राक्षसेन्द्रस्तु तच्छ्रुत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । हर्षान्नादं विमुञ्चन्वै निष्क्रान्तो वरुणालयात् ।। ७.२३.
हे ऐकून, राक्षसांचा राजा आपल्या नावाची घोषणा करत आनंदाने मोठ्या गर्जनेने ओरडला आणि वारुणाच्या निवासस्थानातून बाहेर पडला.
आगतस्तु पथा येन तेनैव विनिवृत्य सः । लङ्कामभिमुखो रक्षो नभस्तलगतो ययौ ।। ७.२३.
ज्या मार्गाने तो आला होता, त्याच मार्गाने परत फिरून, तो राक्षस लंकेकडे जाण्यासाठी आकाशातून गेला.
निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् । जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ।। ७.२४.
परत जाताना, आनंदित आणि दुष्ट मनाचा रावण, वाटेत राजांची, ऋषींची, देवांची आणि गंधर्वांची कन्या पकडू लागला.
दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति । हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ।। ७.२४.
तो राक्षस जेव्हा एखादी सुंदर कन्या किंवा स्त्री पाहायचा, तेव्हा तिच्या नातेवाईकांना मारून तिला आपल्या विमानात बंदिस्त करायचा.
एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः । यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ।। ७.२४.
अशा प्रकारे, नाग, राक्षस, असुर, मानव, यक्ष आणि दानव यांच्या कन्यांनाही त्याने आपल्या विमानात बसवले.
ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् । तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ।। ७.२४.
त्या सर्वांनी एकत्रितपणे दुःखाने आणि भीतीने उद्भवलेले अश्रू, जणू शोकाच्या आणि भयाच्या आगीमधून पाणी वाहावे तसे, ओघळवले.
ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः । आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ।। ७.२४.
त्या सर्व निष्पाप स्त्रियांच्या भीती आणि दुःखाच्या अश्रूंनी ते विमान, जणू नद्या समुद्रात मिसळतात तसे, भरून गेले.
नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः । दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ।। ७.२४.
शेकडो नागकन्या, गंधर्व आणि महर्षींच्या कन्या, तसेच दैत्य आणि दानवांच्या कन्या विमानात रडत होत्या.
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ।। ७.२४.
त्यांचे केस लांब, अंग सुंदर, चेहेरे पूर्ण चंद्रासारखे, स्तन भरदार आणि कंबर वज्राच्या वेदीसारखी बारीक होती.
रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः । स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ।। ७.२४.
त्यांचे नितंब रथाच्या कूबासारखे, त्या मोहक स्त्रिया देवांगनांसारख्या आणि शुद्ध सोन्यासारख्या तेजस्वी होत्या.
शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः । तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ।। ७.२४.
शोक, दुःख आणि भीतीने व्याकुळ झालेल्या त्या सुंदर कंबरेच्या स्त्रिया अस्वस्थ झाल्या होत्या; त्यांच्या उसासण्याच्या वाऱ्याने सर्वत्र हवा हलली.
अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् । दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ।। ७.२४.
पुष्पक विमान, जणू अग्निहोत्राचा वेदीसारखे दिसत होते, कारण त्यातील अग्नी दडपला गेला होता; त्या सर्व स्त्रिया, आता दशग्रीवाच्या अधीन, शोकाने ग्रासल्या होत्या.
दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव । काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ।। ७.२४.
त्या काळ्या वर्णाच्या, डोळे खाली व वाकडे करून पाहणाऱ्या स्त्रिया, जणू सिंहाच्या ताब्यात असलेल्या हरिणीसारख्या वाटत होत्या. त्यातल्या एकीच्या मनात आलं, 'हा मला खाऊन टाकणार का?'
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् । इति मातृपितऽन्स्मृत्वा भर्तऽन्भ्रातऽंस्तथैव च । दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ।। ७.२४.
दुसरी एक फारच दुःखी होऊन विचार करत होती, 'कदाचित हा मला मारून टाकेल.' त्या स्त्रिया आपल्या आई-वडील, नवरे, भाऊ यांचा आठव करून, दुःख आणि शोकाने भरून, एकत्र बसून रडू लागल्या.
कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना । कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ।। ७.२४.
माझ्या नसतानाही माझ्या मुलाचं काय होईल? माझ्या आईचं काय, माझ्या भावाचं काय? हे सगळे शोकाच्या समुद्रात बुडून जातील.
हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना । मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ।। ७.२४.
हाय! नवऱ्यापासून वेगळी पडल्यावर मी काय करू? हे मृत्यू, मी तुझी विनंती करते, या दुःखाने भरलेल्या मला घेऊन जा.
किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।। ७.२४.
माझ्या मागच्या जन्मात मी कोणतं वाईट कर्म केलं होतं?
एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे । न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ।। ७.२४.
अशा रीतीने सगळ्याजणी दुःखात बुडाल्या होत्या. आता या आपल्या दुःखाचा शेवट कुठे आहे, असं काहीच दिसत नाही.
अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः । यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ।। ७.२४.
हाय! या माणसांच्या जगावर लाज वाटावी! आमचे नवरे दुर्बल असूनही बलवान रावणाच्या हातून जिंकले गेले, याहून अध:पात कुठे असू शकतो?
सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः । अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ।। ७.२४.
सूर्य उगवल्यावर जसं तारे नाहीसे होतात, तसं आम्हीही नष्ट झालो आहोत. खरंच, हा बलाढ्य राक्षस मारण्याच्या उपायांत फारच पटाईत आहे.
अहो दुर्वृत्तमास्थाय नात्मानं वैजुगुप्सते । सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः ।। ७.२४.
हाय! वाईट वागणूक अंगीकारूनही त्याला स्वतःची लाज वाटत नाही. या दुष्टाच्या धाडसालाच हे साजेसं आहे.
इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् । यस्मादेष परक्यासु रमते राक्षसाधमः ।। ७.२४.
पण दुसऱ्यांच्या बायका हाताळणं हे त्याला शोभणारं नाही. कारण हा नीच राक्षस परस्त्रियांमध्येच आसक्त आहे.
तस्माद्वै स्त्रीकृतेनैव प्राप्स्यते दुर्मतिर्वधम् । सतीभिर्वरनारीभिरेवं वाक्ये ऽभ्युदीरिते ।। ७.२४.
म्हणून ज्यांच्यावर त्याने अन्याय केला, त्या स्त्रियांच्या हातूनच या दुष्टाचा अंत होईल; अशा रीतीने त्या सती आणि श्रेष्ठ स्त्रिया बोलल्या.
नेदुर्दुन्दुभयः खस्थाः पुष्पवृष्टिः पपात च । शप्तः स्त्रीभिः स तु समं हतौजा इव निष्प्रभः ।। ७.२४.
आकाशातल्या दुंदुभी वाजल्या नाहीत, ना फुलांची वृष्टी झाली. त्या स्त्रियांनी शाप दिल्यावर तो जणू शक्तिहीन आणि तेजहीन झाला.
पतिव्रताभिः साध्वीभिर्बभूव विमना इव । एवं विलपितं तासां शृण्वन्राक्षसपुङ्गवः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ।। ७.२४.
त्या पतिव्रता आणि सती स्त्रियांच्या बोलण्याने तो मनाने खचला. त्यांच्या विलापाचे शब्द ऐकून, तो राक्षसांचा प्रमुख लंकेच्या नगरीत गेला, जिथे निशाचर त्याचा सन्मान करत होते.
एतस्मिन्नन्तरे घोरा राक्षसी कामरूपिणी । सहसा पतिता भूमौ भगिनी रावणस्य सा ।। ७.२४.
तेवढ्यात, एक भयानक आणि इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारी राक्षसी अचानक जमिनीवर कोसळली — ती रावणाची बहीण होती.
तां स्वसारं समुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् । अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुकामा ऽसि मे द्रुतम् ।। ७.२४.
रावणाने तिला उचलून, शांत करत विचारलं, 'हे काय झालं बघ? तुला जे सांगायचं आहे ते लवकर सांग.'
सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी रक्ताक्षी वाक्यमब्रवीत् । कृता ऽस्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता बलात् ।। ७.२४.
ती डोळ्यात पाणी आणि डोळे लाल करून म्हणाली, 'राजा, तुझ्या प्रचंड बळामुळे मी विधवा झाले आहे.'
एते राजंस्त्वया वीरा दैत्या विनिहता रणे । कालकेया इति ख्याताः सहस्राणि चतुर्दश ।। ७.२४.
'राजा, हे वीर दैत्य, ज्यांना काळकेय म्हणतात, अशी चौदा हजार माणसं युद्धात तुझ्या हातून मारली गेली.'
प्राणेभ्यो ऽपि गरीयान्मे तत्र भर्ता महाबलः ।। ७.२४.
'त्यात माझा नवरा, जो फार बलवान होता, तो मला प्राणांपेक्षा जास्त प्रिय होता.'