गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि । उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ।। ७.२६.
संपूर्ण पाणी घेऊन, विधीपूर्वक शुद्ध होऊन, त्याने राक्षसांच्या राजावर भयंकर शाप दिला.
अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता । तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति ।। ७.२६.
'हे सुभगे, तू जशी बळजबरीने आणि तुझ्या इच्छेविरुद्ध लज्जित झालीस, त्यामुळे तो पुन्हा कधीही दुसऱ्या अनिच्छुक युवतीकडे जाणार नाही.'
यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् । मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा ।। ७.२६.
'जो कोणी वासनाग्रस्त होऊन अनिच्छुक स्त्रीला बळजबरीने लज्जित करील, त्यावेळी त्याचे डोके सात तुकड्यांत फाटून जाईल.'
तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता । पितामहमुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः ।। ७.२६.
तो शाप ज्वलंत अग्नीसारखा उच्चारला गेल्यावर, देवांचे डोल वाजले आणि आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला; ब्रह्मदेवांसह सर्व देवता आनंदित झाले.
ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः । ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम् ।। ७.२६.
संपूर्ण लोकांचा प्रवास आणि त्या राक्षसाचा मृत्यू जाणून, ऋषी आणि पितरांना अत्यंत आनंद झाला.
श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् । नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ।। ७.२६.
दशग्रीवाने तो अंगावर काटा आणणारा शाप ऐकल्यावर, त्याला अनिच्छुक स्त्रियांसोबत संग करण्यात काहीच आनंद वाटेनासा झाला.
तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः पतिव्रताः । नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम् ।। ७.२६.
त्यामुळे त्याने ज्या सर्व पतिव्रता स्त्रिया आणल्या होत्या, त्या सर्वांच्या मनात आनंद भरला, कारण नलकूबराने दिलेला शाप त्यांच्या आवडीचा होता हे त्यांनी ऐकले.
कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः स रावणः । आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः ।। ७.२७.
मग दहा मस्तकांचा रावण कैलास पर्वत ओलांडून, प्रचंड तेजस्वी असा तो राक्षस, इंद्रलोकात पोहोचला.
तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः । देवलोकं ययौ शब्दो मथ्यमानार्णवोपमः ।। ७.२७.
त्याच्या राक्षस सैन्याने सर्व बाजूंनी देवांच्या लोकाकडे कूच केली, तेव्हा समुद्र मथण्यासारखा मोठा आवाज उठला.
श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित आसनात् । अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव समागतान् ।। ७.२७.
रावण आला हे ऐकून, इंद्र आपल्या आसनावरून हादरला आणि तिथे जमलेल्या सर्व देवांना तो बोलला.
आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् । सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ।। ७.२७.
“आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वदेव, साध्य, आणि मरुतगणांनो, रावण या दुष्टाच्या विरोधात युद्धासाठी सज्ज व्हा!”
एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि । सन्नह्य सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ।। ७.२७.
शक्राने असे सांगितल्यावर, युद्धात त्याच्यासारखे सामर्थ्य असलेले सर्व देव, मोठ्या उत्साहाने आणि शक्तीने शस्त्र परिधान करून युद्धासाठी तयार झाले.
स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति । विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.२७.
पण महेंद्र रावणाच्या भीतीने घाबरलेला आणि दुःखी झाला, तो विष्णूच्या जवळ गेला आणि म्हणाला—
विष्णो कथं करिष्यामि महावीर्यपराक्रमः । असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते ।। ७.२७.
“विष्णू, मी काय करू? तो प्रचंड बलवान आणि पराक्रमी राक्षस युद्धासाठी पुढे येतो आहे.”
वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना । तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं पद्मयोनिना ।। ७.२७.
“त्याला मिळालेल्या वरामुळेच तो बलवान झाला आहे, दुसऱ्या कुठल्याही कारणामुळे नाही. कमलजन्माने जे सांगितले ते सत्य म्हणून पूर्ण करणे आवश्यक आहे.”
तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ । त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु ।। ७.२७.
“नमुचि, वृत्र, बळी, नरक आणि शंबर—हे सर्व मी तुझ्या शक्तीवर विश्वास ठेवून जिंकले, तसेच आता हेही कर.”
नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते मधुसूदन । गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।। ७.२७.
“देवतांचा देव, मधुसूदन, तुझ्याशिवाय या तिन्ही लोकांत, हालचाल करणाऱ्या किंवा स्थिर असणाऱ्या सर्व जगात, दुसरे कुठेही खरे आश्रय किंवा अंतिम ठिकाण नाही.”
त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः । त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः ।। ७.२७.
“तूच खरा नारायण, श्रीमंत, पद्मनाभ आणि सनातन आहेस; तुझ्यामुळेच हे सर्व लोक, शक्र आणि मी, देवांचा स्वामी, निर्माण झालो आहोत.”
त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये ।। ७.२७.
“ही सर्व सृष्टी—तिन्ही लोक, हालचाल करणारे आणि स्थिर सर्व काही—तुझ्याच कडून निर्माण झाले आहे; युगाच्या शेवटी, भगवंत, सर्वजण तुझ्यातच विलीन होतात.”
तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं देवदेव मम स्वयम् । अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो ।। ७.२७.
“म्हणून, देवांचा देव, तूच मला खरे सांग, तू स्वतः चक्राच्या सहाय्याने रावणाशी युद्ध करणार आहेस का, प्रभो?”
एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः । अब्रवीन्न परित्रासः कर्तव्यः श्रूयतां च मे ।। ७.२७.
शक्राने असे विचारल्यावर, देव नारायण, प्रभू म्हणाले, “भीती बाळगू नकोस; माझे बोल ऐक.”
न तावदेष दुष्टात्मा शक्यो जेतुं सुरासुरैः । हन्तुं चापि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः ।। ७.२७.
“हा दुष्टात्मा देव किंवा दानव यांच्याने जिंकता येणार नाही; त्याला वर मिळाल्यामुळे तो जिंकणे किंवा मारणे कठीण आहे.”
सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः । राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ।। ७.२७.
“तरीही, हा बलाढ्य राक्षस आपल्या मुलासह मोठे कार्य करणार आहे; हे सुरुवातीपासूनच ठरलेले आहे.”
यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर । नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ।। ७.२७.
“तू मला ‘युद्ध कर’ असे सांगितलेस, देवांचा स्वामी, पण मी रावण या राक्षसाशी युद्ध करणार नाही.”
नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते । दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ।। ७.२७.
समरात शत्रूचा वध न करता विष्णू कधीच मागे फिरत नाही. आज रावण वरदानाने सुरक्षित असल्यामुळे आपल्याला हवी ती गोष्ट मिळवणं फार कठीण आहे.
प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो । भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम् ।। ७.२७.
हे देवेन्द्र, हे शतक्रतु, मी तुझ्या समोर वचन देतो—मी या राक्षसाचा मृत्यू होण्याचं कारण नक्कीच बनेन.
अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् । देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ।। ७.२७.
मी स्वतः रावणासह त्याच्या सगळ्या साथीदारांचा वध करीन. योग्य वेळ आल्याचं जाणून देवांना आनंद देईन. हे सत्य मी तुला सांगितलं आहे, हे देवराज, हे शचीपती.
युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल ।। ७.२७.
तू सर्व बलवानांसह निर्भयपणे युद्ध कर.
यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् । ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ । सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ।। ७.२७.
आता योग्य वेळ आली आहे हे जाणून मी निघतो. मग रुद्र, आदित्य, वसु, मरुत आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्रांनी सज्ज होऊन राक्षसांच्या नगरावर झपाट्याने चालून गेले.
एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ।। ७.२७.
इतक्यात रात्रीच्या शेवटी, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी युद्ध करताना मोठा गोंगाट ऐकू आला.