लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् । तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२५.
त्या स्त्रिया देव, दैत्य आणि राक्षसांच्या घरातील, सुंदर आणि रत्नासारख्या होत्या. त्यात त्याची इच्छा ओळखून, धर्मात्म्याने बोलायला सुरुवात केली.
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः । धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ।। ७.२५.
अशा वागण्याने, तू स्वतःच्या इच्छेने वागत आहेस, हे जाणूनही की या कृत्यांनी कीर्ती आणि घराण्याचा नाश होतो, आणि आप्तांचीही अवहेलना होते.
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः । त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ।। ७.२५.
आपल्या आप्तांना दुखावून, तू या सुंदर स्त्रियांना इथे आणलं; पण राजा, मधु नावाच्या व्यक्तीने तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरून कुम्भीनसीला तुझ्याकडून हिरावून नेलं.
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् । को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ।। ७.२५.
रावण म्हणाला, "मला काही कळत नाही—हे काय आहे? आणि हा मधु कोण आहे, ज्याचं नाव तू घेतलंस?"
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् । श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ।। ७.२५.
विभीषण संतापून आपल्या भावाला म्हणाला, "या पापाच्या कृत्याचं फळ आता ऐक."
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः । माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ।। ७.२५.
आपल्या आजोबांचा मोठा भाऊ, सुमालीचा ज्येष्ठ भाऊ, ज्याचं नाव मल्यवान आहे, तो वयोवृद्ध आणि बुद्धिमान राक्षस म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् । तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ।। ७.२५.
आमच्या आईचे जे मोठे भाऊ होते, ते आमचे गुरुही होते. त्यांच्या मुलीचे नाव कुम्भीनसी होते.
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा । भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ।। ७.२५.
ती आमची मावशी आहे आणि ती कन्या अग्नीपासून जन्मलेली आहे. म्हणून, बंधू, ती आमच्या सर्व भावांची धर्माने बहीण आहे.
सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा । यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।। ७.२५.
राजा, बलाढ्य राक्षस मदुने तिला पळवून नेले, त्यावेळी तिचा मुलगा यज्ञात मग्न होता आणि मी पाण्यात होतो.
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ । निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ।। ७.२५.
महारााज, कुम्भकर्ण झोपेत असताना, मदुने येथे श्रेष्ठ राक्षस आणि मान्यताप्राप्त मंत्री यांना ठार मारले.
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव । श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ।। ७.२५.
राजा, तुझ्या अंतःपुरात झोपलेल्या अवस्थेत तिला जबरदस्तीने पळवून नेण्यात आले, आणि तुला हे कळूनही तू त्याला क्षमा केलीस; तो मारला गेला नाही.
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः । तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ।। ७.२५.
बंधूंनी आपली बहीण पतीला द्यावीच लागते, म्हणूनच त्याच्या पापकर्माचे हे फळ आहे, दुष्ट बुद्धी असलेल्या.
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते । विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः । दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ।। ७.२५.
हे जगात आता घडले आहे, हे तुला माहीत असू द्यावे. विभीषणाचे शब्द ऐकून, राक्षसांचा राजा रावण आपल्या दुष्टपणामुळे समुद्र जसा तापलेल्या पाण्याने अस्वस्थ होतो तसा अस्वस्थ झाला.
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः । कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ।। ७.२५.
तेव्हा दहा डोकी असलेला रावण रागाने आणि रक्तबंबाळ डोळ्यांनी म्हणाला, 'माझी रथ लवकर तयार करा; आमचे वीर सज्ज व्हावेत.'
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः । वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ।। ७.२५.
माझा भाऊ कुम्भकर्ण आणि जे प्रमुख निशाचर आहेत, त्यांनी विविध शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन आपापली वाहने चढावीत.
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् । सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ।। ७.२५.
आज मी युद्धात मदुचा वध करून, निर्भयपणे, युद्धाची इच्छा बाळगून, मित्रांसह देवांच्या लोकात जाईन.
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् । नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ।। ७.२५.
चार हजार उत्तम राक्षसांच्या फौजा, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, युद्धासाठी उत्सुकतेने झपाट्याने बाहेर पडल्या.
इन्द्रजित्त्वग्रतः (अग्रतः) सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च । जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ।। ७.२५.
इंद्रजित सैन्याच्या पुढे होता आणि सैनिकांना गोळा करत होता; रावण मधोमध गेला आणि कुम्भकर्ण मागून गेला.
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् । शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ।। ७.२५.
विभीषण धर्मात्मा लंकेत धर्माचरण करत होता; सर्व तेजस्वी शोष मधुपूरकडे निघाले.
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः । राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ।। ७.२५.
सर्व राक्षसांनी उग्र गाढवे, उंट, घोडे, मगर आणि मोठे सर्प यांच्यासह आकाश पूर्णपणे व्यापले आणि पुढे गेले.
दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः । रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ।। ७.२५.
तेथे, देवांशी वैर असलेले शेकडो दैत्य, रावण जात असल्याचे पाहून, त्याच्या मागून गेले.
स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः । न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् ।। ७.२५.
दशमुख रावण मधुपूरला गेला आणि आत शिरला, पण तिथे मदु दिसला नाही; मात्र त्याला तिथे आपली बहीण दिसली.
सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता ।। ७.२५.
ती नम्रपणे हात जोडून, डोकं त्याच्या पायांवर ठेवून वाकली.
तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा । तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ।। ७.२५.
त्या वेळी, राक्षसांच्या राजापासून घाबरलेली कुम्भीनसी, त्याने 'घाबरू नकोस' असे म्हणत तिला उचलून उभी केली.
रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते । साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज । भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद ।। ७.२५.
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाने तिथे उभ्या असलेल्या आपल्या बहिणीला विचारले, "तुला मी काय करू?" तेव्हा ती म्हणाली, "राजा, जर आज तू माझ्यावर प्रसन्न असशील, तर मला एकच मागणं आहे—माझ्या नवऱ्याचा तुझ्या रागात वध करू नकोस."
न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते । भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत् ।। ७.२५.
सज्जन घरातील स्त्रियांना असा भीतीचा अनुभव कधीच येत नाही; कारण सर्व भीतींपैकी विधवा होणं हेच सर्वांत मोठं दु:ख असतं.
सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् । त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ।। ७.२५.
राजाधिराज, तू सत्य बोलावं आणि मी जे मागतेय त्याकडे लक्ष द्यावं. तूच स्वतः मला सांगितलं होतंस की, "भीती बाळगू नकोस."
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् । क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ।। ७.२५.
तेव्हा रावणाने तिथे उभ्या असलेल्या आपल्या बहिणीला धीटपणे विचारलं, "तुझा नवरा कुठे आहे? त्याला लवकर माझ्यासमोर आण."
सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे । तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ।। ७.२५.
मी त्याच्यासोबत देवांच्या लोकात जाऊन विजय मिळवेन; तुझ्या दयाळूपणामुळे आणि मैत्रीमुळे मी मधूचा वध करण्याचा विचार सोडला आहे."
इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् । अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः ।। ७.२५.
असं सांगितल्यावर तिने आपल्या झोपलेल्या नवर्याला उठवलं आणि आनंदाने त्या राक्षसीने आपल्या पतीला हे शब्द सांगितले.