सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे । यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ।। ७.३०.
मग त्यांच्या वेगळेपणासाठी मी एक स्त्री निर्माण केली; प्रत्येक जीवात जे जे उत्तम होतं, ते मी एकत्र केलं.
ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता । हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ।। ७.३०.
मग मी रूप आणि गुणांनी अहल्या ही स्त्री घडवली; 'हळ' म्हणजे कुरूपता, आणि 'हल्या' म्हणजे त्याचा उगम.
यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता । अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ।। ७.३०.
कारण तिच्यात कोणतीही कुरूपता नव्हती, म्हणून ती अहल्या म्हणून प्रसिद्ध झाली; आणि हे शक्र, मीच तिला हे नाव दिलं.
निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ । भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ।। ७.३०.
ती स्त्री निर्माण झाल्यावर, हे इंद्र, मी मनात विचार केला — ही कोणासाठी असेल?
त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो । स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर ।। ७.३०.
पण शक्रा, तू मनाने तिला आपली पत्नी मानलीस; पण स्थानाच्या अधिकाराने ती माझी पत्नी झाली, हे पुरंदर.
सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः । न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ।। ७.३०.
मी तिला मोठ्या आत्म्याच्या गौतम ऋषींकडे सांभाळण्यासाठी दिलं; अनेक वर्ष ती त्यांच्याकडे राहिली.
ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः । ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ।। ७.३०.
मग त्या महान ऋषीचं मोठं धैर्य आणि तपश्चर्येतील सिद्धी जाणून, तू त्याच्या पत्नीला स्पर्श केलास.
सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः । दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ।। ७.३०.
धर्मात्मा असूनही तू रागावून त्या ऋषींच्या आश्रमात गेला आणि त्या स्त्रीला, जणू तेजस्वी अग्निशिखेसारखी, पाहिलंस.
सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना । दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ।। ७.३०.
हे शक्रा, वासनेने आणि रागाने तू तिला अपमानित केलंस; आणि त्या वेळेस त्या महान ऋषींनी तुला आश्रमात पाहिलं.
ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा । गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ।। ७.३०.
मग त्या प्रचंड तेजस्वी ऋषींनी रागाने तुला शाप दिला; आणि त्यामुळे, हे इंद्र, तुझ्या सामर्थ्याचा दहावा भाग उलटला.
यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् । तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि ।। ७.३०.
कारण तू, हे वासवा, कोणत्याही भीतीशिवाय माझ्या पत्नीचा अपमान केलास, म्हणून, हे राजन, युद्धात तू शत्रूच्या हाती पडशील.
अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः । मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.
हे मूढा, तू इथे जे वर्तन केलंस, ते माणसांतही या जगात नक्कीच दिसेल.
तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति । न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.
त्या कृत्याचा जो अर्धा भाग करणारा असेल, त्याला तुझ्यामुळे अर्धा परिणाम भोगावा लागेल; आणि तुझ्यासाठी कुठेही स्थिर ठिकाण राहणार नाही, यात शंका नाही.
यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति । एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत् ।। ७.३०.
जो कोणी देवांचा राजा असेल, तोही कायम राहणार नाही; असा हा शाप मी दिला, आणि त्याने त्या वेळी तुला असंच सांगितलं.
तां तु भार्यां स निर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः । दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ।। ७.३०.
मग त्या महान तपस्व्याने आपल्या पत्नीला फटकारून सांगितलं — 'दुष्टे, माझ्या आश्रमाजवळून नाहीशी हो.'
रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता । तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यति ।। ७.३०.
तुला सौंदर्य आणि तारुण्य लाभलं असतानाही तू स्थिर राहिली नाहीस, म्हणून या जगात फक्त तूच रूपवती राहणार नाहीस.
रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः । यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः ।। ७.३०.
तुझं सौंदर्य सर्व प्रजांना नक्कीच नाहीसं होईल, कारण फक्त त्याच्यावर आधार ठेवून हा गोंधळ निर्माण झाला आहे.
तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः । सा तं प्रसादयामास महर्षिं गौतमं तदा ।। ७.३०.
त्या वेळेपासून बहुतेक प्रजांना सौंदर्य लाभलं; मग तिने महर्षी गौतम यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा । न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.३०.
हे ब्राह्मण, मला अज्ञानामुळे तुझ्या रूपात देवाने स्पर्श केला; मी इच्छेने काही केलं नाही, म्हणून कृपया माझ्यावर दया कर.
अहल्यया त्वेवमुक्तः प्रत्युवाच स गौतमः । उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः ।। ७.३०.
अहल्येने असं म्हटल्यावर गौतम ऋषी म्हणाले, 'इक्ष्वाकू कुळात एक तेजस्वी, पराक्रमी वीर जन्माला येईल.'
रामो नाम श्रुतो लोके वनं चाप्युपयास्यति । ब्राह्मणार्थे महाबाहुर्विष्णुर्मानुषविग्रहः । तं द्रक्ष्यसि यदा भद्रे ततः पूता भविष्यसि ।। ७.३०.
'राम नावाचा, जगात प्रसिद्ध असलेला, मोठ्या भुजांचा, ब्राह्मणांच्या रक्षणासाठी मानव रूपातील विष्णू वनात येईल. हे सुभगे, जेव्हा तू त्याला पाहशील, तेव्हा तू शुद्ध होशील.'
स हि पावयितुं शक्तस्त्वया यद्दुष्कृतं कृतम् । तस्यातिथ्यं च कृत्वा वै मत्समीपं गमिष्यसि ।। ७.३०.
'तू जे पाप केलं आहेस, ते फक्त तोच दूर करू शकतो; त्याचे आदरातिथ्य केल्यावर तू माझ्याकडे येशील.'
वत्स्यसि त्वं मया सार्धं तदा हि वरवर्णिनि । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिराजगाम स्वमाश्रमम् ।। ७.३०.
'मग तू माझ्यासोबत राहशील, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री.' असं म्हणून तो ऋषी आपल्या आश्रमात परत गेला.
तपश्चाचार सुमहत्सा पत्नी ब्रह्मवादिनः । शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपस्थितम् ।। ७.३०.
त्यांची पत्नी मोठ्या तपश्चर्येला आणि उत्तम आचरणाला वाहिलेली होती, ब्रह्मज्ञान सांगणारी होती; पण या सर्व गोष्टी त्या ऋषीच्या शापामुळे घडल्या.
तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम् । तेन त्वं ग्रहणं शत्रोर्यातो नान्येन वासव ।। ७.३०.
हे महाबाहो, तू जे पाप केलं आहेस, ते आठव; त्याच्यामुळेच, हे वासव, तू शत्रूच्या ताब्यात गेलास, दुसऱ्या कुठल्याही कारणाने नाही.
शीघ्रं वै यज यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः । पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसे त्रिदिवं ततः ।। ७.३०.
लवकरच तू एकाग्रतेने विष्णूचा यज्ञ कर; त्या यज्ञामुळे तू शुद्ध होशील आणि नंतर स्वर्गात जाशील.
पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे । नीतः सन्निहितश्चैव आर्यकेण महोदधौ ।। ७.३०.
हे इंद्र, तुझा मुलगा त्या मोठ्या युद्धात हरवला नाही; तो आर्यकाने मोठ्या समुद्रात सुरक्षित ठेवला आहे.
एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञमिष्ट्वा च वैष्णवम् । पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च देवराट् ।। ७.३०.
हे ऐकून, महेंद्राने विष्णूचा यज्ञ केला आणि पुन्हा स्वर्गात जाऊन देवांचा राजा म्हणून राज्य केलं.
एतदिन्द्रजितो नाम बलं यत्कीर्तितं मया । निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनो ऽन्ये तु किं पुनः ।। ७.३०.
इंद्रजिताचं हे सामर्थ्य मी सांगितलं, ज्याने इंद्रालाही जिंकून दाखवलं; मग इतर जीवांची काय कथा!
आश्चर्यमिति रामश्च लक्ष्मणश्चाब्रवीत्तदा । अगस्त्यवचनं श्रुत्वा वानरा राक्षसास्तदा ।। ७.३०.
मग राम आणि लक्ष्मण, अगस्त्याचं बोलणं ऐकून, 'हे किती अद्भुत!' असं म्हणाले; तसेच वानर आणि राक्षसांनीही म्हटलं.