नदीं बाहुसहस्रेण रुन्धन्तमरिमर्दनम् । गिरिं पादसहस्रेण रुन्धन्तमिव मेदिनीम् ।। ७.३२.
तो शत्रूंचा पराभव करणारा पुरुष हजार हातांनी नदीचे पाणी अडवत होता आणि हजार पायांनी जणू काही पर्वतासारखा पृथ्वीला थांबवत होता.
बालानां वरनारीणां सहस्रेण समावृतम् । समदानां करेणूनां सहस्रेणेव कुञ्जरम् ।। ७.३२.
त्याच्या सभोवती हजार सुंदर तरुण स्त्रिया होत्या, जणू मद्याने मस्त झालेल्या हजार मादी हत्तींनी एका हत्तीला वेढले आहे.
तमद्भुततमं दृष्ट्वा राक्षसौ शुकसारणौ । सन्निवृत्तावुपागम्य रावणं तमथोचतुः ।। ७.३२.
तो अद्भुत असा देखावा पाहून शुक आणि सारण हे दोन्ही राक्षस मागे वळले आणि रावणाजवळ जाऊन त्याला सांगू लागले.
बृहत्सालप्रतीकाशः को ऽप्यसौ राक्षसेश्वर । नर्मदां रोधवद्रुद्ध्वा क्रीडापयति योषितः ।। ७.३२.
राक्षसाधिपती, तिथे एक मोठ्या साल वृक्षासारखा बलाढ्य पुरुष आहे, जो नर्मदा नदी अडवून आपल्या स्त्रियांसोबत खेळतो आहे.
तेन बाहुसहस्रेण सन्निरुद्धजला नदी । सागरोद्गारसङ्काशानुद्गारान्सृजते मुहुः ।। ७.३२.
त्याच्या हजार हातांनी नदीचे पाणी थांबले आहे आणि ती नदी समुद्राच्या लाटांसारखी मोठ्या मोठ्या लाटा पुन्हा पुन्हा सोडते.
इत्येवं भाषमाणौ तौ निशाम्य शुकसारणौ । रावणो ऽर्जुन इत्युक्त्वा प्रययौ युद्धलालसः ।। ७.३२.
शुक आणि सारण असे बोलताना ऐकून रावण म्हणाला, 'तो अर्जुन आहे,' आणि युद्धाची इच्छा धरून निघून गेला.
अर्जुनाभिमुखे तस्मिन्रावणे राक्षसाधिपे । चण्डः प्रवाति पवनः सनादः सुरजास्तथा ।। ७.३२.
राक्षसांचा राजा रावण अर्जुनाकडे जात असताना एक प्रचंड आणि गडगडणारा वारा सुटला आणि देवताही घाबरल्या.
सकृदेव कृतो रावः सरक्तः प्रेषितो घनैः । महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकसारणैः ।। ७.३२.
महोदर, महापार्श्व, धूम्राक्ष, शुक आणि सारण यांनी पाठवलेले रक्तासारखे लाल ढग रावणाभोवती एकदम जमले.
संवृतो राक्षसेन्द्रस्तु तत्रागाद्यत्र चार्जुनः । अदीर्घेणैव कालेन स तदा राक्षसो बली । तं नर्मदाह्रदं भीममाजगामाञ्जनप्रभः ।। ७.३२.
अशा प्रकारे वेढला गेलेला राक्षसांचा राजा तिथे गेला जिथे अर्जुन होता; आणि थोड्याच वेळात काळ्यासारखा बलाढ्य राक्षस त्या भयंकर नर्मदेच्या तळ्याकडे पोहोचला.
स तत्र स्त्रीपरिवृतं वाशिताभिरिव द्विपम् । नरेन्द्रं पश्यते राजा राक्षसानां तदार्जुनम् ।। ७.३२.
तिथे राक्षसांचा राजा पाहतो की राजाला स्त्रियांनी वेढले आहे, जणू गर्जना करणाऱ्या मादी हत्तींमध्ये एक हत्ती आहे.
स रोषाद्रक्तनयनो राक्षसेन्द्रो बलोद्धतः ।। ७.३२.
राक्षसांचा स्वामी, रागाने त्याचे डोळे लाल झाले होते आणि तो सामर्थ्याने फुगला होता.
इत्येवमर्जुनामात्यनाह गम्भीरया गिरा । अमात्याः क्षिप्रमाख्यात हैहयस्य नृपस्य वै ।। ७.३२.
अशा प्रकारे अर्जुनाचा मंत्री गंभीर आवाजात म्हणाला, 'हैहय राजाला लगेच कळवा.'
युद्धार्थी समनुप्राप्तो रावणो नाम राक्षसः । रावणस्य वचः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते । उत्तस्थुः सायुधास्त्राश्च रावणं वाक्यमब्रुवन् ।। ७.३२.
रावण नावाचा राक्षस युद्धासाठी आला आहे. रावणाचे हे बोलणे ऐकून अर्जुनाचे मंत्री शस्त्रास्त्र घेऊन उठले आणि रावणाला उद्देशून बोलले.
युद्धस्य कालो विज्ञेयः साधु भोः साधु रावण ।। ७.३२.
युद्धाचा योग्य काळ ठरवायला हवा. छान केलंस रावणा, छान केलंस.
चः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते । यः क्षीबं स्त्रीवृतं चैव योद्धुमुत्सहते नृपम् । स्त्रीसमक्षं कथं यत्तद्योद्धुमुत्सहसे ऽर्जुनम् । वाशितामध्यगं मत्तं शार्दूल इव कुञ्जरम् ।। ७.३२.
हे ऐकून अर्जुनाचे मंत्री म्हणाले, 'जो राजा स्त्रियांनी वेढलेला आहे, त्याच्याशी लढायला कोण धाडस करील? अर्जुना, स्त्रियांसमोर लढायला तू कसा तयार होतोस? जणू गर्जना करणाऱ्या मादी हत्तींमध्ये मद्याने मस्त हत्तीवर वाघाने हल्ला करावा तसं!'
क्षमस्वाद्य दशग्रीव चोष्यतां रजनी त्वया । युद्धे श्रद्धा च यद्यस्ति श्वस्तात समरे ऽर्जुनम् ।। ७.३२.
आता माफ कर दहा मुख असलेल्या रावणा, ही रात्र इथेच काढ. जर तुला युद्धावर विश्वास असेल, तर उद्या अर्जुनाशी समरात लढ.
यद्यद्यास्ति मतिर्योद्धुं युद्धतृष्णासमावृता । निहत्यास्मांस्ततो युद्धमर्जुनेनोपयास्यसि ।। ७.३२.
तुला खरंच युद्धाची इच्छा असेल, मनात युद्धाची ओढ भरून राहिली असेल, तर आधी आम्हाला हरव आणि मग अर्जुनाशी लढायला जा.
ततस्ते रावणामात्यैरमात्याः पार्थिवस्य तु । सूदिताश्चापि ते युद्धे भक्षिताश्च बुभुक्षितैः ।। ७.३२.
मग रावणाच्या मंत्र्यांनी त्या राजाच्या मंत्र्यांना युद्धात ठार मारलं आणि भुकेल्या राक्षसांनी त्यांना खाऊन टाकलं.
ततो हलहलाशब्दो नर्मदातीर आबभौ । अर्जुनस्यानुयातऽणां रावणस्य च मन्त्रिणाम् ।। ७.३२.
नर्मदेच्या काठावर अर्जुनाचे साथी आणि रावणाचे मंत्री यांनी केलेल्या गोंगाटाचा मोठा आवाज उठला.
इषुभिस्तोमरैः शूलैस्त्रिशूलैर्वज्रकर्षणैः । सरावणानर्दयन्तः समन्तात्समभिद्रुताः ।। ७.३२.
बाण, भाले, त्रिशूळ आणि वज्रासारखी शस्त्रं घेऊन ते सर्व बाजूंनी राक्षसांवर तुटून पडले आणि त्यांना छळू लागले.
हैहयाधिपयोधानां वेग आसीत्सुदारुणः । सनक्रमीनमकरसमुद्रस्येव निःस्वनः ।। ७.३२.
हैहयराजाच्या सैनिकांचा जोर फारच भयंकर होता, जणू काही मगर आणि मासळींनी भरलेल्या समुद्राचा गडगडाट.
रावणस्य तु ते ऽमात्याः प्रहस्तशुकसारणाः । कार्तवीर्यबलं क्रुद्धा निर्दहन्ति स्म तेजसा ।। ७.३२.
रावणाचे मंत्री प्रहस्त, शुक आणि सारण हे संतापून, आपल्या तेजाने कार्तवीर्याच्या सैन्याला जाळू लागले.
अर्जुनाय तु तत्कर्म रावणस्य समन्त्रिणः । क्रीडमानाय कथितं पुरुषैर्द्वाररक्षिभिः ।। ७.३२.
रावण आणि त्याच्या मंत्र्यांनी केलेल्या त्या कृत्याची बातमी, अर्जुन खेळत असताना, द्वारपालांनी त्याला सांगितली.
श्रुत्वा न भेतव्यमिति स्त्रीजनं तं ततो ऽर्जुनः । उत्ततार जलात्तस्माद्गङ्गातोयादिवाञ्जनः ।। ७.३२.
'घाबरू नका' हे ऐकून अर्जुन गंगेच्या पाण्यातून जणू काळं उटणं बाहेर येतं तसा बाहेर आला.
क्रोधदूषितनेत्रस्तु स ततो ऽर्जुनपावकः । प्रजज्वाल महाघोरो युगान्त इव पावकः ।। ७.३२.
रागाने डोळे लाल झालेले अर्जुन त्या क्षणी प्रचंड ज्वाळेसारखा पेटून उठला, जणू युगाच्या शेवटीचा अग्नी.
स तूर्णतरमादाय वरहेमाङ्गदो गदाम् । अभिदुद्राव रक्षांसि तमांसीव दिवाकरः ।। ७.३२.
त्याने आपली सोन्याची मोठी गदा पटकन उचलली आणि सूर्य जसा अंधार घालवतो तसा राक्षसांवर झेपावला.
बाहुविक्षेपकरणां समुद्यम्य महागदाम् । गारुडं वेगमास्थाय चापपातैव सो ऽर्जुनः ।। ७.३२.
बाहू उंचावून गदा फिरवत, गरुडाच्या वेगाने अर्जुन खाली झेपावला, जणू एखादा पक्षी झडप घालतो.
तस्य मार्गं समारुद्ध्य विन्ध्यो ऽर्कस्येव पर्वतः । स्थितो विन्ध्य इवाकम्प्यः प्रहस्तो मुसलायुधः ।। ७.३२.
त्याचा मार्ग आडवा घालत, प्रहस्त लोखंडी गदा घेऊन, जसा विंध्य पर्वत सूर्याला थांबवतो तसा, हलता न हलता उभा राहिला.
ततो ऽस्य मुसलं घोरं लोहबद्धं महोद्धतः । प्रहस्तः प्रेषयन्क्रुद्धो ररास च यथाम्बुदः ।। ७.३२.
मग संतापलेल्या प्रहस्ताने मोठी, लोखंडी गदा फेकली आणि तो जसा मेघ गडगडतो तसा डरकाळी फोडली.
तस्याग्रे मुसलस्याग्निरशोकापीडसन्निभः । प्रहस्तकरमुक्तस्य बभूव प्रदहन्निव ।। ७.३२.
प्रहस्ताच्या हातून सोडलेल्या त्या गदेच्या टोकाला, जणू अशोकाच्या फुलासारखा अग्नी पेटला होता आणि सर्व काही जाळत होता.