ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै । सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत् ।। ७.२७.
ते सगळे पराक्रमी वीर एकमेकांकडे पाहात आनंदाने आणि उत्साहाने युद्धाकडे पुढे गेले.
ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत । तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।। ७.२७.
मग देवांच्या सैन्यात गोंधळ माजला, कारण समोरचं राक्षसांचं विशाल आणि संपत न जाणारं सैन्य त्यांनी पाहिलं.
ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् । घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ।। ७.२७.
मग देव, दानव आणि राक्षस यांच्यात भीषण, प्रचंड आवाज करणारे आणि विविध शस्त्रांनी सज्ज असं घोर युद्ध सुरू झालं.
एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते ।। ७.२७.
इतक्यात रावणाचे ते शूर आणि भयंकर दिसणारे मंत्री, राक्षस, युद्धासाठी एकत्र जमले.
मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ।। ७.२७.
त्यात मारीच, प्रहस्त, महापार्श्व, महोदर, अकंपन, निकुंभ, शुक आणि सारण हे होते.
संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः । जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ।। ७.२७.
संह्लाद, धूमकेतू, महादंष्ट्र, घटोदर, जंबुमाळी, महाह्राद आणि विरूपाक्ष हे सगळे राक्षस होते.
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः । त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ।। ७.२७.
सुप्तघ्न, यज्ञकोप, दुर्मुख, दूषण, खर, त्रिशिरा, करविराक्ष आणि सूर्यशत्रू हेही राक्षस होते.
महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः ।। ७.२७.
महाकाय, अतिकाय, देवान्तक आणि नरान्तक—या सगळ्यांनी वेढलेला तो बलवान आणि पराक्रमी उभा होता.
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह । स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः । व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ।। ७.२७.
रावणाचा आजा सुमाळी सैन्यात शिरला. तो प्रचंड रागावून, विविध तीक्ष्ण शस्त्रांनी देवांच्या सगळ्या सैन्याचा नाश करू लागला, जणू वारा ढग उडवून लावतो तसा.
तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः । प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव ।। ७.२७.
हे राम, त्या दैवी सैन्यावर रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी हल्ला केला आणि ते सर्व दिशांनी पळवून लावलं, जसं सिंहांनी घाबरवलेले प्राणी पळतात.
एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः । सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ।। ७.२७.
इतक्यात वसूंमध्ये आठवा आणि सवित्र नावाने प्रसिद्ध असलेला शूर रणभूमीत उतरला.
तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ । निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ।। ७.२७.
त्याचप्रमाणे दोन बलवान आदित्य, त्वष्टा आणि पूषा हेही निर्भयपणे आपल्या सैन्यासह युद्धात उतरले.
ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः । क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ।। ७.२७.
त्यावेळी देव आणि राक्षस यांच्यात, युद्धात मागे न हटणाऱ्या आणि कीर्ती असलेल्या राक्षसांचा, भीषण लढा सुरू झाला.
ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् । नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः ।। ७.२७.
ते सर्व राक्षस युद्धात उभ्या असलेल्या देवांवर विविध भयंकर शस्त्रांनी, शेकडो-हजारोंनी, हल्ला करू लागले.
देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् । समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम् ।। ७.२७.
देवांनीही त्या भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांना शुद्ध शस्त्रांनी युद्धात मारून यमाच्या लोकात पाठवले.
एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः । नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२७.
त्या दरम्यान, हे राम, सुमाली नावाचा राक्षस प्रचंड रागावून, विविध शस्त्रांनी त्या सैन्यावर चालून गेला.
स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः । व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ।। ७.२७.
तो सुमाली संतापून, ती सर्व दैवी सेना तीक्ष्ण शस्त्रांनी नष्ट करू लागला, जसा वारा मेघ फाडून टाकतो.
ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः । हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ।। ७.२७.
तीव्र बाणांचा मारा आणि भयंकर शूल-प्रास यांच्या वर्षावाने, एकत्र जमलेले सर्व देव टिकू शकले नाहीत.
ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना । वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ।। ७.२७.
सुमालीने देवांना पळवून लावले असता, आठवा वसु सावित्र नावाचा, रागाने उभा राहिला.
संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् । विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे ।। ७.२७.
स्वतःच्या रथांच्या सैन्याने वेढलेला तो तेजस्वी वसु, धाडसाने, हल्ला करणाऱ्या त्या निशाचराला युद्धात आडवू लागला.
ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।। ७.२७.
मग त्या दोघांमध्ये एक मोठे आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले.
सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः । ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना । निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ।। ७.२७.
समरे मागे न हटणाऱ्या सुमाली आणि वसु यांच्या लढाईत, त्या महान आत्म्याच्या वसुने आपल्या मोठ्या बाणांनी क्षणात सर्परथाचा नाश केला.
हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् । गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना ।। ७.२७.
युद्धात शेकडो बाणांनी त्याचा रथ उद्ध्वस्त केल्यावर, वसुने त्याला मारण्यासाठी आपल्या हातात गदा उचलली.
ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् । तां मूर्ध्नि पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः ।। ७.२७.
मग त्या वसुने, प्रज्वलित अग्रभाग असलेली आणि काळाच्या दंडासारखी गदा उचलून, ती सुमालीच्या डोक्यावर घातली.
सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा । इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव महाशनिः ।। ७.२७.
ती गदा त्याच्यावर कोसळताना उल्केसारखी चमकत होती, जणू इंद्राने सोडलेली, डोंगरावर आदळणाऱ्या मोठ्या विजेसारखी गडगडत होती.
तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा । गदया भस्मतां नीतं निहतस्य रणाजिरे ।। ७.२७.
त्या वेळी, रणभूमीत मारल्या गेलेल्या त्या राक्षसाचे हाड, डोके किंवा मांस काहीच दिसले नाही; गदेने सर्व काही राखेत रूपांतर झाले होते.
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः । व्यद्रवन्सहिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् । विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे ।। ७.२७.
युद्धात त्याला मारलेला पाहून, सर्व राक्षस एकत्र ओरडत, सर्व दिशांना पळाले; वसुने त्यांना पिटाळले म्हणून ते थांबू शकले नाहीत.
सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् । स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं सुरैः ।। ७.२८.
वसुने सुमालीला मारून राखेत बदललेले पाहून, आणि आपले सैन्य देवांच्या हल्ल्याने पळालेले व त्रस्त झालेले पाहून,
ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा । निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ।। ७.२८.
तेव्हा बलाढ्य आणि संतप्त, रावणाचा मुलगा मेघनाद, सर्व राक्षसांना थांबवून, ठामपणे उभा राहिला.
सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः । अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ।। ७.२८.
अग्नीसारख्या तेजस्वी आणि इच्छेप्रमाणे मिळालेल्या सुरथ नावाच्या महान रथावर बसून, तो मेघनाद त्या सैन्यावर जसा वनात ज्वालामुखी धावतो तसा तुटून पडला.