उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा । श्रूयतामेतदाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ॥१-४-
रामाने लक्ष्मण, शत्रुघ्न आणि भरत यांना सांगितलं, 'या देवासारख्या तेजस्वी दोघांची कथा ऐका.'
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ समचोदयत् । तौ चापि मधुरं रक्तं स्वचित्तायतनिःस्वनम् ॥१-४-
त्याने गायन करणाऱ्यांना अर्थपूर्ण आणि विविध शब्दांनी नटलेली ही कथा गाण्यास सांगितलं; आणि त्यांनी मनापासून, गोड आणि तन्मयतेनं गायन केलं.
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् । ह्लादयत् सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च । श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद् बभौ जनसंसदि ॥१-४-
तार आणि ताल यांचा सुंदर संगम साधून, स्पष्ट अर्थ सांगत त्यांनी गायन केलं; त्यांचं गाणं सर्व अंग, मन आणि हृदय आनंदित करणारं होतं, आणि कानाला सुखावणारं ते गाणं लोकांच्या सभेत खुलून दिसलं.
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ । ::कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ । ममापि तद् भूतिकरं प्रचक्षते । ::महानुभावं चरितं निबोधत ॥१-४-
हे दोघे ऋषी राजघराण्याचे सर्व गुण अंगी बाळगणारे असून, उत्तम गायक आणि मोठे तपस्वी आहेत. मी सुद्धा त्यांना अद्भुतच म्हणतो. आता त्यांच्या महान कर्तृत्वाची गोष्ट लक्षपूर्वक ऐका.
ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदिता- ::वगायतां मार्गविधानसम्पदा । स चापि रामः परिषद्गतः शनै- र्बुभूषयासक्तमना बभूव ह ॥१-४-
मग रामाच्या सांगण्यावरून ते दोघे योग्य पद्धतीने गाणे गाऊ लागले. राम सुद्धा सभेत बसून हळूहळू त्या गाण्यात पूर्णपणे रमून गेला.
thumb|पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः ॥१-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील बालकांडातील पाचवा सर्ग ऐका.
सर्वा पूर्वमियं येषामासीत् कृत्स्ना वसुंधरा । प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ॥१-५-
पूर्वी संपूर्ण पृथ्वी ही प्रजापतीपासून सुरू होणाऱ्या, युद्धात नेहमी विजयी होणाऱ्या राजांचीच होती.
येषां स सगरो नाम सागरो येन खानितः । षष्टिपुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ॥१-५-
त्यांच्यात सगर नावाचा एक राजा होता, ज्याने समुद्र खोदला; त्याच्याबरोबर त्याचे साठ हजार पुत्र नेहमी असायचे.
इक्ष्वाकूणामिदं तेषां राज्ञां वंशे महात्मनाम् । महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् ॥१-५-
या महान आत्म्यांच्या इक्ष्वाकू वंशातच हे मोठे रामायण नावाचे कथा प्रकट झाली.
तदिदं वर्तयिष्यावः सर्वं निखिलमादितः । धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयता ॥१-५-
आता आम्ही ही संपूर्ण कथा सुरुवातीपासून सांगणार आहोत, ज्यात धर्म, काम आणि अर्थ यांचा समावेश आहे; ती द्वेष न ठेवता ऐका.
अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोकविश्रुता । मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् ॥१-५-
तेथे अयोध्या नावाचे एक नगर होते, जे संपूर्ण जगात प्रसिद्ध होते, आणि जे मनु या मानवांच्या राजाने स्वतः बांधले होते.
आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी । श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सुविभक्तमहापथा ॥१-५-
ती भव्य आणि श्रीमंत नगरी लांबीला बारा योजन आणि रुंदीला तीन योजन होती, आणि तिच्या मुख्य रस्त्यांची विभागणी अतिशय सुंदर होती.
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता । मुक्तपुष्पावकीर्णेन जलसिक्तेन नित्यशः ॥१-५-
ती नगरी मोठ्या राजमार्गाने सजलेली होती, जो नेहमी ताज्या फुलांनी विखुरलेला आणि पाण्याने शिंपडलेला असायचा.
तां तु राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः । पुरीमावासयामास दिवि देवपतिर्यथा ॥१-५-
महान साम्राज्य वाढवणारा राजा दशरथ त्या नगरीत राहायचा, जसा देवांचा राजा स्वर्गात राहतो.
कपाटतोरणवतीं सुविभक्तान्तरापणाम् । सर्वयन्त्रायुधवतीमुषितां सर्वशिल्पिभिः ॥१-५-
त्या नगरीत दरवाजे आणि कमानी, नीट विभागलेली बाजारपेठा, सर्व प्रकारची यंत्रे आणि शस्त्रे, आणि सर्व प्रकारचे कारागीर भरलेले होते.
सूतमागधसम्बाधां श्रीमतीमतुलप्रभाम् । उच्चाट्टालध्वजवतीं शतघ्नीशतसंकुलाम् ॥१-५-
ती नगरी रथवान, गायक, आणि बड्या लोकांनी भरलेली, अतुलनीय तेज असलेली, उंच इमारती आणि ध्वजांनी सजलेली, आणि शेकडो युद्धयंत्रांनी गजबजलेली होती.
वधूनाटकसङ्घैश्च संयुक्तां सर्वतः पुरीम् । उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥१-५-
ती नगरी सर्व बाजूंनी नर्तिका आणि कलावंतांच्या मंडळींनी वेढलेली, बागा आणि आंब्याची झाडे असलेली, आणि मोठ्या साल वृक्षांच्या कड्यांनी घेरलेली होती.
दुर्गगम्भीरपरिखां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् । वाजिवारणसम्पूर्णां गोभिरुष्ट्रैः खरैस्तथा ॥१-५-
ती नगरी खोल आणि मजबूत खंदकांनी सुरक्षित, इतरांसाठी जिंकता न येणारी, आणि घोडे, हत्ती, गायी, उंट आणि गाढवांनी भरलेली होती.
सामन्तराजसङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् । नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् ॥१-५-
ती नगरी सामंत राजांच्या समूहांनी आणि त्यांच्या कररूपी भेटींनी वेढलेली, आणि विविध देशांतून आलेल्या व्यापाऱ्यांनी शोभलेली होती.
प्रासादै रत्नविकृतैः पर्वतैरिव शोभिताम् । कूटागारैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ॥१-५-
ती नगरी रत्नांनी मढवलेल्या राजवाड्यांनी डोंगरांसारखी शोभून दिसायची, उंच इमारतींनी भरलेली, आणि इंद्राच्या अमरावतीसारखी भासत होती.
चित्रामष्टापदाकारां वरनारीगणायुताम् । सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ॥१-५-
ती नगरी सुंदर, अष्टापदाच्या आकाराची, अनेक श्रेष्ठ स्त्रियांनी भरलेली, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी गच्च, आणि विमानांसारख्या घरांनी सजलेली होती.
गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् । शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ॥१-५-
ती वस्ती खोलवर रुजलेली, अखंड, सपाट जागेवर बांधलेली होती. तिथे तांदूळ, ज्वारी भरपूर होते आणि ऊसाच्या रसाने गोड पाणीही मिळत असे.
दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा । नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ॥१-५-
त्या उत्तम निवासस्थानात पृथ्वीवर मोठ्या आवाजात डफ, मृदंग, वीणा आणि पखवाज यांच्या गजराने गूंजत असे.
विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि । सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ॥१-५-
जशी सिद्धांनी तपस्येने मिळवलेली दिव्य विमानं असतात, तशी ती घरे नीट मांडलेली आणि उत्तम पुरुषांनी भरलेली होती.
ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् । शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः ॥१-५-
जे दूर किंवा जवळच्या लक्ष्यावर बाणाने कधीच चुकत नाहीत, तसेच आवाजावरून लक्ष्य साधणारे, हलक्या हाताने आणि कौशल्याने काम करणारे होते.
सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नदतां वने । हन्तारो निशितैः शस्त्रैर्बलाद् बाहुबलैरपि ॥१-५-
ज्यांनी जंगलात डरकाळ्या फोडणाऱ्या सिंह, वाघ आणि रानडुक्करांना तीक्ष्ण शस्त्रांनी आणि आपल्या बळावर सहज मारले होते.
तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः । पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ॥१-५-
अशा हजारो महान रथी वीरांनी राजा दशरथांनी ती नगरी भरून टाकली.
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां ::द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः । सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभि- ::र्महर्षिकल्पैर्ऋषिभिश्च केवलैः ॥१-५-
ती नगरी तेजस्वी, सद्गुणी, वेद आणि त्याच्या सहा अंगांचे जाणकार, हजारो सत्यप्रिय, महान आत्म्यांनी आणि महर्षींसारख्या ऋषींनी वेढलेली होती.
thumb|षष्ठः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षष्ठः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील सहावा सर्ग ऐका.
तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित् सर्वसंग्रहः । दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥१-६-
त्या अयोध्या नगरीत वेदज्ञ, सर्व विद्या असलेला, दूरदृष्टी असलेला, तेजस्वी आणि नगरवासीय व ग्रामीण लोकांना प्रिय असा एक राजा होता.