एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः । सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ।। ७.२७.
इतक्यात वसूंमध्ये आठवा आणि सवित्र नावाने प्रसिद्ध असलेला शूर रणभूमीत उतरला.
तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ । निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ।। ७.२७.
त्याचप्रमाणे दोन बलवान आदित्य, त्वष्टा आणि पूषा हेही निर्भयपणे आपल्या सैन्यासह युद्धात उतरले.
ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः । क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ।। ७.२७.
त्यावेळी देव आणि राक्षस यांच्यात, युद्धात मागे न हटणाऱ्या आणि कीर्ती असलेल्या राक्षसांचा, भीषण लढा सुरू झाला.
ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् । नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः ।। ७.२७.
ते सर्व राक्षस युद्धात उभ्या असलेल्या देवांवर विविध भयंकर शस्त्रांनी, शेकडो-हजारोंनी, हल्ला करू लागले.
देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् । समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम् ।। ७.२७.
देवांनीही त्या भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांना शुद्ध शस्त्रांनी युद्धात मारून यमाच्या लोकात पाठवले.
एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः । नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२७.
त्या दरम्यान, हे राम, सुमाली नावाचा राक्षस प्रचंड रागावून, विविध शस्त्रांनी त्या सैन्यावर चालून गेला.
स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः । व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ।। ७.२७.
तो सुमाली संतापून, ती सर्व दैवी सेना तीक्ष्ण शस्त्रांनी नष्ट करू लागला, जसा वारा मेघ फाडून टाकतो.
ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः । हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ।। ७.२७.
तीव्र बाणांचा मारा आणि भयंकर शूल-प्रास यांच्या वर्षावाने, एकत्र जमलेले सर्व देव टिकू शकले नाहीत.
ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना । वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ।। ७.२७.
सुमालीने देवांना पळवून लावले असता, आठवा वसु सावित्र नावाचा, रागाने उभा राहिला.
संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् । विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे ।। ७.२७.
स्वतःच्या रथांच्या सैन्याने वेढलेला तो तेजस्वी वसु, धाडसाने, हल्ला करणाऱ्या त्या निशाचराला युद्धात आडवू लागला.
ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।। ७.२७.
मग त्या दोघांमध्ये एक मोठे आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले.
सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः । ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना । निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ।। ७.२७.
समरे मागे न हटणाऱ्या सुमाली आणि वसु यांच्या लढाईत, त्या महान आत्म्याच्या वसुने आपल्या मोठ्या बाणांनी क्षणात सर्परथाचा नाश केला.
हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् । गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना ।। ७.२७.
युद्धात शेकडो बाणांनी त्याचा रथ उद्ध्वस्त केल्यावर, वसुने त्याला मारण्यासाठी आपल्या हातात गदा उचलली.
ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् । तां मूर्ध्नि पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः ।। ७.२७.
मग त्या वसुने, प्रज्वलित अग्रभाग असलेली आणि काळाच्या दंडासारखी गदा उचलून, ती सुमालीच्या डोक्यावर घातली.
सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा । इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव महाशनिः ।। ७.२७.
ती गदा त्याच्यावर कोसळताना उल्केसारखी चमकत होती, जणू इंद्राने सोडलेली, डोंगरावर आदळणाऱ्या मोठ्या विजेसारखी गडगडत होती.
तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा । गदया भस्मतां नीतं निहतस्य रणाजिरे ।। ७.२७.
त्या वेळी, रणभूमीत मारल्या गेलेल्या त्या राक्षसाचे हाड, डोके किंवा मांस काहीच दिसले नाही; गदेने सर्व काही राखेत रूपांतर झाले होते.
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः । व्यद्रवन्सहिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् । विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे ।। ७.२७.
युद्धात त्याला मारलेला पाहून, सर्व राक्षस एकत्र ओरडत, सर्व दिशांना पळाले; वसुने त्यांना पिटाळले म्हणून ते थांबू शकले नाहीत.
सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् । स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं सुरैः ।। ७.२८.
वसुने सुमालीला मारून राखेत बदललेले पाहून, आणि आपले सैन्य देवांच्या हल्ल्याने पळालेले व त्रस्त झालेले पाहून,
ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा । निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ।। ७.२८.
तेव्हा बलाढ्य आणि संतप्त, रावणाचा मुलगा मेघनाद, सर्व राक्षसांना थांबवून, ठामपणे उभा राहिला.
सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः । अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ।। ७.२८.
अग्नीसारख्या तेजस्वी आणि इच्छेप्रमाणे मिळालेल्या सुरथ नावाच्या महान रथावर बसून, तो मेघनाद त्या सैन्यावर जसा वनात ज्वालामुखी धावतो तसा तुटून पडला.
ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः । विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा दर्शनादेव देवताः ।। ७.२८.
त्या वेळी तो विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन आत शिरताच, फक्त त्याचा दर्शन होताच सर्व देवता घाबरून चौफेर पळून गेल्या.
न बभूव तदा कश्चिद्युयुत्सोरस्य सम्मुखे । सर्वानाविद्ध्य वित्रस्तांस्ततः शक्रो ऽब्रवीत्सुरान् ।। ७.२८.
त्या वेळी युद्धाची इच्छा असलेला एकही जण त्याच्या समोर उभा राहिला नाही; त्याने सर्वांना घायाळ केले आणि ते भयभीत झालेले पाहून, मग शक्राने देवतांना सांगितले.
न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणे सुराः । एष गच्छति पुत्रो मे युद्धार्थमपराजितः ।। ७.२८.
घाबरू नका, पळू नका, युद्धात ठाम उभे राहा, हे देवहो. माझा पुत्र, अजिंक्य, आता युद्धासाठी पुढे जात आहे.
ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः । रथेनाद्भुतकल्पेन सङ्ग्रामे सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२८.
मग शक्राचा पुत्र, जयंत नावाने प्रसिद्ध असलेला देव, अद्भुत असा रथ घेऊन युद्धात उतरला.
ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम् । रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य प्रजघ्निरे ।। ७.२८.
तेव्हा सर्व देवतांनी शचीच्या पुत्राला वेढून घेतले आणि रावणाच्या पुत्राशी समोरासमोर भिडून त्याच्यावर हल्ला केला.
तेषां युद्धं समभवत्सदृशं देवरक्षसाम् । महेन्द्रस्य च पुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ।। ७.२८.
मग देव आणि राक्षसांमध्ये, महेंद्राचा पुत्र आणि राक्षसांच्या राजपुत्रामध्ये, समसमान शक्तीचे युद्ध सुरू झाले.
ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः । सारथौ पातयामास शरान्कनकभूषणान् ।। ७.२८.
मग मातलीच्या पुत्र गोमुखावर, राक्षसपुत्राने सोन्याने मढवलेले बाणांचा वर्षाव केला आणि त्याच्या सारथ्यावर प्रहार केला.
शचीसुतश्चापि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् । तं चापि रावणिः क्रुद्धः समन्तात्प्रत्यविध्यत ।। ७.२८.
तसेच शचीचा पुत्र जयंतानेही त्याच्या सारथ्यावर बाण सोडले, आणि रावणाचा पुत्र संतापून सर्व बाजूंनी त्याच्यावर हल्ला करू लागला.
स हि क्रोधसमाविष्टो बली विस्फारितेक्षणः । रावणिः शक्रतनयं शरवर्षैरवाकिरत् ।। ७.२८.
रावणाचा पुत्र क्रोधाने भरलेला, बलवान, डोळे रागाने लाल झालेले, त्याने इंद्रपुत्रावर बाणांचा वर्षाव केला.
ततो नानाप्रहरणाञ्छितधारान्सहस्रशः । पातयामास सङ्क्रुद्धः सुरसैन्येषु रावणिः ।। ७.२८.
मग संतप्त रावणपुत्राने हजारो तीक्ष्ण शस्त्रे देवांच्या सैन्यावर फेकली.