अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् । यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ।। ७.२५.
राजा, मी तुला सगळं सांगतो, नीट ऐक. तुझ्या मुलाने सात मोठे यज्ञ केले आहेत, तेही अगदी भव्य.
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः । राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ।। ७.२५.
अग्निष्टोम, अश्वमेध, भरपूर सोन्याचा यज्ञ, राजसूय, गोमेध आणि वैष्णव यज्ञ असे हे यज्ञ आहेत.
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे । वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ।। ७.२५.
महेश्वराला समर्पित असा, माणसांना फारच दुर्मिळ असलेला यज्ञ झाला आणि त्यात तुझ्या मुलाने थेट पशुपतीकडून वर मिळवले.
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् । मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ।। ७.२५.
इच्छेप्रमाणे हवेत उडणारे दिव्य रथ आणि 'तामसी माया' नावाची अशी शक्ती मिळाली, जिच्यामुळे अंधार निर्माण करता येतो.
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर । प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ।। ७.२५.
राक्षसाधिपती, या मायेमुळे युद्धात अशी स्थिती येते की, देव किंवा दैत्य कुणालाही तिचा मागोवा घेता येत नाही.
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् । अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ।। ७.२५.
अक्षय बाणांचे भांडार, जिंकता न येणारे धनुष्य आणि युद्धात शत्रूंचा नाश करणारे बलवान अस्त्र, हेही मिळाले.
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन । अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ।। ७.२५.
हे सगळे वर मिळवून, तुझा हा दहा डोक्यांचा मुलगा यज्ञाची पूर्णता झाल्यावर तुला भेटायला इथे उभा आहे.
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् । पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ।। ७.२५.
तेव्हा दहा डोक्यांचा तो म्हणाला, "हे योग्य झालं नाही, कारण इंद्रासह शत्रूंना द्रव्यांनी सन्मान दिला गेला."
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः । आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ।। ७.२५.
"आता चल, जे झालं ते योग्यच झालं, यात शंका नाही. ये प्रिय, आपण आपल्या घरी जाऊया."
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः । स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ।। ७.२५.
मग दहा डोक्यांचा रावण, आपल्या मुलांसह आणि विभीषणासह गेला आणि सर्व स्त्रियांना खाली उतरवलं, त्या सगळ्यांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् । तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२५.
त्या स्त्रिया देव, दैत्य आणि राक्षसांच्या घरातील, सुंदर आणि रत्नासारख्या होत्या. त्यात त्याची इच्छा ओळखून, धर्मात्म्याने बोलायला सुरुवात केली.
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः । धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ।। ७.२५.
अशा वागण्याने, तू स्वतःच्या इच्छेने वागत आहेस, हे जाणूनही की या कृत्यांनी कीर्ती आणि घराण्याचा नाश होतो, आणि आप्तांचीही अवहेलना होते.
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः । त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ।। ७.२५.
आपल्या आप्तांना दुखावून, तू या सुंदर स्त्रियांना इथे आणलं; पण राजा, मधु नावाच्या व्यक्तीने तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरून कुम्भीनसीला तुझ्याकडून हिरावून नेलं.
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् । को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ।। ७.२५.
रावण म्हणाला, "मला काही कळत नाही—हे काय आहे? आणि हा मधु कोण आहे, ज्याचं नाव तू घेतलंस?"
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् । श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ।। ७.२५.
विभीषण संतापून आपल्या भावाला म्हणाला, "या पापाच्या कृत्याचं फळ आता ऐक."
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः । माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ।। ७.२५.
आपल्या आजोबांचा मोठा भाऊ, सुमालीचा ज्येष्ठ भाऊ, ज्याचं नाव मल्यवान आहे, तो वयोवृद्ध आणि बुद्धिमान राक्षस म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् । तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ।। ७.२५.
आमच्या आईचे जे मोठे भाऊ होते, ते आमचे गुरुही होते. त्यांच्या मुलीचे नाव कुम्भीनसी होते.
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा । भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ।। ७.२५.
ती आमची मावशी आहे आणि ती कन्या अग्नीपासून जन्मलेली आहे. म्हणून, बंधू, ती आमच्या सर्व भावांची धर्माने बहीण आहे.
सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा । यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।। ७.२५.
राजा, बलाढ्य राक्षस मदुने तिला पळवून नेले, त्यावेळी तिचा मुलगा यज्ञात मग्न होता आणि मी पाण्यात होतो.
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ । निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ।। ७.२५.
महारााज, कुम्भकर्ण झोपेत असताना, मदुने येथे श्रेष्ठ राक्षस आणि मान्यताप्राप्त मंत्री यांना ठार मारले.
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव । श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ।। ७.२५.
राजा, तुझ्या अंतःपुरात झोपलेल्या अवस्थेत तिला जबरदस्तीने पळवून नेण्यात आले, आणि तुला हे कळूनही तू त्याला क्षमा केलीस; तो मारला गेला नाही.
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः । तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ।। ७.२५.
बंधूंनी आपली बहीण पतीला द्यावीच लागते, म्हणूनच त्याच्या पापकर्माचे हे फळ आहे, दुष्ट बुद्धी असलेल्या.
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते । विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः । दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ।। ७.२५.
हे जगात आता घडले आहे, हे तुला माहीत असू द्यावे. विभीषणाचे शब्द ऐकून, राक्षसांचा राजा रावण आपल्या दुष्टपणामुळे समुद्र जसा तापलेल्या पाण्याने अस्वस्थ होतो तसा अस्वस्थ झाला.
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः । कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ।। ७.२५.
तेव्हा दहा डोकी असलेला रावण रागाने आणि रक्तबंबाळ डोळ्यांनी म्हणाला, 'माझी रथ लवकर तयार करा; आमचे वीर सज्ज व्हावेत.'
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः । वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ।। ७.२५.
माझा भाऊ कुम्भकर्ण आणि जे प्रमुख निशाचर आहेत, त्यांनी विविध शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन आपापली वाहने चढावीत.
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् । सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ।। ७.२५.
आज मी युद्धात मदुचा वध करून, निर्भयपणे, युद्धाची इच्छा बाळगून, मित्रांसह देवांच्या लोकात जाईन.
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् । नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ।। ७.२५.
चार हजार उत्तम राक्षसांच्या फौजा, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, युद्धासाठी उत्सुकतेने झपाट्याने बाहेर पडल्या.
इन्द्रजित्त्वग्रतः (अग्रतः) सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च । जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ।। ७.२५.
इंद्रजित सैन्याच्या पुढे होता आणि सैनिकांना गोळा करत होता; रावण मधोमध गेला आणि कुम्भकर्ण मागून गेला.
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् । शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ।। ७.२५.
विभीषण धर्मात्मा लंकेत धर्माचरण करत होता; सर्व तेजस्वी शोष मधुपूरकडे निघाले.
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः । राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ।। ७.२५.
सर्व राक्षसांनी उग्र गाढवे, उंट, घोडे, मगर आणि मोठे सर्प यांच्यासह आकाश पूर्णपणे व्यापले आणि पुढे गेले.