तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः । रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ।। ७.२४.
तिथे, शूर खरा नेहमी तुझ्या इच्छेनुसार वागेल. तो इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या राक्षसांचा स्वामी होईल.
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह । चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ।। ७.२४.
असं म्हणून, दहा डोक्यांचा रावणाने आपल्या सैन्याला — चौदा हजार बलवान राक्षसांना — आज्ञा दिली.
स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः । आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ।। ७.२४.
त्या भयंकर दिसणाऱ्या सर्व राक्षसांनी वेढलेला खरा, दंडकारण्यात सर्व दिशांना जलद गतीने निघून गेला.
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् । सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ।। ७.२४.
तिथे त्याने शत्रूंना संपवून राज्य स्थापन केलं, आणि शूर्पणखा देखील त्या दंडकारण्यात राहू लागली.
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् । भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ।। ७.२५.
दहा डोक्यांच्या रावणाने ते भयंकर जंगल बहिणीला दिलं आणि तिला धीर देऊन, तो आनंदी आणि निर्धास्त झाला.
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् । तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ।। ७.२५.
त्याच्या नंतर, बलाढ्य राक्षसांचा राजा आपल्या अनुयायांसह लंकेच्या उत्तम निकुंभिला या उपवनात गेला.
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् । ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ।। ७.२५.
तिथे त्याने शेकडो यूपांनी सजलेला, सुंदर चैत्यांनी शोभलेला, तेजाने झळाळणारा यज्ञ पाहिला.
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् । ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ।। ७.२५.
त्यानंतर त्याने तिथे आपला भीतीदायक मुलगा, काळ्या मृगचर्मावर बसलेला, कमंडलू आणि शिखा असलेला मेघनाद पाहिला.
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः । अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ।। ७.२५.
त्याच्याजवळ जाऊन लंकेचा राजा त्याला मिठी मारून म्हणाला, "काय रे मुला, हे काय चाललंय? खरं खरं सांग."
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये । रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ।। ७.२५.
तेव्हा उशना नावाचा श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि मोठा तपस्वी, यज्ञ यशस्वी व्हावा म्हणून राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाशी बोलला.
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् । यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ।। ७.२५.
राजा, मी तुला सगळं सांगतो, नीट ऐक. तुझ्या मुलाने सात मोठे यज्ञ केले आहेत, तेही अगदी भव्य.
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः । राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ।। ७.२५.
अग्निष्टोम, अश्वमेध, भरपूर सोन्याचा यज्ञ, राजसूय, गोमेध आणि वैष्णव यज्ञ असे हे यज्ञ आहेत.
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे । वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ।। ७.२५.
महेश्वराला समर्पित असा, माणसांना फारच दुर्मिळ असलेला यज्ञ झाला आणि त्यात तुझ्या मुलाने थेट पशुपतीकडून वर मिळवले.
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् । मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ।। ७.२५.
इच्छेप्रमाणे हवेत उडणारे दिव्य रथ आणि 'तामसी माया' नावाची अशी शक्ती मिळाली, जिच्यामुळे अंधार निर्माण करता येतो.
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर । प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ।। ७.२५.
राक्षसाधिपती, या मायेमुळे युद्धात अशी स्थिती येते की, देव किंवा दैत्य कुणालाही तिचा मागोवा घेता येत नाही.
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् । अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ।। ७.२५.
अक्षय बाणांचे भांडार, जिंकता न येणारे धनुष्य आणि युद्धात शत्रूंचा नाश करणारे बलवान अस्त्र, हेही मिळाले.
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन । अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ।। ७.२५.
हे सगळे वर मिळवून, तुझा हा दहा डोक्यांचा मुलगा यज्ञाची पूर्णता झाल्यावर तुला भेटायला इथे उभा आहे.
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् । पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ।। ७.२५.
तेव्हा दहा डोक्यांचा तो म्हणाला, "हे योग्य झालं नाही, कारण इंद्रासह शत्रूंना द्रव्यांनी सन्मान दिला गेला."
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः । आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ।। ७.२५.
"आता चल, जे झालं ते योग्यच झालं, यात शंका नाही. ये प्रिय, आपण आपल्या घरी जाऊया."
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः । स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ।। ७.२५.
मग दहा डोक्यांचा रावण, आपल्या मुलांसह आणि विभीषणासह गेला आणि सर्व स्त्रियांना खाली उतरवलं, त्या सगळ्यांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् । तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२५.
त्या स्त्रिया देव, दैत्य आणि राक्षसांच्या घरातील, सुंदर आणि रत्नासारख्या होत्या. त्यात त्याची इच्छा ओळखून, धर्मात्म्याने बोलायला सुरुवात केली.
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः । धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ।। ७.२५.
अशा वागण्याने, तू स्वतःच्या इच्छेने वागत आहेस, हे जाणूनही की या कृत्यांनी कीर्ती आणि घराण्याचा नाश होतो, आणि आप्तांचीही अवहेलना होते.
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः । त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ।। ७.२५.
आपल्या आप्तांना दुखावून, तू या सुंदर स्त्रियांना इथे आणलं; पण राजा, मधु नावाच्या व्यक्तीने तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरून कुम्भीनसीला तुझ्याकडून हिरावून नेलं.
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् । को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ।। ७.२५.
रावण म्हणाला, "मला काही कळत नाही—हे काय आहे? आणि हा मधु कोण आहे, ज्याचं नाव तू घेतलंस?"
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् । श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ।। ७.२५.
विभीषण संतापून आपल्या भावाला म्हणाला, "या पापाच्या कृत्याचं फळ आता ऐक."
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः । माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ।। ७.२५.
आपल्या आजोबांचा मोठा भाऊ, सुमालीचा ज्येष्ठ भाऊ, ज्याचं नाव मल्यवान आहे, तो वयोवृद्ध आणि बुद्धिमान राक्षस म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् । तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ।। ७.२५.
आमच्या आईचे जे मोठे भाऊ होते, ते आमचे गुरुही होते. त्यांच्या मुलीचे नाव कुम्भीनसी होते.
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा । भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ।। ७.२५.
ती आमची मावशी आहे आणि ती कन्या अग्नीपासून जन्मलेली आहे. म्हणून, बंधू, ती आमच्या सर्व भावांची धर्माने बहीण आहे.
सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा । यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।। ७.२५.
राजा, बलाढ्य राक्षस मदुने तिला पळवून नेले, त्यावेळी तिचा मुलगा यज्ञात मग्न होता आणि मी पाण्यात होतो.
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ । निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ।। ७.२५.
महारााज, कुम्भकर्ण झोपेत असताना, मदुने येथे श्रेष्ठ राक्षस आणि मान्यताप्राप्त मंत्री यांना ठार मारले.