ततः क्रुद्धो दशग्रीवः कालाग्निरिव निर्गतः । शरवर्षैर्महाघोरैस्तेषां मर्मस्वताडयत् ।। ७.२३.
मग रागाने पेटलेला दशग्रीव, जणू प्रलयाचा अग्नीच, भयंकर बाणांच्या वर्षावाने त्यांच्या शरीरातील महत्त्वाच्या जागांवर घाव घालत होता.
ततस्तेनैव सहसा सीदन्ति स्म पदातयः । मुसलानि विचित्राणि ततो भल्लशतानि च ।। ७.२३.
त्या अचानक झालेल्या हल्ल्यामुळे पायदळ सैनिक कोसळू लागले; मग तिथे विविध गदे आणि शेकडो भाले दिसू लागले.
पट्टिशांश्चैव शक्तीश्च शतघ्नीस्तोमरांस्तथा । पातयामास दुर्धर्षस्तेषामुपरि विष्ठितः ।। ७.२३.
त्यांच्या वर उभा राहून, त्या भयंकर योद्ध्याने शस्त्र, भाले, शतघ्नी आणि तोमर यांचा वर्षाव केला.
अपविद्धास्तु ते वीरा विनिष्पेतुः पदातयः । महापङ्कमिवासाद्य कुञ्जराष्षष्टिहायनाः ।। ७.२३.
त्या वीर पायदळ सैनिकांना मारून, ते जणू साठ वर्षांचे हत्ती खोल चिखलात पडल्यासारखे खाली कोसळले.
सीदमानान्सुतान्दृष्ट्वा विह्वलान्सुमहौजसः । ननाद रावणो हर्षान्महानम्बुधरो यथा ।। ७.२३.
अपल्या अतिशय सामर्थ्यवान मुलांना अशक्त आणि व्याकुळ पाहून, रावण मोठ्या आनंदाने गरजला, जणू काही एखादा प्रचंड मेघ गडगडतो.
ततो रक्षो महानादान्मुक्त्वा हन्ति स्म वारुणान् । नानाप्रहरणोपेतैर्धारापातैरिवाम्बुदः ।। ७.२३.
मग त्या राक्षसाने मोठ्या गर्जनेने आवाज केला आणि विविध शस्त्रांनी सज्ज असलेल्या वारुणांना मारू लागला, जणू काही एखादा मेघ पावसाच्या धारा ओततो.
ततस्ते विमुखाः सर्वे पतिता धरणीतले । रणात्स्वपुरुषैः शीघ्रं गृहाण्येव प्रवेशिताः ।। ७.२३.
मग ते सर्व युद्धात पराभूत होऊन जमिनीवर कोसळले आणि त्यांच्या माणसांनी त्यांना पटकन घरी घेऊन गेले.
तानब्रवीत्ततो रक्षो वरुणाय निवेद्यताम् ।। ७.२३.
मग त्या राक्षसाने त्यांना सांगितले, 'हे वारुणाला कळवा.'
रावणं त्वब्रवीन्मन्त्री प्रहस्तो (प्रहसो) नाम वारुणः । गतः खलु महाराजो ब्रह्मलोकं जलेश्वरः ।। ७.२३.
पण रावणाला त्याचा मंत्री प्रहस्त, जो वारुण होता, म्हणाला, 'महान राजा, जलाचा स्वामी, ब्रह्मलोकात गेला आहे.'
गान्धर्वं वरुणः श्रोतुं यं त्वमाह्वयसे युधि । तत्किं तव वृथा वीर परिश्रम्य गते नृपे । ये तु सन्निहिता वीराः कुमारास्ते पराजिताः ।। ७.२३.
'युद्धासाठी ज्याला तू बोलावतोस तो गंधर्व म्हणजे वारुणा गेला आहे—राजा गेला असताना, वीर, व्यर्थ श्रम करून काय उपयोग? जे वीर पुत्र इथे होते, ते सर्व पराभूत झाले आहेत.'
राक्षसेन्द्रस्तु तच्छ्रुत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । हर्षान्नादं विमुञ्चन्वै निष्क्रान्तो वरुणालयात् ।। ७.२३.
हे ऐकून, राक्षसांचा राजा आपल्या नावाची घोषणा करत आनंदाने मोठ्या गर्जनेने ओरडला आणि वारुणाच्या निवासस्थानातून बाहेर पडला.
आगतस्तु पथा येन तेनैव विनिवृत्य सः । लङ्कामभिमुखो रक्षो नभस्तलगतो ययौ ।। ७.२३.
ज्या मार्गाने तो आला होता, त्याच मार्गाने परत फिरून, तो राक्षस लंकेकडे जाण्यासाठी आकाशातून गेला.
निवर्तमानः संहृष्टो रावणस्सुदुरात्मवान् । जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ।। ७.२४.
परत जाताना, आनंदित आणि दुष्ट मनाचा रावण, वाटेत राजांची, ऋषींची, देवांची आणि गंधर्वांची कन्या पकडू लागला.
दर्शनीयां हि रक्षः स कन्यां स्त्रीं वापि पश्यति । हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने तां रुरोध ह ।। ७.२४.
तो राक्षस जेव्हा एखादी सुंदर कन्या किंवा स्त्री पाहायचा, तेव्हा तिच्या नातेवाईकांना मारून तिला आपल्या विमानात बंदिस्त करायचा.
एवं पन्नगकन्याश्च राक्षसासुरमानुषीः । यक्षदानवकन्याश्च विमाने सो ऽध्यरोपयत् ।। ७.२४.
अशा प्रकारे, नाग, राक्षस, असुर, मानव, यक्ष आणि दानव यांच्या कन्यांनाही त्याने आपल्या विमानात बसवले.
ताश्च सर्वाः समं दुःखान्मुमुचुर्बाष्पजं जलम् । तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसम्भवम् ।। ७.२४.
त्या सर्वांनी एकत्रितपणे दुःखाने आणि भीतीने उद्भवलेले अश्रू, जणू शोकाच्या आणि भयाच्या आगीमधून पाणी वाहावे तसे, ओघळवले.
ताभिः सर्वानवद्याभिर्नदीभिरिव सागरः । आपूरितं विमानं तद्भयशोकाशिवाश्रुभिः ।। ७.२४.
त्या सर्व निष्पाप स्त्रियांच्या भीती आणि दुःखाच्या अश्रूंनी ते विमान, जणू नद्या समुद्रात मिसळतात तसे, भरून गेले.
नागगन्धर्वकन्याश्च महर्षितनयाश्च याः । दैत्यदानवकन्याश्च विमाने शतशो ऽरुदन् ।। ७.२४.
शेकडो नागकन्या, गंधर्व आणि महर्षींच्या कन्या, तसेच दैत्य आणि दानवांच्या कन्या विमानात रडत होत्या.
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । पीनस्तन्यस्तथा वज्रवेदिमध्यसमप्रभाः ।। ७.२४.
त्यांचे केस लांब, अंग सुंदर, चेहेरे पूर्ण चंद्रासारखे, स्तन भरदार आणि कंबर वज्राच्या वेदीसारखी बारीक होती.
रथकूबरसङ्काशैः श्रोणिदेशैर्मनोहराः । स्त्रियः सुराङ्गनाप्रख्या निष्टप्तकनकप्रभाः ।। ७.२४.
त्यांचे नितंब रथाच्या कूबासारखे, त्या मोहक स्त्रिया देवांगनांसारख्या आणि शुद्ध सोन्यासारख्या तेजस्वी होत्या.
शोकदुःखभयत्रस्ता विह्वलाश्च सुमध्यमाः । तासां निश्वासवातेन सर्वतः सम्प्रदीपितम् ।। ७.२४.
शोक, दुःख आणि भीतीने व्याकुळ झालेल्या त्या सुंदर कंबरेच्या स्त्रिया अस्वस्थ झाल्या होत्या; त्यांच्या उसासण्याच्या वाऱ्याने सर्वत्र हवा हलली.
अग्निहोत्रमिवाभाति सन्निरुद्धाग्निपुष्पकम् । दशग्रीववशं प्राप्तास्तास्तु शोकाकुलाः स्त्रियः ।। ७.२४.
पुष्पक विमान, जणू अग्निहोत्राचा वेदीसारखे दिसत होते, कारण त्यातील अग्नी दडपला गेला होता; त्या सर्व स्त्रिया, आता दशग्रीवाच्या अधीन, शोकाने ग्रासल्या होत्या.
दीनवक्रेक्षणाः श्यामा मृग्यः सिंहवशा इव । काचिच्चिन्तयती तत्र किं नु मां भक्षयिष्यति ।। ७.२४.
त्या काळ्या वर्णाच्या, डोळे खाली व वाकडे करून पाहणाऱ्या स्त्रिया, जणू सिंहाच्या ताब्यात असलेल्या हरिणीसारख्या वाटत होत्या. त्यातल्या एकीच्या मनात आलं, 'हा मला खाऊन टाकणार का?'
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता अपि मां मारयेदयम् । इति मातृपितऽन्स्मृत्वा भर्तऽन्भ्रातऽंस्तथैव च । दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ।। ७.२४.
दुसरी एक फारच दुःखी होऊन विचार करत होती, 'कदाचित हा मला मारून टाकेल.' त्या स्त्रिया आपल्या आई-वडील, नवरे, भाऊ यांचा आठव करून, दुःख आणि शोकाने भरून, एकत्र बसून रडू लागल्या.
कथं नु खलु मे पुत्रो भविष्यति मया विना । कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ।। ७.२४.
माझ्या नसतानाही माझ्या मुलाचं काय होईल? माझ्या आईचं काय, माझ्या भावाचं काय? हे सगळे शोकाच्या समुद्रात बुडून जातील.
हा कथं नु करिष्यामि भर्तुस्तस्मादहं विना । मृत्यो प्रसादयामि त्वां नय मां दुःखभागिनीम् ।। ७.२४.
हाय! नवऱ्यापासून वेगळी पडल्यावर मी काय करू? हे मृत्यू, मी तुझी विनंती करते, या दुःखाने भरलेल्या मला घेऊन जा.
किन्नु तद्दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।। ७.२४.
माझ्या मागच्या जन्मात मी कोणतं वाईट कर्म केलं होतं?
एवं स्म दुःखिताः सर्वाः पतिताः शोकसागरे । न खल्विदानीं पश्यामो दुःखस्यास्यान्तमात्मनः ।। ७.२४.
अशा रीतीने सगळ्याजणी दुःखात बुडाल्या होत्या. आता या आपल्या दुःखाचा शेवट कुठे आहे, असं काहीच दिसत नाही.
अहो धिङ्मानुषं लोकं नास्ति खल्वधमः परः । यद्दुर्बला बलवता भर्तारो रावणेन नः ।। ७.२४.
हाय! या माणसांच्या जगावर लाज वाटावी! आमचे नवरे दुर्बल असूनही बलवान रावणाच्या हातून जिंकले गेले, याहून अध:पात कुठे असू शकतो?
सूर्येणोदयता काले नक्षत्राणीव नाशिताः । अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु युज्यते ।। ७.२४.
सूर्य उगवल्यावर जसं तारे नाहीसे होतात, तसं आम्हीही नष्ट झालो आहोत. खरंच, हा बलाढ्य राक्षस मारण्याच्या उपायांत फारच पटाईत आहे.