ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत । लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ।। ७.२१.
मग धनुष्य आणि बाण घेऊन तो युद्धात पुढे गेला; क्षणात भानावर येऊन, तो प्रचंड संतापाने मृत्यूसारखा उभा राहिला.
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके । तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ।। ७.२१.
मग त्याने दिव्य पाशुपत अस्त्र धनुष्याला लावले, 'थांबा, थांबा' असे सांगून ते धनुष्य ताणले.
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे । मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ।। ७.२१.
त्याने धनुष्य कानापर्यंत ताणून, युद्धात संतापलेला इंद्राचा शत्रू, तो बाण सोडला जसा शंकराने त्रिपुरावर सोडला होता.
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् । वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ।। ७.२१.
त्या बाणाचे रूप धगधगत्या, धूर नसलेल्या ज्वाळांसारखे होते, जणू उन्हाळ्यात जंगल जाळणाऱ्या दावाग्नीप्रमाणे.
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे । मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ।। ७.२१.
ज्वाळांनी वेढलेला आणि मांसभक्षक भुतांसह तो बाण युद्धात सुटला आणि सैन्याचे तुकडे व झाडे राख करून पुढे धावला.
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु । रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ।। ७.२१.
त्या तेजाने भाजलेले वैवस्वताचे सैन्य त्या युद्धात जणू दावाग्नीने जळून पडलेल्या झाडांसारखे खाली कोसळले.
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः । ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ७.२१.
मग भयंकर पराक्रमी तो राक्षस आपल्या मंत्र्यांसह प्रचंड गर्जना करू लागला, जणू पृथ्वी हादरावी अशी.
स तस्य तु महानादं श्रुत्वा वैवस्वतः प्रभुः । शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।। ७.२२.
तो मोठा आवाज ऐकून वैवस्वत राजाला वाटले की शत्रू जिंकला आणि आपले सैन्य नष्ट झाले.
स हि योधान्हतान्मत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथो ऽयमुपनीयताम् ।। ७.२२.
आपले सैनिक मारले गेले असे समजून, रागाने डोळे लाल झालेले तो राजाने आपल्या सारथ्याला पटकन सांगितले, 'माझे रथ लगेच आण.'
तस्य सूतस्तदा दिव्यमुपस्थाप्य महारथम् । स्थितः स च महातेजा ह्यध्यारोहत तं रथम् । प्राशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः ।। ७.२२.
त्याच्या सारथ्याने तेव्हा दिव्य, मोठे रथ आणून उभे केले; आणि तो तेजस्वी राजा त्यावर चढला, त्याच्यासमोर हातात गदा घेऊन मृत्यू उभा होता.
येन सङ्क्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् । कालदण्डस्तु पार्श्वस्थो मूर्तिमानस्य चाभवत् । यमप्रहरणं दिव्यं तेजसा ज्वलदग्निमत् ।। ७.२२.
ज्याच्या द्वारे हे अखंड त्रैलोक्य आवरले जाते, असा मूर्तिमंत काळदंड त्याच्या बाजूला उभा होता, जणू यमाचे दिव्य अस्त्र ज्वलंत तेजाने प्रकट झाले.
तस्य पार्श्वेषु निच्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ।। ७.२२.
त्याच्या शेजारी काळाच्या निर्दोष फासांनी वेढा घातला होता.
पावकस्पर्शसङ्काशः स्थितो मूर्तश्च मुद्गरः ।। ७.२२.
तेथे एक गदा ठामपणे उभी होती, जणू अग्नीच्या स्पर्शासारखी तेजस्वी.
ततो लोकत्रयं क्षुब्धमकम्पन्त दिवौकसः । कालं दृष्ट्वा तथा क्रुद्धं सर्वलोकभयावहम् ।। ७.२२.
मग तीनही लोकांत खळबळ उडाली आणि देवताही थरथरू लागल्या, कारण संतापलेला काळ सर्व जगाला भयभीत करणारा होता.
ततः प्रचोदयन्सूतस्तानश्वान्रुचिरप्रभान् । प्रययौ भीमसन्नादो यत्र रक्षःपतिः स्थितः ।। ७.२२.
तेव्हा सारथ्याने तेजस्वी, उजळ घोड्यांना जोरात हाकले आणि भीषण गर्जना करत जिथे राक्षसांचा राजा उभा होता तिथे गेला.
मुहूर्तेन यमं ते तु हया हरिहयोपमाः । प्रापयन्मनसस्तुल्या यत्र तत्प्रस्तुतं रणम् ।। ७.२२.
क्षणातच, इंद्राच्या घोड्यांसारखे ते घोडे, मनासारख्या वेगाने यमाला जिथे ती लढाई सुरू होती तिथे घेऊन गेले.
दृष्ट्वा तथैव विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम् । सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सहसा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.२२.
मृत्यूसह आलेला तो भयंकर रथ पाहून राक्षसांच्या राजाचे मंत्री घाबरून अचानक पळून गेले.
लघुसत्त्वतया ते हि नष्टसञ्ज्ञा भयार्दिताः । नेह योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा प्रययुर्दिशः ।। ७.२२.
भीतीने गोंधळून, मनात धैर्य उरले नाही म्हणून त्यांनी 'आम्ही इथे लढू शकत नाही' असे म्हणून सर्व दिशांना पांगले.
स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम् । नाक्षुभ्यत दशग्रीवो न चापि भयमाविशत् ।। ७.२२.
पण तो जगाला घाबरवणारा रथ पाहूनही रावण ढळला नाही, त्याच्या मनात भीतीही आली नाही.
स तु रावणमासाद्य व्यसृजच्छक्तितोमरान् । यमो मर्माणि सङ्क्रुद्धो रावणस्योपकृन्तत ।। ७.२२.
मग यमाने रावणाजवळ जाऊन रागाने शूल आणि भाले फेकले आणि रावणाच्या शरीरातील महत्वाच्या जागांवर घाव घातला.
रावणस्तु ततः स्वस्थः शरवर्षं मुमोच ह । तस्मिन्वैवस्वतरथे तोयवर्षमिवाम्बुदः ।। ७.२२.
पण रावण शांत राहून, वैवस्वताच्या रथावर जणू मेघ पाऊस पाडतो तसा बाणांचा मारा केला.
ततो महाशक्तिशरैः पात्यमानैर्महोरसि (पात्यमानो) । नाशक्नोत्प्रतिकर्तुं स राक्षसः शल्यपीडितः ।। ७.२२.
मग त्या मोठ्या भाल्यासारख्या बाणांनी छातीवर घाव बसल्याने तो राक्षस वेदनेने कळवळला आणि प्रत्युत्तर देऊ शकला नाही.
एवं नानाप्रहरणैर्यमेनामित्रकर्षिणा । सप्तरात्रं कृतः सङ्ख्ये विसञ्ज्ञो विमुखो रिपुः ।। ७.२२.
अशा प्रकारे, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या यमाने विविध शस्त्रांनी सात रात्रीपर्यंत त्या शत्रूला लढाईत बेशुद्ध आणि मागे हटवले.
तदासीत्तुमुलं युद्धं यमराक्षसयोर्द्वयोः । जयमाकाङ्क्षतोर्वीर समरेष्वनिवर्तिनोः ।। ७.२२.
त्या वेळी, विजयाची इच्छा असलेल्या आणि युद्धात मागे न हटणाऱ्या यम आणि राक्षस यांच्यात प्रचंड गोंधळाचा संग्राम झाला.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । प्रजापतिं पुरस्कृत्य समेतास्तद्रणाजिरम् ।। ७.२२.
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी, प्रजापतींच्या पुढाकाराने त्या रणभूमीवर एकत्र आले.
संवर्त इव लोकानां क्रुध्यतोरभवत्तदा । राक्षसानां च मुख्यस्य प्रेतानामीश्वरस्य च ।। ७.२२.
तेव्हा जणू सृष्टीच्या अंतासारखे, राक्षसांचा प्रमुख आणि प्रेतांचा स्वामी दोघेही प्रचंड रागावले.
राक्षसेन्द्रो ऽपि विस्फार्य चापमिन्द्राशनिप्रभम् । निरन्तरमिवाकाशं कुर्वन्बाणांस्ततो ऽसृजत् ।। ७.२२.
राक्षसांचा राजा, इंद्राच्या वज्रासारखा तेजस्वी धनुष्य ताणून, आकाश सतत बाणांनी भरून टाकू लागला.
मृत्युं चतुर्भिर्विशिखैः सूतं सप्तभिरार्दयत् । यमं शतसहस्रेण शीघ्रं मर्मस्वताडयत् ।। ७.२२.
त्याने चार बाणांनी मृत्यूला, सात बाणांनी सारथ्याला जखमी केले आणि शंभर हजार जलद बाणांनी यमाच्या शरीरातील महत्वाच्या जागांवर घाव घातला.
ततः क्रुद्धस्य वदनाद्यमस्य समजायत । ज्वालामाली सनिःश्वासः सधूमः कोपपावकः ।। ७.२२.
मग रागाने भरलेल्या यमाच्या तोंडातून ज्वाळांनी वेढलेली, धुराने भरलेली आणि प्रचंड श्वासासह प्रकट झालेली कोपाग्नी निर्माण झाली.
तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा देवदानवसन्निधौ । प्रहर्षितौ सुसंरब्धौ मृत्युकालौ बभूवतुः ।। ७.२२.
हे अद्भुत दृश्य देव आणि दानव यांच्या उपस्थितीत पाहून मृत्यू आणि काळ दोघेही आनंदित आणि प्रचंड उत्तेजित झाले.