दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गी मन्दारकृतमूर्धजा । दिव्योत्सवकृतारम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना ।। ७.२६.
तिचे अंग दिव्य चंदनाने लपेटलेले, केसांमध्ये मंदार फुलं माळलेली, स्वर्गीय उत्सवासाठी सजलेली, आणि चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी होता.
चक्षुर्मनोहरं पीनं मेखलादामभूषितम् । समुद्वहन्ती जघनं रतिप्राभृतमुत्तमम् ।। ७.२६.
तिचे डोळे मन मोहून टाकणारे, भरदार कंबर रत्नजडित मेखलेने सजलेली, आणि ती प्रेमाची उत्तम भेट घेऊन येत होती.
कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः षडर्तुकुसुमोद्भवैः ।। ७.२६.
ती नव्याने बनवलेल्या, सहा ऋतूंच्या फुलांनी तयार केलेल्या विशेष फुलांच्या दागिन्यांनी सजली होती.
बभावन्यतमेव श्रीकान्तिद्युतिमतिह्रियाम् । नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवकुण्ठिता ।। ७.२६.
ती सौंदर्याची दुसरीच मूर्ती वाटत होती, तेजस्वी आणि लाजरी, पावसाळी ढगासारख्या गडद निळ्या वस्त्रात गुंडाळलेली.
यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे । ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ । सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपवीक्षिता ।। ७.२६.
तिचा चेहरा चंद्रासारखा, सुंदर भुवया धनुष्यासारख्या, तिची जांघे हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे, हात कोवळ्या पालवीसारखे; ती सैन्यातून चालत असताना रावण तिच्याकडे एकटक पाहत होता.
तां समुत्थाय गच्छन्तीं कामबाणवशं गतः । करे गृहीत्वा लज्जन्तीं स्मयमानो ऽभ्यभाषत ।। ७.२६.
कामबाणांनी व्याकुळ झालेला रावण उठला आणि चालताना तिचा लाजलेला हात धरून हसत म्हणाला.
क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम् । कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते ।। ७.२६.
"अगं कमनीय कटिवाली, कुठे चाललीस? कोणती सिद्धी मिळवायला निघालीस? आज कोणाच्या भाग्यात तुझा संग येणार आहे?"
त्वदाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः । सुधामृतरसस्येव को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति ।। ७.२६.
"कमळ आणि निलकमळाच्या सुवासाने दरवळणाऱ्या तुझ्या मुखरसरसाचा अमृतासारखा स्वाद आज कोणाला मिळणार आहे?"
स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ । कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ ।। ७.२६.
"अगं लाजऱ्या, सोन्याच्या कलशासारखे हे तुझे दोन भरदार, सुंदर आणि एकत्र असलेले स्तन आज कोणाच्या छातीला स्पर्श करतील?"
सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु । अध्यारोहति कस्ते ऽद्य जघनं स्वर्गरूपिणम् ।। ७.२६.
"सुवर्ण कड्यांनी सजलेली, सुवर्ण चक्रासारखी रुंद कंबर, जी जणू स्वर्गासारखी आहे, आज कोण तुझ्या त्या कंबरेवर चढणार आहे?"
मद्विशिष्टः पुमान्को ऽद्य शक्रो विष्णुरथाश्विनौ । मामतीत्य हि यं च त्वं यासि भीरु न शोभनम् ।। ७.२६.
आज माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोण आहे — इंद्र, विष्णू की अश्विनी? भीरू, तू मला वगळून दुसऱ्याकडे जाणे योग्य नाही.
विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलमिदं शुभम् ।। ७.२६.
रम्य नितंब असलेल्या तू या सुंदर दगडी फळकुटावर विश्रांती घे.
त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव मदन्यो नैव विद्यते ।। ७.२६.
या तिन्ही लोकांत माझ्याशिवाय दुसरा कोणीही स्वामी नाही.
तदेवं प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः । भर्तुर्भर्ता विधाता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम् ।। ७.२६.
दशानन हात जोडून, नम्रपणे तुला विनंती करतो — तिन्ही लोकांचे स्वामी आणि सृष्टीकर्ता म्हणून मला पती म्हणून स्वीकार.
एवमुक्ता ऽब्रवीद्रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः । प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे गुरुः ।। ७.२६.
अशी विनंती ऐकून, थरथरत आणि हात जोडून रंभा म्हणाली — कृपा करा; तुम्ही माझे गुरु आहात, अशा प्रकारे बोलणे तुम्हाला शोभत नाही.
अन्येभ्यो हि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि । तद्धर्मतः स्नुषा ते ऽहं तत्त्वमेव ब्रवीमि ते ।। ७.२६.
माझ्यावर अन्य कुणी अन्याय केला, तर त्यापासून मला वाचवायचे कर्तव्य तुमचेच आहे; मी तुमची सून आहे, हे मी खरीच सांगते.
अथाब्रवीद्दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् । रोमहर्षमनुप्राप्तां दृष्टमात्रेण तां तदा ।। ७.२६.
ती पायांकडे मान झुकवून उभी असताना, केवळ तुमच्या दर्शनाने अंगावर रोमांच उभे राहिले; तेव्हा दशग्रीव तिला म्हणाला.
सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं हि स्नुषा भवेः । बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम् ।। ७.२६.
जर तू माझ्या मुलाची पत्नी आहेस, तर तू खरीच माझी सून आहेस. यावर रंभा म्हणाली — तसेच आहे.
धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुङ्गव । पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते । विख्यातस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्ययम् ।। ७.२६.
राक्षसश्रेष्ठा, धर्माने मी तुझ्या मुलाची पत्नी आहे. तुझा भाऊ वैश्रवण याचा पुत्र, जो तुला प्राणापेक्षा प्रिय आहे, तो तिन्ही लोकांत नलकुबेर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
धर्मतो यो भवेद्विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् । क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः ।। ७.२६.
धर्मामुळे ब्राह्मण, शौर्यामुळे क्षत्रिय, क्रोधामुळे अग्नी आणि क्षमेमुळे पृथ्वीच्या समान होतो.
तस्यास्मि कृतसङ्केता लोकपालसुतस्य वै । तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम् ।। ७.२६.
मी लोकपालाच्या पुत्राशी वचनबद्ध आहे; माझ्या सर्व अलंकारांची शोभा त्याच्यासाठीच आहे.
तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति ।। ७.२६.
त्याच्यासारखी भावना माझ्याबद्दल दुसऱ्या कोणाचीही नाही.
तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम ।। ७.२६.
राजा, शत्रूंचा संहार करणारा, या सत्याच्या साक्षीने तू मला मुक्त करावे.
स हि तिष्ठति धर्मात्मा मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः । तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम् ।। ७.२६.
तो धर्मात्मा माझी वाट पाहत उत्सुकतेने थांबला आहे; तुझ्या मुलाच्या मार्गात विघ्न आणू नकोस — मला जाऊ दे.
सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसुपुङ्गव । माननीयो मम त्वं हि पालनीया तथा ऽस्मि ते ।। ७.२६.
राक्षसश्रेष्ठा, सज्जनांनी चाललेल्या मार्गाने तू चाल; तू माझा मान राखावा आणि मी तुझ्या संरक्षणाखाली राहावे.
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच विनीतवत् । स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः । देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता ।। ७.२६.
अशी विनंती ऐकून दशग्रीव नम्रपणे म्हणाला — सूनबाई, एकपत्नीव्रताबद्दल तू जे बोललीस, ते देवांच्या लोकांतच आहे, तिथेच तो शाश्वत नियम आहे.
पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः ।। ७.२६.
अप्सरांना पती नसतो, आणि एकपत्नीव्रतही त्यांच्यात नाही.
स्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः । एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले । कामभोगाभिसंसक्तो मैथुनायोपचक्रमे ।। ७.२६.
तू एकपत्नीव्रताचा जो नियम सांगितलास, तो देवांच्या लोकांत आहे. असे म्हणून त्या राक्षसाने तिला दगडी फळकुटावर बसवले आणि वासनाग्रस्त होऊन तिच्याशी संग करण्याचा प्रयत्न केला.
सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा । गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता ।। ७.२६.
रंभा मुक्त झाल्यावर तिच्या गळ्यातील हार व दागिने खाली पडले होते. ती जणू एखाद्या मोठ्या हत्तीच्या खेळामुळे अस्वस्थ झालेल्या नदीसारखी दिसत होती.
लुलिताकुलकेशान्ता करवेपितपल्लवा । पवनेनावधूतेव लता कुसुमशालिनी ।। ७.२६.
तिचे केस विस्कटलेले होते, हात थरथरत होते, आणि ती जणू वाऱ्याने हलणाऱ्या फुलांनी भरलेल्या नववधूसारख्या वेलीसारखी दिसत होती.