सो ऽपि त्वया हतस्तात रिपुणा भ्रातृगृध्नुना । त्वया ऽस्मि निहता राजन्स्वयमेव हि बन्धुना ।। ७.२४.
बाबा, तोही माझ्या शत्रू असलेल्या, भावांवर लोभ करणाऱ्या तुझ्या हातून मारला गेला. राजन, मीही तुझ्याच नात्याने नष्ट झाले आहे.
राजन्वैधव्यशब्दं च भोक्ष्यामि त्वत्कृते ह्यहम् । ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि । स त्वया निहतो युद्धे स्वयमेव न लज्जसे ।। ७.२४.
राजा, तुझ्यामुळे आता मला विधवा या नावाने ओळखलं जाईल. युद्धात जावयाचं रक्षण करावं लागतं, हे तुला माहीत नाही का? पण तूच त्याला युद्धात मारलंस, आणि तुला लाजही वाटली नाही.
एवमुक्तो दशग्रीवो भगिन्या क्रोशमानया । अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ।। ७.२४.
अशी तक्रार करत रडणाऱ्या बहिणीचे शब्द ऐकून, दहा डोक्यांचा रावण तिला शांत करत, प्रेमळ शब्दात बोलला.
अलं वत्से रुदित्वा ते न भेतव्यं च सर्वशः । दानमानप्रसादैस्त्वां तोषयिष्यामि यत्नतः ।। ७.२४.
बाळ, आता पुरे रडू नकोस. तुला काहीच भीती बाळगायची गरज नाही. मी तुला भेटवस्तू, सन्मान आणि प्रेम देऊन तुझं समाधान करीन.
युद्धप्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयाकाङ्क्षी क्षिपञ्छरान् । नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे ।। ७.२४.
युद्धात विजयाची आस धरून, बाण सोडताना मी इतका गोंधळलो होतो की, आपले कोण आणि परके कोण, हेच मला कळलं नाही.
जामातरं न जाने स्म प्रहरन्युद्धदुर्मदः । तेनासौ निहतः सङ्ख्ये मया भर्ता तव स्वसः ।। ७.२४.
युद्धाच्या वेडात मी जावई आहे हेही ओळखलं नाही, म्हणूनच तुझा नवरा माझ्या हातून युद्धात मारला गेला, बहिण.
अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् । भ्रातुरैश्वर्ययुक्तस्य खरस्य वस पार्श्वतः ।। ७.२४.
आता या वेळी, तुझ्या भल्यासाठी जे योग्य आहे ते मी करीन. तू आपल्या खरा या भावाजवळ, जो मोठ्या अधिकाराने वावरतो, त्याच्याजवळ राहा.
चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति । प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महाबलः ।। ७.२४.
तो तुझा भाऊ, चौदा हजार बलाढ्य राक्षसांचा स्वामी होईल, आणि त्यांना मोहिमांमध्ये व दानधर्मात मार्गदर्शन करील.
तत्र मातृष्वसेयस्ते भ्राता ऽयं वै खरः प्रभुः । भविष्यति तवादेशं सदा कुर्वन्निशाचरः ।। ७.२४.
तिथे, खरा हा तुझ्या आईच्या बहिणीचा मुलगा, तुझा स्वामी होईल. हा निशाचर नेहमी तुझ्या आज्ञेप्रमाणे वागेल.
शीघ्रं गच्छत्वयं वीरो दण्डकान्परिरक्षितुम् । दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ।। ७.२४.
हा वीर लवकरच दंडकारण्याचं रक्षण करायला जाईल. त्याच्या सैन्याचा प्रमुख म्हणून बलाढ्य दूषण नेमला जाईल.
तत्र ते वचनं शूरः करिष्यति सदा खरः । रक्षसां कामरूपाणां प्रभुरेष भविष्यति ।। ७.२४.
तिथे, शूर खरा नेहमी तुझ्या इच्छेनुसार वागेल. तो इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या राक्षसांचा स्वामी होईल.
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यमस्यादिदेश ह । चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां वीर्यशालिनाम् ।। ७.२४.
असं म्हणून, दहा डोक्यांचा रावणाने आपल्या सैन्याला — चौदा हजार बलवान राक्षसांना — आज्ञा दिली.
स तैः परिवृतस्सर्वै राक्षसैर्घोरदर्शनैः । आगच्छत खरः शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ।। ७.२४.
त्या भयंकर दिसणाऱ्या सर्व राक्षसांनी वेढलेला खरा, दंडकारण्यात सर्व दिशांना जलद गतीने निघून गेला.
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् । सा च शूर्पणखा तत्र न्यवसद्दण्डकावने ।। ७.२४.
तिथे त्याने शत्रूंना संपवून राज्य स्थापन केलं, आणि शूर्पणखा देखील त्या दंडकारण्यात राहू लागली.
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् । भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ।। ७.२५.
दहा डोक्यांच्या रावणाने ते भयंकर जंगल बहिणीला दिलं आणि तिला धीर देऊन, तो आनंदी आणि निर्धास्त झाला.
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् । तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ।। ७.२५.
त्याच्या नंतर, बलाढ्य राक्षसांचा राजा आपल्या अनुयायांसह लंकेच्या उत्तम निकुंभिला या उपवनात गेला.
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् । ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ।। ७.२५.
तिथे त्याने शेकडो यूपांनी सजलेला, सुंदर चैत्यांनी शोभलेला, तेजाने झळाळणारा यज्ञ पाहिला.
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् । ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ।। ७.२५.
त्यानंतर त्याने तिथे आपला भीतीदायक मुलगा, काळ्या मृगचर्मावर बसलेला, कमंडलू आणि शिखा असलेला मेघनाद पाहिला.
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः । अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ।। ७.२५.
त्याच्याजवळ जाऊन लंकेचा राजा त्याला मिठी मारून म्हणाला, "काय रे मुला, हे काय चाललंय? खरं खरं सांग."
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये । रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ।। ७.२५.
तेव्हा उशना नावाचा श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि मोठा तपस्वी, यज्ञ यशस्वी व्हावा म्हणून राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाशी बोलला.
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् । यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ।। ७.२५.
राजा, मी तुला सगळं सांगतो, नीट ऐक. तुझ्या मुलाने सात मोठे यज्ञ केले आहेत, तेही अगदी भव्य.
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः । राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ।। ७.२५.
अग्निष्टोम, अश्वमेध, भरपूर सोन्याचा यज्ञ, राजसूय, गोमेध आणि वैष्णव यज्ञ असे हे यज्ञ आहेत.
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे । वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ।। ७.२५.
महेश्वराला समर्पित असा, माणसांना फारच दुर्मिळ असलेला यज्ञ झाला आणि त्यात तुझ्या मुलाने थेट पशुपतीकडून वर मिळवले.
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् । मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ।। ७.२५.
इच्छेप्रमाणे हवेत उडणारे दिव्य रथ आणि 'तामसी माया' नावाची अशी शक्ती मिळाली, जिच्यामुळे अंधार निर्माण करता येतो.
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर । प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ।। ७.२५.
राक्षसाधिपती, या मायेमुळे युद्धात अशी स्थिती येते की, देव किंवा दैत्य कुणालाही तिचा मागोवा घेता येत नाही.
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् । अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ।। ७.२५.
अक्षय बाणांचे भांडार, जिंकता न येणारे धनुष्य आणि युद्धात शत्रूंचा नाश करणारे बलवान अस्त्र, हेही मिळाले.
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन । अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ।। ७.२५.
हे सगळे वर मिळवून, तुझा हा दहा डोक्यांचा मुलगा यज्ञाची पूर्णता झाल्यावर तुला भेटायला इथे उभा आहे.
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् । पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ।। ७.२५.
तेव्हा दहा डोक्यांचा तो म्हणाला, "हे योग्य झालं नाही, कारण इंद्रासह शत्रूंना द्रव्यांनी सन्मान दिला गेला."
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः । आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ।। ७.२५.
"आता चल, जे झालं ते योग्यच झालं, यात शंका नाही. ये प्रिय, आपण आपल्या घरी जाऊया."
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः । स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ।। ७.२५.
मग दहा डोक्यांचा रावण, आपल्या मुलांसह आणि विभीषणासह गेला आणि सर्व स्त्रियांना खाली उतरवलं, त्या सगळ्यांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.