स रोषाद्रक्तनयनो राक्षसेन्द्रो बलोद्धतः ।। ७.३२.
राक्षसांचा स्वामी, रागाने त्याचे डोळे लाल झाले होते आणि तो सामर्थ्याने फुगला होता.
इत्येवमर्जुनामात्यनाह गम्भीरया गिरा । अमात्याः क्षिप्रमाख्यात हैहयस्य नृपस्य वै ।। ७.३२.
अशा प्रकारे अर्जुनाचा मंत्री गंभीर आवाजात म्हणाला, 'हैहय राजाला लगेच कळवा.'
युद्धार्थी समनुप्राप्तो रावणो नाम राक्षसः । रावणस्य वचः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते । उत्तस्थुः सायुधास्त्राश्च रावणं वाक्यमब्रुवन् ।। ७.३२.
रावण नावाचा राक्षस युद्धासाठी आला आहे. रावणाचे हे बोलणे ऐकून अर्जुनाचे मंत्री शस्त्रास्त्र घेऊन उठले आणि रावणाला उद्देशून बोलले.
युद्धस्य कालो विज्ञेयः साधु भोः साधु रावण ।। ७.३२.
युद्धाचा योग्य काळ ठरवायला हवा. छान केलंस रावणा, छान केलंस.
चः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते । यः क्षीबं स्त्रीवृतं चैव योद्धुमुत्सहते नृपम् । स्त्रीसमक्षं कथं यत्तद्योद्धुमुत्सहसे ऽर्जुनम् । वाशितामध्यगं मत्तं शार्दूल इव कुञ्जरम् ।। ७.३२.
हे ऐकून अर्जुनाचे मंत्री म्हणाले, 'जो राजा स्त्रियांनी वेढलेला आहे, त्याच्याशी लढायला कोण धाडस करील? अर्जुना, स्त्रियांसमोर लढायला तू कसा तयार होतोस? जणू गर्जना करणाऱ्या मादी हत्तींमध्ये मद्याने मस्त हत्तीवर वाघाने हल्ला करावा तसं!'
क्षमस्वाद्य दशग्रीव चोष्यतां रजनी त्वया । युद्धे श्रद्धा च यद्यस्ति श्वस्तात समरे ऽर्जुनम् ।। ७.३२.
आता माफ कर दहा मुख असलेल्या रावणा, ही रात्र इथेच काढ. जर तुला युद्धावर विश्वास असेल, तर उद्या अर्जुनाशी समरात लढ.
यद्यद्यास्ति मतिर्योद्धुं युद्धतृष्णासमावृता । निहत्यास्मांस्ततो युद्धमर्जुनेनोपयास्यसि ।। ७.३२.
तुला खरंच युद्धाची इच्छा असेल, मनात युद्धाची ओढ भरून राहिली असेल, तर आधी आम्हाला हरव आणि मग अर्जुनाशी लढायला जा.
ततस्ते रावणामात्यैरमात्याः पार्थिवस्य तु । सूदिताश्चापि ते युद्धे भक्षिताश्च बुभुक्षितैः ।। ७.३२.
मग रावणाच्या मंत्र्यांनी त्या राजाच्या मंत्र्यांना युद्धात ठार मारलं आणि भुकेल्या राक्षसांनी त्यांना खाऊन टाकलं.
ततो हलहलाशब्दो नर्मदातीर आबभौ । अर्जुनस्यानुयातऽणां रावणस्य च मन्त्रिणाम् ।। ७.३२.
नर्मदेच्या काठावर अर्जुनाचे साथी आणि रावणाचे मंत्री यांनी केलेल्या गोंगाटाचा मोठा आवाज उठला.
इषुभिस्तोमरैः शूलैस्त्रिशूलैर्वज्रकर्षणैः । सरावणानर्दयन्तः समन्तात्समभिद्रुताः ।। ७.३२.
बाण, भाले, त्रिशूळ आणि वज्रासारखी शस्त्रं घेऊन ते सर्व बाजूंनी राक्षसांवर तुटून पडले आणि त्यांना छळू लागले.
हैहयाधिपयोधानां वेग आसीत्सुदारुणः । सनक्रमीनमकरसमुद्रस्येव निःस्वनः ।। ७.३२.
हैहयराजाच्या सैनिकांचा जोर फारच भयंकर होता, जणू काही मगर आणि मासळींनी भरलेल्या समुद्राचा गडगडाट.
रावणस्य तु ते ऽमात्याः प्रहस्तशुकसारणाः । कार्तवीर्यबलं क्रुद्धा निर्दहन्ति स्म तेजसा ।। ७.३२.
रावणाचे मंत्री प्रहस्त, शुक आणि सारण हे संतापून, आपल्या तेजाने कार्तवीर्याच्या सैन्याला जाळू लागले.
अर्जुनाय तु तत्कर्म रावणस्य समन्त्रिणः । क्रीडमानाय कथितं पुरुषैर्द्वाररक्षिभिः ।। ७.३२.
रावण आणि त्याच्या मंत्र्यांनी केलेल्या त्या कृत्याची बातमी, अर्जुन खेळत असताना, द्वारपालांनी त्याला सांगितली.
श्रुत्वा न भेतव्यमिति स्त्रीजनं तं ततो ऽर्जुनः । उत्ततार जलात्तस्माद्गङ्गातोयादिवाञ्जनः ।। ७.३२.
'घाबरू नका' हे ऐकून अर्जुन गंगेच्या पाण्यातून जणू काळं उटणं बाहेर येतं तसा बाहेर आला.
क्रोधदूषितनेत्रस्तु स ततो ऽर्जुनपावकः । प्रजज्वाल महाघोरो युगान्त इव पावकः ।। ७.३२.
रागाने डोळे लाल झालेले अर्जुन त्या क्षणी प्रचंड ज्वाळेसारखा पेटून उठला, जणू युगाच्या शेवटीचा अग्नी.
स तूर्णतरमादाय वरहेमाङ्गदो गदाम् । अभिदुद्राव रक्षांसि तमांसीव दिवाकरः ।। ७.३२.
त्याने आपली सोन्याची मोठी गदा पटकन उचलली आणि सूर्य जसा अंधार घालवतो तसा राक्षसांवर झेपावला.
बाहुविक्षेपकरणां समुद्यम्य महागदाम् । गारुडं वेगमास्थाय चापपातैव सो ऽर्जुनः ।। ७.३२.
बाहू उंचावून गदा फिरवत, गरुडाच्या वेगाने अर्जुन खाली झेपावला, जणू एखादा पक्षी झडप घालतो.
तस्य मार्गं समारुद्ध्य विन्ध्यो ऽर्कस्येव पर्वतः । स्थितो विन्ध्य इवाकम्प्यः प्रहस्तो मुसलायुधः ।। ७.३२.
त्याचा मार्ग आडवा घालत, प्रहस्त लोखंडी गदा घेऊन, जसा विंध्य पर्वत सूर्याला थांबवतो तसा, हलता न हलता उभा राहिला.
ततो ऽस्य मुसलं घोरं लोहबद्धं महोद्धतः । प्रहस्तः प्रेषयन्क्रुद्धो ररास च यथाम्बुदः ।। ७.३२.
मग संतापलेल्या प्रहस्ताने मोठी, लोखंडी गदा फेकली आणि तो जसा मेघ गडगडतो तसा डरकाळी फोडली.
तस्याग्रे मुसलस्याग्निरशोकापीडसन्निभः । प्रहस्तकरमुक्तस्य बभूव प्रदहन्निव ।। ७.३२.
प्रहस्ताच्या हातून सोडलेल्या त्या गदेच्या टोकाला, जणू अशोकाच्या फुलासारखा अग्नी पेटला होता आणि सर्व काही जाळत होता.
अथायान्तं तु मुसलं कार्तवीर्यस्तदार्जुनः । निपुणं वञ्चयामास सगदो ऽगदविक्रमः ।। ७.३२.
ती गदा जवळ येताच, कार्तवीर्यवंशीय अर्जुनाने आपल्या गदेसह ती कौशल्याने चुकवली.
ततस्तमभिदुद्राव प्रहस्तं हैहयाधिपः । भ्रामयानो गदां गुर्वीं पञ्चबाहुशतोच्छ्रयाम् ।। ७.३२.
मग हैहयराजाने शंभर बाहूंच्या उंचीची मोठी गदा फिरवत, प्रहस्तावर तुटून पडला.
तथा हतो ऽतिवेगेन प्रहस्तो गदया तदा । निपपात स्थितः शैलो वज्रिवज्रहतो यथा ।। ७.३२.
त्या वेळी अर्जुनाच्या गदेने प्रचंड वेगाने प्रहस्ताला जबरदस्त फटका दिला आणि तो, जणू वज्राने फोडलेला डोंगर, खाली कोसळला.
प्रहस्तं पतितं दृष्ट्वा मारीचशुकसारणाः । समहोदरधूम्राक्षा ह्यपसृष्टा रणाजिरात् ।। ७.३२.
प्रहस्त पडलेला पाहून मारीच, शुक, सारण, महोदर आणि धूम्राक्ष हे रणांगणातून पळून गेले.
अपक्रान्तेष्वमात्येषु प्रहस्ते वै निपातिते । रावणो ऽभ्यद्रवत्तूर्णमर्जुनं नृपसत्तमम् ।। ७.३२.
प्रहस्त मारला गेल्यावर आणि त्याचे मंत्री मागे हटल्यावर, रावणाने झपाट्याने राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनावर हल्ला केला.
सहस्रबाहोस्तद्युद्धं विंशद्बाहोश्च दारुणम् । नृपराक्षसयोस्तत्र चारब्धं रोमहर्षणम् ।। ७.३२.
हजार हातांचा रावण आणि वीस हातांचा अर्जुन यांच्यात तिथे भीषण युद्ध सुरू झाले. राजा आणि राक्षस यांचा तो सामना पाहणाऱ्यांच्या अंगावर काटा आला.
सागराविव संरब्धौ चलन्मूलाविवाचलौ । तेजोयुक्ताविवादित्यौ प्रदहन्ताविवानलौ ।। ७.३२.
दोघेही जण जणू दोन उग्र समुद्रासारखे, हलणाऱ्या मुळांसारखे, तेजस्वी सूर्यांसारखे आणि प्रज्वलित अग्नीसारखे एकमेकांसमोर उभे राहिले होते.
बलोद्धतौ यथा नागौ वाशितार्थे यथा वृषौ । मेघाविव विनर्दन्तौ सिंहाविव बलोत्कटौ ।। ७.३२.
जसे दोन बलवान हत्ती एकमेकांशी झुंजतात, दोन बैल वर्चस्वासाठी लढतात, मेघ गर्जना करतात किंवा दोन सिंह शक्तीने भिडतात, तसे ते दोघेही जोरात आपसात भिडले.
रुद्रकालाविव क्रुद्धौ तदा तौ राक्षसार्जुनौ । परस्परं गदाभ्यां तौ ताडयामासतुर्भृशम् ।। ७.३२.
रुद्र आणि काळ यांसारखे क्रोधाने पेटलेले अर्जुन आणि राक्षस, दोघेही गदांनी एकमेकांना जोरात मारू लागले.
वज्रप्रहारानचला यथा घोरान्विषेहिरे । गदाप्रहारांस्तौ तत्र सेहाते नरराक्षसौ ।। ७.३२.
जसे पर्वत वज्राच्या प्रहारांना सहन करतात, तसेच नर आणि राक्षस दोघेही एकमेकांच्या गदाप्रहारांना तिथे खंबीरपणे सहन करत होते.