सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः । राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ।। ७.२७.
“तरीही, हा बलाढ्य राक्षस आपल्या मुलासह मोठे कार्य करणार आहे; हे सुरुवातीपासूनच ठरलेले आहे.”
यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर । नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ।। ७.२७.
“तू मला ‘युद्ध कर’ असे सांगितलेस, देवांचा स्वामी, पण मी रावण या राक्षसाशी युद्ध करणार नाही.”
नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते । दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ।। ७.२७.
समरात शत्रूचा वध न करता विष्णू कधीच मागे फिरत नाही. आज रावण वरदानाने सुरक्षित असल्यामुळे आपल्याला हवी ती गोष्ट मिळवणं फार कठीण आहे.
प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो । भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम् ।। ७.२७.
हे देवेन्द्र, हे शतक्रतु, मी तुझ्या समोर वचन देतो—मी या राक्षसाचा मृत्यू होण्याचं कारण नक्कीच बनेन.
अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् । देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ।। ७.२७.
मी स्वतः रावणासह त्याच्या सगळ्या साथीदारांचा वध करीन. योग्य वेळ आल्याचं जाणून देवांना आनंद देईन. हे सत्य मी तुला सांगितलं आहे, हे देवराज, हे शचीपती.
युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल ।। ७.२७.
तू सर्व बलवानांसह निर्भयपणे युद्ध कर.
यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ । सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ।। ७.२७.
आता योग्य वेळ आली आहे हे जाणून मी निघतो. मग रुद्र, आदित्य, वसु, मरुत आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्रांनी सज्ज होऊन राक्षसांच्या नगरावर झपाट्याने चालून गेले.
एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ।। ७.२७.
इतक्यात रात्रीच्या शेवटी, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी युद्ध करताना मोठा गोंगाट ऐकू आला.
ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै । सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत् ।। ७.२७.
ते सगळे पराक्रमी वीर एकमेकांकडे पाहात आनंदाने आणि उत्साहाने युद्धाकडे पुढे गेले.
ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत । तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।। ७.२७.
मग देवांच्या सैन्यात गोंधळ माजला, कारण समोरचं राक्षसांचं विशाल आणि संपत न जाणारं सैन्य त्यांनी पाहिलं.
ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् । घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ।। ७.२७.
मग देव, दानव आणि राक्षस यांच्यात भीषण, प्रचंड आवाज करणारे आणि विविध शस्त्रांनी सज्ज असं घोर युद्ध सुरू झालं.
एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते ।। ७.२७.
इतक्यात रावणाचे ते शूर आणि भयंकर दिसणारे मंत्री, राक्षस, युद्धासाठी एकत्र जमले.
मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ।। ७.२७.
त्यात मारीच, प्रहस्त, महापार्श्व, महोदर, अकंपन, निकुंभ, शुक आणि सारण हे होते.
संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः । जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ।। ७.२७.
संह्लाद, धूमकेतू, महादंष्ट्र, घटोदर, जंबुमाळी, महाह्राद आणि विरूपाक्ष हे सगळे राक्षस होते.
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः । त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ।। ७.२७.
सुप्तघ्न, यज्ञकोप, दुर्मुख, दूषण, खर, त्रिशिरा, करविराक्ष आणि सूर्यशत्रू हेही राक्षस होते.
महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः ।। ७.२७.
महाकाय, अतिकाय, देवान्तक आणि नरान्तक—या सगळ्यांनी वेढलेला तो बलवान आणि पराक्रमी उभा होता.
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह । स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः । व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ।। ७.२७.
रावणाचा आजा सुमाळी सैन्यात शिरला. तो प्रचंड रागावून, विविध तीक्ष्ण शस्त्रांनी देवांच्या सगळ्या सैन्याचा नाश करू लागला, जणू वारा ढग उडवून लावतो तसा.
तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः । प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव ।। ७.२७.
हे राम, त्या दैवी सैन्यावर रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी हल्ला केला आणि ते सर्व दिशांनी पळवून लावलं, जसं सिंहांनी घाबरवलेले प्राणी पळतात.
एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः । सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ।। ७.२७.
इतक्यात वसूंमध्ये आठवा आणि सवित्र नावाने प्रसिद्ध असलेला शूर रणभूमीत उतरला.
तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ । निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ।। ७.२७.
त्याचप्रमाणे दोन बलवान आदित्य, त्वष्टा आणि पूषा हेही निर्भयपणे आपल्या सैन्यासह युद्धात उतरले.
ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः । क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ।। ७.२७.
त्यावेळी देव आणि राक्षस यांच्यात, युद्धात मागे न हटणाऱ्या आणि कीर्ती असलेल्या राक्षसांचा, भीषण लढा सुरू झाला.
ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् । नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः ।। ७.२७.
ते सर्व राक्षस युद्धात उभ्या असलेल्या देवांवर विविध भयंकर शस्त्रांनी, शेकडो-हजारोंनी, हल्ला करू लागले.
देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् । समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम् ।। ७.२७.
देवांनीही त्या भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांना शुद्ध शस्त्रांनी युद्धात मारून यमाच्या लोकात पाठवले.
एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः । नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२७.
त्या दरम्यान, हे राम, सुमाली नावाचा राक्षस प्रचंड रागावून, विविध शस्त्रांनी त्या सैन्यावर चालून गेला.
स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः । व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ।। ७.२७.
तो सुमाली संतापून, ती सर्व दैवी सेना तीक्ष्ण शस्त्रांनी नष्ट करू लागला, जसा वारा मेघ फाडून टाकतो.
ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः । हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ।। ७.२७.
तीव्र बाणांचा मारा आणि भयंकर शूल-प्रास यांच्या वर्षावाने, एकत्र जमलेले सर्व देव टिकू शकले नाहीत.
ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना । वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ।। ७.२७.
सुमालीने देवांना पळवून लावले असता, आठवा वसु सावित्र नावाचा, रागाने उभा राहिला.
संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् । विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे ।। ७.२७.
स्वतःच्या रथांच्या सैन्याने वेढलेला तो तेजस्वी वसु, धाडसाने, हल्ला करणाऱ्या त्या निशाचराला युद्धात आडवू लागला.
ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।। ७.२७.
मग त्या दोघांमध्ये एक मोठे आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले.
सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः । ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना । निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ।। ७.२७.
समरे मागे न हटणाऱ्या सुमाली आणि वसु यांच्या लढाईत, त्या महान आत्म्याच्या वसुने आपल्या मोठ्या बाणांनी क्षणात सर्परथाचा नाश केला.