तस्यास्मि कृतसङ्केता लोकपालसुतस्य वै । तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम् ।। ७.२६.
मी लोकपालाच्या पुत्राशी वचनबद्ध आहे; माझ्या सर्व अलंकारांची शोभा त्याच्यासाठीच आहे.
तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति ।। ७.२६.
त्याच्यासारखी भावना माझ्याबद्दल दुसऱ्या कोणाचीही नाही.
तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम ।। ७.२६.
राजा, शत्रूंचा संहार करणारा, या सत्याच्या साक्षीने तू मला मुक्त करावे.
स हि तिष्ठति धर्मात्मा मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः । तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम् ।। ७.२६.
तो धर्मात्मा माझी वाट पाहत उत्सुकतेने थांबला आहे; तुझ्या मुलाच्या मार्गात विघ्न आणू नकोस — मला जाऊ दे.
सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसुपुङ्गव । माननीयो मम त्वं हि पालनीया तथा ऽस्मि ते ।। ७.२६.
राक्षसश्रेष्ठा, सज्जनांनी चाललेल्या मार्गाने तू चाल; तू माझा मान राखावा आणि मी तुझ्या संरक्षणाखाली राहावे.
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच विनीतवत् । स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः । देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता ।। ७.२६.
अशी विनंती ऐकून दशग्रीव नम्रपणे म्हणाला — सूनबाई, एकपत्नीव्रताबद्दल तू जे बोललीस, ते देवांच्या लोकांतच आहे, तिथेच तो शाश्वत नियम आहे.
पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः ।। ७.२६.
अप्सरांना पती नसतो, आणि एकपत्नीव्रतही त्यांच्यात नाही.
स्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः । एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले । कामभोगाभिसंसक्तो मैथुनायोपचक्रमे ।। ७.२६.
तू एकपत्नीव्रताचा जो नियम सांगितलास, तो देवांच्या लोकांत आहे. असे म्हणून त्या राक्षसाने तिला दगडी फळकुटावर बसवले आणि वासनाग्रस्त होऊन तिच्याशी संग करण्याचा प्रयत्न केला.
सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा । गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता ।। ७.२६.
रंभा मुक्त झाल्यावर तिच्या गळ्यातील हार व दागिने खाली पडले होते. ती जणू एखाद्या मोठ्या हत्तीच्या खेळामुळे अस्वस्थ झालेल्या नदीसारखी दिसत होती.
लुलिताकुलकेशान्ता करवेपितपल्लवा । पवनेनावधूतेव लता कुसुमशालिनी ।। ७.२६.
तिचे केस विस्कटलेले होते, हात थरथरत होते, आणि ती जणू वाऱ्याने हलणाऱ्या फुलांनी भरलेल्या नववधूसारख्या वेलीसारखी दिसत होती.
सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः । नलकूबरमासाद्य पादयोर्निपपात ह ।। ७.२६.
ती थरथरत, लाजलेली आणि घाबरलेली, हात जोडून नलकूबराच्या पायांपाशी पडली.
तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः । अब्रवीत्किमिदं भद्रे पादयोः पतिता ऽसि मे ।। ७.२६.
तिची ती अवस्था पाहून महात्मा नलकूबर म्हणाला, 'हे सुभगे, तू माझ्या पायांवर का पडली आहेस?'
सा वै निःश्वसमाना तु वेपमाना कृताञ्जलिः । तस्मै सर्वं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।। ७.२६.
ती श्वास घेत, थरथरत आणि हात जोडून, घडलेली सगळी गोष्ट त्याला जशीच्या तशी सांगू लागली.
एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम् । तेन सैन्यसहायेन निशेयं परिणामिता ।। ७.२६.
'हे देव, दशग्रीव येथे स्वर्गात जाण्याच्या उद्देशाने आला होता; त्याच्या सैन्याच्या मदतीने त्याने मला जबरदस्तीने पकडले.'
आयन्ती तेन दृष्टा ऽस्मि त्वत्सकाशमरिन्दम । गृहीता तेन पृष्टा ऽस्मि कस्य त्वमिति रक्षसा ।। ७.२६.
'मी येत असताना त्याने मला पाहिले, हे शत्रूंचा संहार करणारा, आणि मला पकडले; त्या राक्षसाने विचारले, 'तू कोणाची आहेस?'
मया तु सर्वं यत्सत्यं तस्मै सर्वं निवेदितम् । काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत्तद्वचो मम ।। ७.२६.
'मी त्याला सगळं खरं सांगितलं, पण वासनेने आणि मोहाने पछाडलेल्या त्याने माझं काहीही ऐकलं नाही.'
याच्यमानो मया देव स्नुषा ते ऽहमिति प्रभो । तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात्तेनास्मि धर्षिता ।। ७.२६.
'मी त्याला विनवले, 'मी तुझी सून आहे, हे प्रभो', पण त्याने ते सगळं दुर्लक्ष करून मला बळजबरीने लज्जित केलं.'
एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि सुव्रत । न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च ।। ७.२६.
'म्हणून, हे धर्मनिष्ठा, तू माझा हा अपराध माफ करावा; कारण, हे सौम्य, स्त्री आणि पुरुष यांची ताकद सारखी नसते.'
एतछुत्वा तु सङ्क्रुद्धस्तदा वैश्रवणात्मजः । धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह ।। ७.२६.
हे ऐकून, वैश्रवणाचा पुत्र अत्यंत संतापला; ती भीषण घटना ऐकून तो ध्यानात मग्न झाला.
तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः । मुहूर्तात्क्रोधताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना ।। ७.२६.
त्या कृत्याची जाणीव होताच, वैश्रवणाचा पुत्र क्षणातच संतापाने डोळे लाल करून हातात पाणी घेतले.
गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि । उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ।। ७.२६.
संपूर्ण पाणी घेऊन, विधीपूर्वक शुद्ध होऊन, त्याने राक्षसांच्या राजावर भयंकर शाप दिला.
अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता । तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति ।। ७.२६.
'हे सुभगे, तू जशी बळजबरीने आणि तुझ्या इच्छेविरुद्ध लज्जित झालीस, त्यामुळे तो पुन्हा कधीही दुसऱ्या अनिच्छुक युवतीकडे जाणार नाही.'
यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् । मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा ।। ७.२६.
'जो कोणी वासनाग्रस्त होऊन अनिच्छुक स्त्रीला बळजबरीने लज्जित करील, त्यावेळी त्याचे डोके सात तुकड्यांत फाटून जाईल.'
तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता । पितामहमुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः ।। ७.२६.
तो शाप ज्वलंत अग्नीसारखा उच्चारला गेल्यावर, देवांचे डोल वाजले आणि आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला; ब्रह्मदेवांसह सर्व देवता आनंदित झाले.
ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः । ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम् ।। ७.२६.
संपूर्ण लोकांचा प्रवास आणि त्या राक्षसाचा मृत्यू जाणून, ऋषी आणि पितरांना अत्यंत आनंद झाला.
श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् । नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ।। ७.२६.
दशग्रीवाने तो अंगावर काटा आणणारा शाप ऐकल्यावर, त्याला अनिच्छुक स्त्रियांसोबत संग करण्यात काहीच आनंद वाटेनासा झाला.
तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः पतिव्रताः । नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम् ।। ७.२६.
त्यामुळे त्याने ज्या सर्व पतिव्रता स्त्रिया आणल्या होत्या, त्या सर्वांच्या मनात आनंद भरला, कारण नलकूबराने दिलेला शाप त्यांच्या आवडीचा होता हे त्यांनी ऐकले.
कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः स रावणः । आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः ।। ७.२७.
मग दहा मस्तकांचा रावण कैलास पर्वत ओलांडून, प्रचंड तेजस्वी असा तो राक्षस, इंद्रलोकात पोहोचला.
तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः । देवलोकं ययौ शब्दो मथ्यमानार्णवोपमः ।। ७.२७.
त्याच्या राक्षस सैन्याने सर्व बाजूंनी देवांच्या लोकाकडे कूच केली, तेव्हा समुद्र मथण्यासारखा मोठा आवाज उठला.
श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित आसनात् । अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव समागतान् ।। ७.२७.
रावण आला हे ऐकून, इंद्र आपल्या आसनावरून हादरला आणि तिथे जमलेल्या सर्व देवांना तो बोलला.