वत्स रावण तुष्टो ऽस्मि पुत्रस्य तव संयुगे । अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा ।। ७.३०.
मुला रावण, तुझ्या मुलाच्या युद्धातील पराक्रमामुळे मी फारच आनंदी आहे. खरंच, त्याचं शौर्य आणि मोठेपण पाहून वाटतं, तो तुझ्याइतकाच नाही, तर कदाचित तुझ्याहूनही मोठा आहे.
जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा । कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै ।। ७.३०.
तुझ्या तेजामुळे तू अख्ख्या त्रैलोक्याला जिंकून दाखवलंस. तुझी प्रतिज्ञा पूर्ण झाली आहे आणि तुझ्या मुलामुळे मी समाधानी आहे.
अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण वीर्यवान् । जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति ।। ७.३०.
रावण, तुझा हा अतिबल नावाचा मुलगा फार बलवान आहे. तो जगात इंद्राला जिंकणारा म्हणून प्रसिद्ध होईल.
बलवान्दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः । यं समाश्रित्य ते राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे ।। ७.३०.
हा राक्षस खूप बलवान आणि कोणालाही जिंकता न येणारा होईल. त्याच्यावर विश्वास ठेवून, राजन, तू देवतांना आपल्या अधीन केलं आहेस.
तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः । किञ्चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्तु दिवौकसः ।। ७.३०.
म्हणून, महाबाहू, महेंद्र म्हणजेच वज्रधारी इंद्राला सोडून दे. आणि त्याच्या सुटकेसाठी देवांनी काहीतरी द्यावं.
अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित्समितिञ्जयः । अमरत्वमहं देव वृणे यद्येष मुच्यते ।। ७.३०.
तेव्हा युद्धात नेहमी जिंकणारा, तेजस्वी इंद्रजित म्हणाला, 'देवतांनो, जर तो सोडला गेला, तर मी अमरत्व मागतो.'
चतुष्पदां खेचराणामन्येषां वा महौजसाम् । वृक्षगुल्मक्षुपलतातृणोपलमहीभृताम् ।। ७.३०.
चार पाय असणारे प्राणी, आकाशात उडणारे, किंवा इतर बलशाली जीव, झाडं, झुडपं, वेल, गवत, दगड आणि पर्वत—
सर्वे ऽपि जन्तवो ऽन्योन्यं भेतव्ये सति बिभ्यति । अतो ऽत्र लोके सर्वेषां सर्वस्माच्च भवेद्भयम् ।। ७.३०.
सर्व सजीवांना एकमेकांपासून भीती वाटते, कारण भीतीचं कारण असलं की सगळे घाबरतात. म्हणून या जगात प्रत्येकाला सगळ्यांकडून भीती वाटते.
ततो ऽब्रवीन्महातेजा मेघनादं प्रजापतिः । नास्ति सर्वामरत्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि । चतुष्पदः पक्षिणश्च भूतानां वा महौजसाम् ।। ७.३०.
मग तेजस्वी ब्रह्मदेवाने मेघनादाला सांगितलं, 'या पृथ्वीवर कोणत्याही सजीवाला—चार पाय असो, पक्षी असो किंवा इतर बलशाली जीव असो—पूर्ण अमरत्व मिळू शकत नाही.'
श्रुत्वा पितामहेनोक्तमिन्द्रजित्प्रभुणाव्ययम् ।। ७.३०.
अक्षय ब्रह्मदेवाने असं सांगितल्यावर इंद्रजित—
्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि । अथाब्रवीत्स तत्रस्थं मेघनादो महाबलः । श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ।। ७.३०.
या पृथ्वीवर कोणत्याही सजीवाला नाही—मग तिथे उभा असलेला बलवान मेघनाद म्हणाला, 'शतक्रतु म्हणजे इंद्राच्या सुटकेसाठी कोणता वर मिळू शकेल, ते ऐका.'
ममेष्टं नित्यशो हर्व्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य पावकम् । सङ्ग्राममवतर्त्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ।। ७.३०.
माझ्या इच्छेनुसार नेहमी हविर्द्रव्य आणि मंत्रांनी अग्नीची पूजा व्हावी, आणि मी शत्रूंवर विजय मिळवण्यासाठी युद्धात उतरू शकेन.
अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु विभावसोः । तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे निश्चयो वरः ।। ७.३०.
अग्नीतून घोड्यांनी जोडलेला रथ मला मिळावा, आणि त्या रथावर उभा राहून मला अमरत्व मिळावं—हा माझा ठाम निर्धार आहे.
तस्मिन्यद्यसमाप्ते च जप्यहोमे विभावसौ । युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम् ।। ७.३०.
जर अग्निपूजा आणि जप पूर्ण होण्याआधी मी युद्धात उतरलो, तर त्या वेळी, देवा, माझा नाश व्हावा.
सर्वो हि तपसा देव वृणोत्यमरतां पुमान् । विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम् ।। ७.३०.
देवा, सर्वजण तपस्येने अमरत्व मिळवतात; पण मी मात्र माझ्या पराक्रमाने हे अमरत्व मिळवलं आहे.
एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः पितामहः । मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ।। ७.३०.
'तसं होवो,' असं ब्रह्मदेवाने त्याला सांगितलं. मग इंद्रजिताने इंद्राला सोडलं आणि सर्व देवता पुन्हा स्वर्गात गेले.
एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः । इन्द्रश्चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः ।। ७.३०.
त्या दरम्यान, राम, इंद्र खूपच दुःखी झाला, त्याचा तेज आणि वस्त्र हरवले, त्याचं मन चिंता आणि विचारांनी भरून गेलं आणि तो ध्यानात मग्न झाला.
तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः । शतक्रतो किमु पुरा करोति स्म सुदुष्कृतम् ।। ७.३०.
त्याला असं पाहून ब्रह्मदेवाने विचारलं, 'शतक्रतु, तू याआधी असं कोणतं पाप केलंस?'
अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टास्तथा प्रभो । एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ।। ७.३०.
देवतांनोच्या प्रभो, मी अनेक जीवांची निर्मिती केली; ते सर्व एकाच रंगाचे, एकाच भाषेत बोलणारे आणि सर्व प्रकारे एकसारखे होते.
तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा । ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम् ।। ७.३०.
त्यांच्यात दिसण्यात किंवा ओळखीच्या कुठल्याही गुणात काहीच फरक नव्हता; म्हणून मी एकाग्र मनाने त्या जीवांबद्दल विचार करू लागलो.
सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे । यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ।। ७.३०.
मग त्यांच्या वेगळेपणासाठी मी एक स्त्री निर्माण केली; प्रत्येक जीवात जे जे उत्तम होतं, ते मी एकत्र केलं.
ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता । हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ।। ७.३०.
मग मी रूप आणि गुणांनी अहल्या ही स्त्री घडवली; 'हळ' म्हणजे कुरूपता, आणि 'हल्या' म्हणजे त्याचा उगम.
यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता । अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ।। ७.३०.
कारण तिच्यात कोणतीही कुरूपता नव्हती, म्हणून ती अहल्या म्हणून प्रसिद्ध झाली; आणि हे शक्र, मीच तिला हे नाव दिलं.
निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ । भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ।। ७.३०.
ती स्त्री निर्माण झाल्यावर, हे इंद्र, मी मनात विचार केला — ही कोणासाठी असेल?
त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो । स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर ।। ७.३०.
पण शक्रा, तू मनाने तिला आपली पत्नी मानलीस; पण स्थानाच्या अधिकाराने ती माझी पत्नी झाली, हे पुरंदर.
सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः । न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ।। ७.३०.
मी तिला मोठ्या आत्म्याच्या गौतम ऋषींकडे सांभाळण्यासाठी दिलं; अनेक वर्ष ती त्यांच्याकडे राहिली.
ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः । ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ।। ७.३०.
मग त्या महान ऋषीचं मोठं धैर्य आणि तपश्चर्येतील सिद्धी जाणून, तू त्याच्या पत्नीला स्पर्श केलास.
सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः । दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ।। ७.३०.
धर्मात्मा असूनही तू रागावून त्या ऋषींच्या आश्रमात गेला आणि त्या स्त्रीला, जणू तेजस्वी अग्निशिखेसारखी, पाहिलंस.
सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना । दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ।। ७.३०.
हे शक्रा, वासनेने आणि रागाने तू तिला अपमानित केलंस; आणि त्या वेळेस त्या महान ऋषींनी तुला आश्रमात पाहिलं.
ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा । गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ।। ७.३०.
मग त्या प्रचंड तेजस्वी ऋषींनी रागाने तुला शाप दिला; आणि त्यामुळे, हे इंद्र, तुझ्या सामर्थ्याचा दहावा भाग उलटला.