पुष्पेषूपहृतेष्वेवं रावणो राक्षसेश्वरः । अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गामिव महागजः ।। ७.३१.
फुले आणून दिल्यावर राक्षसांचा राजा रावण मोठ्या हत्तीप्रमाणे नदीत उतरून स्नान करायला गेला.
तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यमनुत्तमम् । नर्मदासलिलात्तस्मादुत्ततार स रावणः ।। ७.३१.
तेथे विधिप्रमाणे स्नान करून आणि श्रेष्ठ जप म्हटल्यावर रावण नर्मदेच्या पाण्यातून बाहेर आला.
ततः क्लिन्नाम्बरं त्यक्त्वा शुक्लवस्त्रसमावृतम् । रावणं प्राञ्जलिं यान्तमन्वयुः सर्वराक्षसाः ।। ७.३१.
मग ओले वस्त्र काढून पांढऱ्या स्वच्छ कपड्यात रावण हात जोडून चालू लागला, आणि सर्व राक्षस त्याच्या मागे गेले.
तद्गतीवशमापन्ना मूर्तिमन्त इवाचलाः । यत्र यत्र च याति स्म रावणो राक्षसेश्वरः । जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते ।। ७.३१.
रावण जिथे जाई तिथे, जणू काही डोंगरच चालत आहेत असे वाटावे, तिथे तिथे सोन्याचे लिंग देखील नेले जाई.
वालुकावेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः । अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः ।। ७.३१.
वाळूच्या वेदीमध्ये ते लिंग ठेवून रावणाने अमृतासारख्या सुगंधी फुलांनी आणि गंधांनी त्याची पूजा केली.
ततः सतामार्तिहरं परं वरं वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् । समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ प्रसार्य हस्तान्प्रणनर्त चाग्रतः ।। ७.३१.
मग सत्पुरुषांचे दुःख दूर करणाऱ्या, वर देणाऱ्या, चंद्रकिरणांनी शोभणाऱ्या त्या परमेश्वराची पूजा करून, त्या निशाचराने हात पसरून गाणे गायले आणि त्याच्यासमोर नृत्य केले.
नर्मदापुलिने यत्र राक्षसेन्द्रः सुदारुणः । पुष्पोपहारं कुरुते तस्माद्देशाददूरतः ।। ७.३२.
नर्मदेच्या काठी जिथे भयंकर राक्षसांचा राजा फुलांची अर्पण करत होता, त्या जागेपासून फार दूर नाही—
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो माहिष्मत्याः पतिः प्रभुः । क्रीडते सह नारीभिर्नर्मदातोयमाश्रितः ।। ७.३२.
विजयी वीरांमध्ये श्रेष्ठ, माहिष्मतीचा राजा अर्जुन आपल्या स्त्रियांबरोबर नर्मदेच्या पाण्यात खेळत होता.
तासां मध्यगतो राजा रराज च तदार्जुनः । करेणूनां सहस्रस्य मध्यस्थ इव कुञ्जरः ।। ७.३२.
त्या स्त्रियांमध्ये तो राजा अर्जुन अगदी हत्तीणींच्या हजाराच्या मध्ये असलेल्या हत्तीप्रमाणे उठून दिसत होता.
जिज्ञासुः स तु बाहूनां सहस्रस्योत्तमं बलम् । रुरोध नर्मदावेगं बाहुभिर्बहुभिर्वृतः ।। ७.३२.
आपल्या हजार हातांचे श्रेष्ठ बळ तपासावे म्हणून, अर्जुन अनेकांसह नर्मदेच्या प्रवाहाला हातांनी अडवू लागला.
कार्तवीर्यभुजासक्तं तज्जलं प्राप्य निर्मलम् । कूलोपहारं कुर्वाणं प्रतिस्रोतः प्रधावति ।। ७.३२.
कार्तवीर्याच्या हातांनी थांबवलेले ते शुद्ध पाणी, तो काठावर अडथळा घालत असताना, प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने वाहू लागले.
समीननक्रमकरः सपुष्पकुशसंस्तरः । स नर्मदाम्भसो वेगः प्रावृट्काल इवाबभौ ।। ७.३२.
मासा, मगर आणि फुलांच्या, कुशांच्या पांघरुणाने सजलेला नर्मदेचा प्रवाह पावसाळ्यातील नदीसारखा जोरात वाहू लागला.
स वेगः कार्तवीर्येण सम्प्रेषित इवाम्भसः । पुष्पोपहारं सकलं रावणस्य जहार ह ।। ७.३२.
कार्तवीर्याने जणू पाठविलेल्या त्या प्रवाहाने रावणाची सर्व फुलांची अर्पण वाहून नेली.
रावणो ऽर्धसमाप्तं तमुत्सृज्य नियमं तदा । नर्मदां पश्यते कान्तां प्रतिकूलां यथा प्रियाम् ।। ७.३२.
मग रावणाने आपला अर्धवट राहिलेला नियम सोडून, प्रिय असलेली पण आता विरुद्ध झालेली नर्मदा नदी पाहू लागला.
पश्चिमेन तु तं दृष्ट्वा सागरोद्गारसन्निभम् । वर्धन्तमम्भसो वेगं पूर्वामाशां प्रविश्य तु ।। ७.३२.
पश्चिमेकडे पाहताना त्याने समुद्राच्या गर्जनेसारखा वाढणारा नदीचा प्रवाह पूर्व दिशेकडे जाताना पाहिला.
ततो ऽनुभ्रान्तशकुनां स्वभावोपरमे स्थिताम् । निर्विकाराङ्गनाभासामपश्यद्रावणो नदीम् ।। ७.३२.
तेथे रावणाने पाहिले की, नदी आपल्याच स्थितीत शांत आहे, मागे पक्ष्यांचा थवा आहे, आणि ती स्थिर मनाच्या स्त्रीसारखी दिसत आहे.
सव्येतरकराङ्गुल्या सशब्दं च दशाननः । वेगप्रभावमन्वेष्टुं सो ऽदिशच्छुकसारणौ ।। ७.३२.
मग दहा मुखांनी डाव्या हाताच्या बोटांनी टाळी वाजवून, शुक आणि सारण यांना त्या प्रवाहाचा जोर तपासायला सांगितले.
तौ तु रावणसन्दिष्टौ भ्रातरौ शुकसारणौ । व्योमान्तरगतौ वीरौ प्रस्थितौ पश्चिमामुखौ ।। ७.३२.
रावणाच्या आज्ञेने शुक आणि सारण हे दोन्ही वीर भाऊ आकाशातून पश्चिमेकडे उडत गेले.
अर्धयोजनमात्रं तु गत्वा तौ रजनीचरौ । पश्येतां पुरुषं तोये क्रीडन्तं सहयोषितम् ।। ७.३२.
अर्ध योजन अंतर जाऊन त्या दोन्ही रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांनी पाण्यात आपल्या स्त्रियांसोबत खेळणारा एक पुरुष पाहिला.
बृहत्सालप्रतीकाशं तोयव्याकुलमूर्धजम् । मदरक्तान्तनयनं मदव्याकुलतेजसम् ।। ७.३२.
तो पुरुष मोठ्या साल वृक्षासारखा उंच होता, त्याचे केस पाण्यामुळे विस्कटलेले होते, डोळे मद्यामुळे लाल झाले होते आणि त्याचा तेजही मद्यामुळे गोंधळलेला दिसत होता.
नदीं बाहुसहस्रेण रुन्धन्तमरिमर्दनम् । गिरिं पादसहस्रेण रुन्धन्तमिव मेदिनीम् ।। ७.३२.
तो शत्रूंचा पराभव करणारा पुरुष हजार हातांनी नदीचे पाणी अडवत होता आणि हजार पायांनी जणू काही पर्वतासारखा पृथ्वीला थांबवत होता.
बालानां वरनारीणां सहस्रेण समावृतम् । समदानां करेणूनां सहस्रेणेव कुञ्जरम् ।। ७.३२.
त्याच्या सभोवती हजार सुंदर तरुण स्त्रिया होत्या, जणू मद्याने मस्त झालेल्या हजार मादी हत्तींनी एका हत्तीला वेढले आहे.
तमद्भुततमं दृष्ट्वा राक्षसौ शुकसारणौ । सन्निवृत्तावुपागम्य रावणं तमथोचतुः ।। ७.३२.
तो अद्भुत असा देखावा पाहून शुक आणि सारण हे दोन्ही राक्षस मागे वळले आणि रावणाजवळ जाऊन त्याला सांगू लागले.
बृहत्सालप्रतीकाशः को ऽप्यसौ राक्षसेश्वर । नर्मदां रोधवद्रुद्ध्वा क्रीडापयति योषितः ।। ७.३२.
राक्षसाधिपती, तिथे एक मोठ्या साल वृक्षासारखा बलाढ्य पुरुष आहे, जो नर्मदा नदी अडवून आपल्या स्त्रियांसोबत खेळतो आहे.
तेन बाहुसहस्रेण सन्निरुद्धजला नदी । सागरोद्गारसङ्काशानुद्गारान्सृजते मुहुः ।। ७.३२.
त्याच्या हजार हातांनी नदीचे पाणी थांबले आहे आणि ती नदी समुद्राच्या लाटांसारखी मोठ्या मोठ्या लाटा पुन्हा पुन्हा सोडते.
इत्येवं भाषमाणौ तौ निशाम्य शुकसारणौ । रावणो ऽर्जुन इत्युक्त्वा प्रययौ युद्धलालसः ।। ७.३२.
शुक आणि सारण असे बोलताना ऐकून रावण म्हणाला, 'तो अर्जुन आहे,' आणि युद्धाची इच्छा धरून निघून गेला.
अर्जुनाभिमुखे तस्मिन्रावणे राक्षसाधिपे । चण्डः प्रवाति पवनः सनादः सुरजास्तथा ।। ७.३२.
राक्षसांचा राजा रावण अर्जुनाकडे जात असताना एक प्रचंड आणि गडगडणारा वारा सुटला आणि देवताही घाबरल्या.
सकृदेव कृतो रावः सरक्तः प्रेषितो घनैः । महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकसारणैः ।। ७.३२.
महोदर, महापार्श्व, धूम्राक्ष, शुक आणि सारण यांनी पाठवलेले रक्तासारखे लाल ढग रावणाभोवती एकदम जमले.
संवृतो राक्षसेन्द्रस्तु तत्रागाद्यत्र चार्जुनः । अदीर्घेणैव कालेन स तदा राक्षसो बली । तं नर्मदाह्रदं भीममाजगामाञ्जनप्रभः ।। ७.३२.
अशा प्रकारे वेढला गेलेला राक्षसांचा राजा तिथे गेला जिथे अर्जुन होता; आणि थोड्याच वेळात काळ्यासारखा बलाढ्य राक्षस त्या भयंकर नर्मदेच्या तळ्याकडे पोहोचला.
स तत्र स्त्रीपरिवृतं वाशिताभिरिव द्विपम् । नरेन्द्रं पश्यते राजा राक्षसानां तदार्जुनम् ।। ७.३२.
तिथे राक्षसांचा राजा पाहतो की राजाला स्त्रियांनी वेढले आहे, जणू गर्जना करणाऱ्या मादी हत्तींमध्ये एक हत्ती आहे.