.३४.
तेथेही संध्याकाळची पूजा करून, वानरांचा स्वामी आणि देवांचा स्वामी मिळून रावणाला पुन्हा किष्किंधेजवळ घेऊन आले.
चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः । रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ।। ७.३४.
सर्व चारही सागरांवर संध्याकाळची पूजा करून, रावणाला वाहून नेण्यात थकलेला वानर किष्किंधेजवळील उपवनी उतरला.
रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः । कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः ।। ७.३४.
मग वानरश्रेष्ठाने रावणाला आपल्या बगलेतून सोडले आणि पुन्हा पुन्हा हसत विचारले, 'तू कुठून आलास?'
विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः । राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३४.
म्हणून मोठ्या आश्चर्याने आणि थकव्यामुळे डोलणाऱ्या नजरेने राक्षसांचा राजा त्या वानरराजाला म्हणाला:
वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः । युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ।। ७.३४.
वानरराजा, इंद्रासारखा तेजस्वी, मी रावण राक्षसांचा राजा आहे. युद्धाची इच्छा घेऊन आलो होतो, आणि आज तू मला पकडलेस.
अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च । येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ।। ७.३४.
वा! काय बळ, काय शौर्य, आणि किती खोलपणा! ज्यामुळे मी प्राण्यासारखा पकडून चारही सागरांभोवती फिरवला गेलो.