्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि । अथाब्रवीत्स तत्रस्थं मेघनादो महाबलः । श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ।। ७.३०.
या पृथ्वीवर कोणत्याही सजीवाला नाही—मग तिथे उभा असलेला बलवान मेघनाद म्हणाला, 'शतक्रतु म्हणजे इंद्राच्या सुटकेसाठी कोणता वर मिळू शकेल, ते ऐका.'
ममेष्टं नित्यशो हर्व्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य पावकम् । सङ्ग्राममवतर्त्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ।। ७.३०.
माझ्या इच्छेनुसार नेहमी हविर्द्रव्य आणि मंत्रांनी अग्नीची पूजा व्हावी, आणि मी शत्रूंवर विजय मिळवण्यासाठी युद्धात उतरू शकेन.
अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु विभावसोः । तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे निश्चयो वरः ।। ७.३०.
अग्नीतून घोड्यांनी जोडलेला रथ मला मिळावा, आणि त्या रथावर उभा राहून मला अमरत्व मिळावं—हा माझा ठाम निर्धार आहे.
तस्मिन्यद्यसमाप्ते च जप्यहोमे विभावसौ । युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम् ।। ७.३०.
जर अग्निपूजा आणि जप पूर्ण होण्याआधी मी युद्धात उतरलो, तर त्या वेळी, देवा, माझा नाश व्हावा.
सर्वो हि तपसा देव वृणोत्यमरतां पुमान् । विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम् ।। ७.३०.
देवा, सर्वजण तपस्येने अमरत्व मिळवतात; पण मी मात्र माझ्या पराक्रमाने हे अमरत्व मिळवलं आहे.
एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः पितामहः । मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ।। ७.३०.
'तसं होवो,' असं ब्रह्मदेवाने त्याला सांगितलं. मग इंद्रजिताने इंद्राला सोडलं आणि सर्व देवता पुन्हा स्वर्गात गेले.
एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः । इन्द्रश्चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः ।। ७.३०.
त्या दरम्यान, राम, इंद्र खूपच दुःखी झाला, त्याचा तेज आणि वस्त्र हरवले, त्याचं मन चिंता आणि विचारांनी भरून गेलं आणि तो ध्यानात मग्न झाला.
तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः । शतक्रतो किमु पुरा करोति स्म सुदुष्कृतम् ।। ७.३०.
त्याला असं पाहून ब्रह्मदेवाने विचारलं, 'शतक्रतु, तू याआधी असं कोणतं पाप केलंस?'
अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टास्तथा प्रभो । एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ।। ७.३०.
देवतांनोच्या प्रभो, मी अनेक जीवांची निर्मिती केली; ते सर्व एकाच रंगाचे, एकाच भाषेत बोलणारे आणि सर्व प्रकारे एकसारखे होते.
तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा । ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम् ।। ७.३०.
त्यांच्यात दिसण्यात किंवा ओळखीच्या कुठल्याही गुणात काहीच फरक नव्हता; म्हणून मी एकाग्र मनाने त्या जीवांबद्दल विचार करू लागलो.
सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे । यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ।। ७.३०.
मग त्यांच्या वेगळेपणासाठी मी एक स्त्री निर्माण केली; प्रत्येक जीवात जे जे उत्तम होतं, ते मी एकत्र केलं.
ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता । हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ।। ७.३०.
मग मी रूप आणि गुणांनी अहल्या ही स्त्री घडवली; 'हळ' म्हणजे कुरूपता, आणि 'हल्या' म्हणजे त्याचा उगम.
यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता । अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ।। ७.३०.
कारण तिच्यात कोणतीही कुरूपता नव्हती, म्हणून ती अहल्या म्हणून प्रसिद्ध झाली; आणि हे शक्र, मीच तिला हे नाव दिलं.
निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ । भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ।। ७.३०.
ती स्त्री निर्माण झाल्यावर, हे इंद्र, मी मनात विचार केला — ही कोणासाठी असेल?
त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो । स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर ।। ७.३०.
पण शक्रा, तू मनाने तिला आपली पत्नी मानलीस; पण स्थानाच्या अधिकाराने ती माझी पत्नी झाली, हे पुरंदर.
सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः । न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ।। ७.३०.
मी तिला मोठ्या आत्म्याच्या गौतम ऋषींकडे सांभाळण्यासाठी दिलं; अनेक वर्ष ती त्यांच्याकडे राहिली.
ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः । ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ।। ७.३०.
मग त्या महान ऋषीचं मोठं धैर्य आणि तपश्चर्येतील सिद्धी जाणून, तू त्याच्या पत्नीला स्पर्श केलास.
सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः । दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ।। ७.३०.
धर्मात्मा असूनही तू रागावून त्या ऋषींच्या आश्रमात गेला आणि त्या स्त्रीला, जणू तेजस्वी अग्निशिखेसारखी, पाहिलंस.
सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना । दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ।। ७.३०.
हे शक्रा, वासनेने आणि रागाने तू तिला अपमानित केलंस; आणि त्या वेळेस त्या महान ऋषींनी तुला आश्रमात पाहिलं.
ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा । गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ।। ७.३०.
मग त्या प्रचंड तेजस्वी ऋषींनी रागाने तुला शाप दिला; आणि त्यामुळे, हे इंद्र, तुझ्या सामर्थ्याचा दहावा भाग उलटला.
यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् । तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि ।। ७.३०.
कारण तू, हे वासवा, कोणत्याही भीतीशिवाय माझ्या पत्नीचा अपमान केलास, म्हणून, हे राजन, युद्धात तू शत्रूच्या हाती पडशील.
अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः । मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.
हे मूढा, तू इथे जे वर्तन केलंस, ते माणसांतही या जगात नक्कीच दिसेल.
तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति । न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.
त्या कृत्याचा जो अर्धा भाग करणारा असेल, त्याला तुझ्यामुळे अर्धा परिणाम भोगावा लागेल; आणि तुझ्यासाठी कुठेही स्थिर ठिकाण राहणार नाही, यात शंका नाही.
यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति । एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत् ।। ७.३०.
जो कोणी देवांचा राजा असेल, तोही कायम राहणार नाही; असा हा शाप मी दिला, आणि त्याने त्या वेळी तुला असंच सांगितलं.
तां तु भार्यां स निर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः । दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ।। ७.३०.
मग त्या महान तपस्व्याने आपल्या पत्नीला फटकारून सांगितलं — 'दुष्टे, माझ्या आश्रमाजवळून नाहीशी हो.'
रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता । तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यति ।। ७.३०.
तुला सौंदर्य आणि तारुण्य लाभलं असतानाही तू स्थिर राहिली नाहीस, म्हणून या जगात फक्त तूच रूपवती राहणार नाहीस.
रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः । यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः ।। ७.३०.
तुझं सौंदर्य सर्व प्रजांना नक्कीच नाहीसं होईल, कारण फक्त त्याच्यावर आधार ठेवून हा गोंधळ निर्माण झाला आहे.
तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः । सा तं प्रसादयामास महर्षिं गौतमं तदा ।। ७.३०.
त्या वेळेपासून बहुतेक प्रजांना सौंदर्य लाभलं; मग तिने महर्षी गौतम यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा । न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.३०.
हे ब्राह्मण, मला अज्ञानामुळे तुझ्या रूपात देवाने स्पर्श केला; मी इच्छेने काही केलं नाही, म्हणून कृपया माझ्यावर दया कर.
अहल्यया त्वेवमुक्तः प्रत्युवाच स गौतमः । उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः ।। ७.३०.
अहल्येने असं म्हटल्यावर गौतम ऋषी म्हणाले, 'इक्ष्वाकू कुळात एक तेजस्वी, पराक्रमी वीर जन्माला येईल.'