आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् । सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ।। ७.२७.
“आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वदेव, साध्य, आणि मरुतगणांनो, रावण या दुष्टाच्या विरोधात युद्धासाठी सज्ज व्हा!”
एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि । सन्नह्य सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ।। ७.२७.
शक्राने असे सांगितल्यावर, युद्धात त्याच्यासारखे सामर्थ्य असलेले सर्व देव, मोठ्या उत्साहाने आणि शक्तीने शस्त्र परिधान करून युद्धासाठी तयार झाले.
स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति । विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.२७.
पण महेंद्र रावणाच्या भीतीने घाबरलेला आणि दुःखी झाला, तो विष्णूच्या जवळ गेला आणि म्हणाला—
विष्णो कथं करिष्यामि महावीर्यपराक्रमः । असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते ।। ७.२७.
“विष्णू, मी काय करू? तो प्रचंड बलवान आणि पराक्रमी राक्षस युद्धासाठी पुढे येतो आहे.”
वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना । तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं पद्मयोनिना ।। ७.२७.
“त्याला मिळालेल्या वरामुळेच तो बलवान झाला आहे, दुसऱ्या कुठल्याही कारणामुळे नाही. कमलजन्माने जे सांगितले ते सत्य म्हणून पूर्ण करणे आवश्यक आहे.”
तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ । त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु ।। ७.२७.
“नमुचि, वृत्र, बळी, नरक आणि शंबर—हे सर्व मी तुझ्या शक्तीवर विश्वास ठेवून जिंकले, तसेच आता हेही कर.”
नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते मधुसूदन । गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।। ७.२७.
“देवतांचा देव, मधुसूदन, तुझ्याशिवाय या तिन्ही लोकांत, हालचाल करणाऱ्या किंवा स्थिर असणाऱ्या सर्व जगात, दुसरे कुठेही खरे आश्रय किंवा अंतिम ठिकाण नाही.”
त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः । त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः ।। ७.२७.
“तूच खरा नारायण, श्रीमंत, पद्मनाभ आणि सनातन आहेस; तुझ्यामुळेच हे सर्व लोक, शक्र आणि मी, देवांचा स्वामी, निर्माण झालो आहोत.”
त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये ।। ७.२७.
“ही सर्व सृष्टी—तिन्ही लोक, हालचाल करणारे आणि स्थिर सर्व काही—तुझ्याच कडून निर्माण झाले आहे; युगाच्या शेवटी, भगवंत, सर्वजण तुझ्यातच विलीन होतात.”
तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं देवदेव मम स्वयम् । अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो ।। ७.२७.
“म्हणून, देवांचा देव, तूच मला खरे सांग, तू स्वतः चक्राच्या सहाय्याने रावणाशी युद्ध करणार आहेस का, प्रभो?”
एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः । अब्रवीन्न परित्रासः कर्तव्यः श्रूयतां च मे ।। ७.२७.
शक्राने असे विचारल्यावर, देव नारायण, प्रभू म्हणाले, “भीती बाळगू नकोस; माझे बोल ऐक.”
न तावदेष दुष्टात्मा शक्यो जेतुं सुरासुरैः । हन्तुं चापि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः ।। ७.२७.
“हा दुष्टात्मा देव किंवा दानव यांच्याने जिंकता येणार नाही; त्याला वर मिळाल्यामुळे तो जिंकणे किंवा मारणे कठीण आहे.”
सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः । राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ।। ७.२७.
“तरीही, हा बलाढ्य राक्षस आपल्या मुलासह मोठे कार्य करणार आहे; हे सुरुवातीपासूनच ठरलेले आहे.”
यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर । नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ।। ७.२७.
“तू मला ‘युद्ध कर’ असे सांगितलेस, देवांचा स्वामी, पण मी रावण या राक्षसाशी युद्ध करणार नाही.”
नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते । दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ।। ७.२७.
समरात शत्रूचा वध न करता विष्णू कधीच मागे फिरत नाही. आज रावण वरदानाने सुरक्षित असल्यामुळे आपल्याला हवी ती गोष्ट मिळवणं फार कठीण आहे.
प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो । भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम् ।। ७.२७.
हे देवेन्द्र, हे शतक्रतु, मी तुझ्या समोर वचन देतो—मी या राक्षसाचा मृत्यू होण्याचं कारण नक्कीच बनेन.
अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् । देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ।। ७.२७.
मी स्वतः रावणासह त्याच्या सगळ्या साथीदारांचा वध करीन. योग्य वेळ आल्याचं जाणून देवांना आनंद देईन. हे सत्य मी तुला सांगितलं आहे, हे देवराज, हे शचीपती.
युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल ।। ७.२७.
तू सर्व बलवानांसह निर्भयपणे युद्ध कर.
यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ । सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ।। ७.२७.
आता योग्य वेळ आली आहे हे जाणून मी निघतो. मग रुद्र, आदित्य, वसु, मरुत आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्रांनी सज्ज होऊन राक्षसांच्या नगरावर झपाट्याने चालून गेले.
एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ।। ७.२७.
इतक्यात रात्रीच्या शेवटी, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी युद्ध करताना मोठा गोंगाट ऐकू आला.
ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै । सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत् ।। ७.२७.
ते सगळे पराक्रमी वीर एकमेकांकडे पाहात आनंदाने आणि उत्साहाने युद्धाकडे पुढे गेले.
ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत । तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि ।। ७.२७.
मग देवांच्या सैन्यात गोंधळ माजला, कारण समोरचं राक्षसांचं विशाल आणि संपत न जाणारं सैन्य त्यांनी पाहिलं.
ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् । घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ।। ७.२७.
मग देव, दानव आणि राक्षस यांच्यात भीषण, प्रचंड आवाज करणारे आणि विविध शस्त्रांनी सज्ज असं घोर युद्ध सुरू झालं.
एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते ।। ७.२७.
इतक्यात रावणाचे ते शूर आणि भयंकर दिसणारे मंत्री, राक्षस, युद्धासाठी एकत्र जमले.
मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ।। ७.२७.
त्यात मारीच, प्रहस्त, महापार्श्व, महोदर, अकंपन, निकुंभ, शुक आणि सारण हे होते.
संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः । जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ।। ७.२७.
संह्लाद, धूमकेतू, महादंष्ट्र, घटोदर, जंबुमाळी, महाह्राद आणि विरूपाक्ष हे सगळे राक्षस होते.
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः । त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ।। ७.२७.
सुप्तघ्न, यज्ञकोप, दुर्मुख, दूषण, खर, त्रिशिरा, करविराक्ष आणि सूर्यशत्रू हेही राक्षस होते.
महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः ।। ७.२७.
महाकाय, अतिकाय, देवान्तक आणि नरान्तक—या सगळ्यांनी वेढलेला तो बलवान आणि पराक्रमी उभा होता.
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह । स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः । व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ।। ७.२७.
रावणाचा आजा सुमाळी सैन्यात शिरला. तो प्रचंड रागावून, विविध तीक्ष्ण शस्त्रांनी देवांच्या सगळ्या सैन्याचा नाश करू लागला, जणू वारा ढग उडवून लावतो तसा.
तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः । प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव ।। ७.२७.
हे राम, त्या दैवी सैन्यावर रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी हल्ला केला आणि ते सर्व दिशांनी पळवून लावलं, जसं सिंहांनी घाबरवलेले प्राणी पळतात.