स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः । उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो महाजवः ।। ७.२८.
तो दिव्य, अत्यंत भयंकर आणि नेहमी सज्ज असलेला रथ, मातलीच्या वेगवान हाकण्याने समोर आणला गेला.
ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडित्त्वन्तो महाबलाः । अग्रतो वायुचपला नेदुः परमनिःस्वनाः ।। ७.२८.
मग त्या रथाच्या पुढे वाऱ्याच्या झोक्याने चालणारे, विजेने चमकणारे, प्रचंड मेघ गडगडू लागले.
नानावाद्यानि वाद्यन्त गन्धर्वाश्च समाहिताः । ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा निर्याते त्रिदशेश्वरे ।। ७.२८.
नाना प्रकारची वाद्ये वाजू लागली, गंधर्व शांतपणे उभे राहिले आणि अप्सरांच्या समूहांनी नृत्य केले, जसा त्रिदशांचा स्वामी निघाला.
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्साध्यैश्च समरुद्गणैः । वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ त्रिदशाधिपः ।। ७.२८.
रुद्र, वसु, आदित्य, साध्य आणि मरुत यांच्या वेढ्यात, सर्वजण वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज, त्रिदशांचा अधिपती निघाला.
निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ । भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ।। ७.२८.
शक्र निघताना, कडक वारा सुटला, सूर्याचा तेज कमी झाला आणि मोठ्या उल्का पडू लागल्या.
एतस्मिन्नन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान् । आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ।। ७.२८.
त्या दरम्यान, पराक्रमी आणि बलवान दशग्रीवाने विश्वकर्म्याने बनवलेला दिव्य रथ चढला.
पन्नगैः सुमहाकार्यैर्वेष्टितं रोमहर्षणैः । तेषां निःश्वासवातेन प्रदीप्तमिव संयुगे ।। ७.२८.
भल्या मोठ्या, अंगावर काटा आणणाऱ्या सर्पांनी वेढलेला तो रथ, त्यांच्या श्वासाच्या वाऱ्याने युद्धात जणू जळत असल्यासारखा दिसत होता.
दैत्यैर्निशाचरैश्चैव स रथः परिवारितः । समराभिमुखो दैत्यो महेन्द्रं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२८.
दैत्य आणि निशाचरांनी वेढलेला तो रथ, युद्धासाठी सज्ज असलेला दैत्य महेंद्राकडे सरसावला.
पुत्रं तं वारयित्वा तु स्वयमेव व्यवस्थितः । सो ऽपि युद्धाद्विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत् ।। ७.२८.
त्याने आपल्या मुलाला थांबवले आणि स्वतःच उभा राहिला; तो देखील युद्धातून बाहेर पडून रावणाजवळ गेला आणि बसला.
ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सुराणां राक्षसैः सह । शस्त्राणि वर्षतां घोरं मेघानामिव संयुगे ।। ७.२८.
मग देवता आणि राक्षसांमध्ये युद्ध सुरू झाले, जणू काही मेघ युद्धात वादळासारखी भीषण शस्त्रे वर्षाव करीत होते.
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा नानाप्रहरणोद्यतः । नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ।। ७.२८.
कुंभकर्ण हा दुष्ट मनाचा आणि नाना शस्त्रांनी सज्ज, युद्धात कोणाशी लढतोय हे ओळखता येईना.
दन्तैः भुजाभ्यां पद्मां च शक्तितोमरसायकैः । येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान् ।। ७.२८.
दात, हात, कमळ, भाले, गदा, बाण—ज्या काही हातात लागेल त्याने, तो संतापाने देवांवर तुटून पडला.
ततो रुद्रैर्महाघोरैः सङ्गम्याथ निशाचरः । प्रयुद्धस्तैश्च सङ्ग्रामे क्षतः शस्त्रैर्निरन्तरम् ।। ७.२८.
मग त्या निशाचराने भयंकर रुद्रांशी भिडून युद्ध केले आणि त्यांच्या शस्त्रांनी तो सातत्याने जखमी झाला.
बभौ शस्त्राचिततनुः कुम्भकर्णः क्षरन्नसृक् । विद्युत्स्तनितनिर्घोषो धारवानिव तोयदः ।। ७.२८.
कुंभकर्णाचे शरीर शस्त्रांनी झाकलेले, रक्त वाहत होते, तो जणू विजेच्या कडकडाटासह पावसाळी मेघासारखा तेजस्वी दिसत होता.
ततस्तद्राक्षसं सैन्यं प्रयुद्धं समरुद्गणैः । रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ।। ७.२८.
मग त्या राक्षस सैन्याने मरुतांच्या सैन्याशी युद्ध केले, पण तीव्र आणि विविध शस्त्रांनी ते पूर्णपणे पळवले गेले.
केचिद्विनिहताः कृत्ताश्चेष्टन्ति स्म महीतले । वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ।। ७.२८.
काही मारले गेलेले आणि छाटलेले, जमिनीवर तडफडत होते; तर काही अजूनही आपल्या वाहनांना चिकटून, रणांगणात उभे होते.
रथान्नागान्खरानुष्ट्रान्पन्नगांस्तुरगान् रणे । शिंशुमारान्वराहांश्च पिशाचवदनान्तथा ।। ७.२८.
रणात रथ, हत्ती, गाढवं, उंट, साप, घोडे, जलातील प्राणी, डुक्कर आणि पिशाच्चासारखी तोंडं असलेली प्राणी असे सर्वजण दिसत होते.
तान्समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिदुच्छ्रुताः । देवैस्तु शस्त्रसम्भिन्ना मम्रिरे च निशाचराः ।। ७.२८.
काही जण एकमेकांना घट्ट मिठी मारून उभे राहिले होते, पण देवांच्या शस्त्रांनी घायाळ होऊन ते निशाचर तिथेच संपले.
चित्रकर्म इवाभाति स तेषां रणसम्प्लवः । निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ।। ७.२८.
जमिनीवर पडलेल्या आणि वेडावलेल्या राक्षसांच्या त्या युद्धाच्या गोंधळातलं दृश्य एखाद्या चित्रासारखं भासत होतं.
शोणितोदकनिष्पन्दकङ्कगृध्रसमाकुला । प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती नदी ।। ७.२८.
युद्धाच्या सुरुवातीला रक्ताने भरलेली, कावळे आणि गिधाडांनी गजबजलेली, शस्त्रांनी वाहणारी एक नदीच जणू वाहू लागली.
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो दशग्रीवः प्रतापवान् । निरीक्ष्य तद्बलं कृत्स्नं दैवतैर्विनिपातितम् ।। ७.२८.
इतक्यात, दहा डोकी असलेला बलवान आणि संतापलेला रावण, आपली संपूर्ण सेना देवांनी नष्ट केलेली पाहून संतापला.
स तं प्रति विगाह्याशु प्रवृद्धं सैन्यसागरम् । त्रिदशान्समरे निघ्नञ्छक्रमेवाभ्यवर्तत ।। ७.२८.
तो लगेच त्या प्रचंड सैन्याच्या समुद्रात उतरला आणि युद्धात देवांना एकामागून एक मारू लागला.
आगाच्छक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् । यस्य विस्फारघोषेण स्तनन्ति स्म दिशो दश ।। ७.२८.
तेव्हा इंद्र मोठं धनुष्य ताणत आला, आणि त्याच्या ताणण्याच्या मोठ्या आवाजाने साऱ्या दिशांना प्रतिध्वनी उमटली.
तद्विकृष्य महच्चापमिन्द्रो रावणमूर्धनि । निपातयामास शरान्पावकादित्यवर्चसः ।। ७.२८.
इंद्राने आपलं मोठं धनुष्य ताणून, अग्नी आणि सूर्यासारखी तेजस्वी बाणं रावणाच्या डोक्यांवर पाडली.
तथैव च महाबाहुर्दशग्रीवो व्यवस्थितः । शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैरवाकिरत् ।। ७.२८.
त्याचप्रमाणे, बलवान दहा डोकी असलेला रावणही ठाम उभा राहिला आणि इंद्रावर बाणांचा मारा करत त्याचं धनुष्य खाली पाडलं.
प्रयुध्यतोरथ तयोर्बाणवर्षैः समन्ततः । न ज्ञायते तदा किञ्चित्सर्वं हि तमसा वृतम् ।। ७.२८.
दोघेही एकमेकांवर सर्व बाजूंनी बाणांचा वर्षाव करत लढत होते, त्यामुळे सर्वत्र अंधार पसरला आणि काहीच दिसत नव्हतं.
ततस्तमसि सञ्जाते सर्वे ते देवराक्षसाः । अयुद्ध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ।। ७.२९.
मग त्या अंधारात सगळे देव आणि राक्षस, युद्धाच्या वेडात, एकमेकांशीच गोंधळात लढू लागले.
ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां बृहद्बलम् । दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ।। ७.२९.
मग देवांच्या सैन्याने राक्षसांची मोठी सेना युद्धात दहाव्या भागावर आणली, आणि उरलेले सगळे यमाच्या घरात गेले.
तस्मिंस्तु तामसे युद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः । अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ।। ७.२९.
त्या अंधारलेल्या युद्धात, सगळे देव आणि राक्षस एकमेकांशी लढताना कोण कोण आहे हे ओळखूच शकले नाहीत.
इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः । तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ।। ७.२९.
त्या अंधाराच्या जाळ्यात इंद्र, रावण आणि बलवान रावणाचा मुलगा हे तिघेही गोंधळले.