ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा । ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् । अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ।। ७.२१.
मग झाडे, डोंगर आणि शेकडो राजवाड्यांनीही, त्याचे मंत्री आणि दशमुख राजा जसे जमतं तसे, जशी इच्छा तशी, युद्ध करू लागले.
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः । अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ।। ७.२१.
राक्षसाधिपतीचे मंत्री, सर्व प्रकारच्या शस्त्रांनी जखमी होऊन, रक्ताने माखलेले, मोठ्या युद्धात उतरले.
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् । यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ।। ७.२१.
ते महाभाग एकमेकांवर जोरात शस्त्रांनी वार करू लागले—यमाचे शूर सैनिक आणि रावणाचे मंत्री.
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः । तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ।। ७.२१.
मग यमाचे बलवान सैनिक त्या मंत्र्यांना सोडून, थेट दशमुखावर भालेांचा वर्षाव करत धावले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः । फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ।। ७.२१.
तेव्हा राक्षसाधिपती, रक्ताने माखलेला आणि वारांनी थकलेला, पुष्पकात फुललेल्या अशोकासारखा शोभून दिसत होता.
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् । मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ।। ७.२१.
त्याने शस्त्रांच्या सामर्थ्याने भाले, गदा, पाश, शक्ती, तोमर, बाण, मुसळ, दगड आणि झाडे असे सर्व काही फेकले.
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् । यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ।। ७.२१.
त्या युद्धभूमीत यमाच्या सैन्यावर झाडांची, दगडांची आणि शस्त्रांची अतिशय भीषण सर आली आणि ती जमिनीवर कोसळली.
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च । जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ।। ७.२१.
ते सर्व अडथळे भेदून आणि ते अस्त्र परतवून, शेकडो हजारो सैनिकांनी त्या भयंकर राक्षसाला ठार केले.
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव । भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ।। ७.२१.
ते सर्वजण त्याला डोंगरासारखे वेढून उभे राहिले आणि निरर्थक हल्ले करत, गोफण आणि भाले याने त्याला श्वासही घेता येईना इतपत मारहाण केली.
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः । ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ।। ७.२१.
कवच गळून पडलेला, रागाने भरलेला आणि रक्ताच्या धारांनी न्हालेला तो राक्षस मग पुष्पक सोडून जमिनीवर उभा राहिला.
ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत । लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ।। ७.२१.
मग धनुष्य आणि बाण घेऊन तो युद्धात पुढे गेला; क्षणात भानावर येऊन, तो प्रचंड संतापाने मृत्यूसारखा उभा राहिला.
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके । तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ।। ७.२१.
मग त्याने दिव्य पाशुपत अस्त्र धनुष्याला लावले, 'थांबा, थांबा' असे सांगून ते धनुष्य ताणले.
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे । मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ।। ७.२१.
त्याने धनुष्य कानापर्यंत ताणून, युद्धात संतापलेला इंद्राचा शत्रू, तो बाण सोडला जसा शंकराने त्रिपुरावर सोडला होता.
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् । वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ।। ७.२१.
त्या बाणाचे रूप धगधगत्या, धूर नसलेल्या ज्वाळांसारखे होते, जणू उन्हाळ्यात जंगल जाळणाऱ्या दावाग्नीप्रमाणे.
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे । मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ।। ७.२१.
ज्वाळांनी वेढलेला आणि मांसभक्षक भुतांसह तो बाण युद्धात सुटला आणि सैन्याचे तुकडे व झाडे राख करून पुढे धावला.
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु । रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ।। ७.२१.
त्या तेजाने भाजलेले वैवस्वताचे सैन्य त्या युद्धात जणू दावाग्नीने जळून पडलेल्या झाडांसारखे खाली कोसळले.
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः । ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ७.२१.
मग भयंकर पराक्रमी तो राक्षस आपल्या मंत्र्यांसह प्रचंड गर्जना करू लागला, जणू पृथ्वी हादरावी अशी.
स तस्य तु महानादं श्रुत्वा वैवस्वतः प्रभुः । शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।। ७.२२.
तो मोठा आवाज ऐकून वैवस्वत राजाला वाटले की शत्रू जिंकला आणि आपले सैन्य नष्ट झाले.
स हि योधान्हतान्मत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथो ऽयमुपनीयताम् ।। ७.२२.
आपले सैनिक मारले गेले असे समजून, रागाने डोळे लाल झालेले तो राजाने आपल्या सारथ्याला पटकन सांगितले, 'माझे रथ लगेच आण.'
तस्य सूतस्तदा दिव्यमुपस्थाप्य महारथम् । स्थितः स च महातेजा ह्यध्यारोहत तं रथम् । प्राशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः ।। ७.२२.
त्याच्या सारथ्याने तेव्हा दिव्य, मोठे रथ आणून उभे केले; आणि तो तेजस्वी राजा त्यावर चढला, त्याच्यासमोर हातात गदा घेऊन मृत्यू उभा होता.
येन सङ्क्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् । कालदण्डस्तु पार्श्वस्थो मूर्तिमानस्य चाभवत् । यमप्रहरणं दिव्यं तेजसा ज्वलदग्निमत् ।। ७.२२.
ज्याच्या द्वारे हे अखंड त्रैलोक्य आवरले जाते, असा मूर्तिमंत काळदंड त्याच्या बाजूला उभा होता, जणू यमाचे दिव्य अस्त्र ज्वलंत तेजाने प्रकट झाले.
तस्य पार्श्वेषु निच्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ।। ७.२२.
त्याच्या शेजारी काळाच्या निर्दोष फासांनी वेढा घातला होता.
पावकस्पर्शसङ्काशः स्थितो मूर्तश्च मुद्गरः ।। ७.२२.
तेथे एक गदा ठामपणे उभी होती, जणू अग्नीच्या स्पर्शासारखी तेजस्वी.
ततो लोकत्रयं क्षुब्धमकम्पन्त दिवौकसः । कालं दृष्ट्वा तथा क्रुद्धं सर्वलोकभयावहम् ।। ७.२२.
मग तीनही लोकांत खळबळ उडाली आणि देवताही थरथरू लागल्या, कारण संतापलेला काळ सर्व जगाला भयभीत करणारा होता.
ततः प्रचोदयन्सूतस्तानश्वान्रुचिरप्रभान् । प्रययौ भीमसन्नादो यत्र रक्षःपतिः स्थितः ।। ७.२२.
तेव्हा सारथ्याने तेजस्वी, उजळ घोड्यांना जोरात हाकले आणि भीषण गर्जना करत जिथे राक्षसांचा राजा उभा होता तिथे गेला.
मुहूर्तेन यमं ते तु हया हरिहयोपमाः । प्रापयन्मनसस्तुल्या यत्र तत्प्रस्तुतं रणम् ।। ७.२२.
क्षणातच, इंद्राच्या घोड्यांसारखे ते घोडे, मनासारख्या वेगाने यमाला जिथे ती लढाई सुरू होती तिथे घेऊन गेले.
दृष्ट्वा तथैव विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम् । सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सहसा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.२२.
मृत्यूसह आलेला तो भयंकर रथ पाहून राक्षसांच्या राजाचे मंत्री घाबरून अचानक पळून गेले.
लघुसत्त्वतया ते हि नष्टसञ्ज्ञा भयार्दिताः । नेह योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा प्रययुर्दिशः ।। ७.२२.
भीतीने गोंधळून, मनात धैर्य उरले नाही म्हणून त्यांनी 'आम्ही इथे लढू शकत नाही' असे म्हणून सर्व दिशांना पांगले.
स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम् । नाक्षुभ्यत दशग्रीवो न चापि भयमाविशत् ।। ७.२२.
पण तो जगाला घाबरवणारा रथ पाहूनही रावण ढळला नाही, त्याच्या मनात भीतीही आली नाही.
स तु रावणमासाद्य व्यसृजच्छक्तितोमरान् । यमो मर्माणि सङ्क्रुद्धो रावणस्योपकृन्तत ।। ७.२२.
मग यमाने रावणाजवळ जाऊन रागाने शूल आणि भाले फेकले आणि रावणाच्या शरीरातील महत्वाच्या जागांवर घाव घातला.