सुवर्णमणिमुक्ताभिः प्रमदाभिरलङ्कृतान् ।। ७.२१.
ते लोक सोनं, रत्ने, मोत्यांनी सजलेले होते आणि त्यांच्या आजूबाजूला सुंदर स्त्रिया होत्या.
धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमानान्स्वतेजसा । ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ।। ७.२१.
तेथे रावण या बलाढ्य राक्षसाधिपतीने धर्मशील लोकांना आपल्या तेजाने उजळून निघालेले आणि इतरांपेक्षा श्रेष्ठ दिसणारे पाहिले.
ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः । रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ।। ७.२१.
मग रावणाने, आपल्या सामर्थ्याने आणि धैर्याने, स्वतःच्या वाईट कर्मामुळे त्रास भोगणाऱ्यांना जबरदस्तीने सोडवले.
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा । सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ।। ७.२१.
दशमुख राक्षसाने मुक्त केलेल्या त्या जीवांना काही काळ अनपेक्षित आणि अकल्पित सुख मिळाले.
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा । प्रेतगोपाः सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ।। ७.२१.
महान राक्षसाने जेव्हा त्या मृतात्म्यांना सोडवले, तेव्हा मृतांचे रक्षक अत्यंत रागावून राक्षसाधिपतीवर तुटून पडले.
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः । धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ।। ७.२१.
मग सर्व दिशांनी मोठा गोंगाट उठला, कारण धर्मराजाच्या शूर सैनिकांनी एकदम धाव घेतली.
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः । पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ।। ७.२१.
शेकडो-हजारो शूरवीरांनी भाले, गदा, त्रिशूळ, मुसळ, शक्ती, तोमर अशा शस्त्रांनी पुष्पकावर वर्षाव केला.
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तोरणानि च । पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ।। ७.२१.
मधमाशा जशा पोळे फोडतात तशी त्यांनी पुष्पकाच्या आसने, राजवाडे, कठडे आणि तोरणे पटकन फोडली.
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे । भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ।। ७.२१.
देवतांसाठी असलेले ते पुष्पक विमान युद्धात तुटत होते, पण ब्रह्मतेजामुळे ते पूर्णपणे नष्ट होत नव्हते.
असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य सेना महात्मनः । शूराणामग्रयातऽणां सहस्राणि शतानि च ।। ७.२१.
त्या महात्म्याची सेना अगणित आणि प्रचंड होती; तिच्या पुढे शेकडो-हजारो शूरवीर होते.
ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा । ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् । अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ।। ७.२१.
मग झाडे, डोंगर आणि शेकडो राजवाड्यांनीही, त्याचे मंत्री आणि दशमुख राजा जसे जमतं तसे, जशी इच्छा तशी, युद्ध करू लागले.
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः । अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ।। ७.२१.
राक्षसाधिपतीचे मंत्री, सर्व प्रकारच्या शस्त्रांनी जखमी होऊन, रक्ताने माखलेले, मोठ्या युद्धात उतरले.
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् । यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ।। ७.२१.
ते महाभाग एकमेकांवर जोरात शस्त्रांनी वार करू लागले—यमाचे शूर सैनिक आणि रावणाचे मंत्री.
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः । तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ।। ७.२१.
मग यमाचे बलवान सैनिक त्या मंत्र्यांना सोडून, थेट दशमुखावर भालेांचा वर्षाव करत धावले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः । फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ।। ७.२१.
तेव्हा राक्षसाधिपती, रक्ताने माखलेला आणि वारांनी थकलेला, पुष्पकात फुललेल्या अशोकासारखा शोभून दिसत होता.
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् । मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ।। ७.२१.
त्याने शस्त्रांच्या सामर्थ्याने भाले, गदा, पाश, शक्ती, तोमर, बाण, मुसळ, दगड आणि झाडे असे सर्व काही फेकले.
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् । यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ।। ७.२१.
त्या युद्धभूमीत यमाच्या सैन्यावर झाडांची, दगडांची आणि शस्त्रांची अतिशय भीषण सर आली आणि ती जमिनीवर कोसळली.
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च । जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ।। ७.२१.
ते सर्व अडथळे भेदून आणि ते अस्त्र परतवून, शेकडो हजारो सैनिकांनी त्या भयंकर राक्षसाला ठार केले.
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव । भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ।। ७.२१.
ते सर्वजण त्याला डोंगरासारखे वेढून उभे राहिले आणि निरर्थक हल्ले करत, गोफण आणि भाले याने त्याला श्वासही घेता येईना इतपत मारहाण केली.
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः । ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ।। ७.२१.
कवच गळून पडलेला, रागाने भरलेला आणि रक्ताच्या धारांनी न्हालेला तो राक्षस मग पुष्पक सोडून जमिनीवर उभा राहिला.
ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत । लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ।। ७.२१.
मग धनुष्य आणि बाण घेऊन तो युद्धात पुढे गेला; क्षणात भानावर येऊन, तो प्रचंड संतापाने मृत्यूसारखा उभा राहिला.
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके । तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ।। ७.२१.
मग त्याने दिव्य पाशुपत अस्त्र धनुष्याला लावले, 'थांबा, थांबा' असे सांगून ते धनुष्य ताणले.
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे । मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ।। ७.२१.
त्याने धनुष्य कानापर्यंत ताणून, युद्धात संतापलेला इंद्राचा शत्रू, तो बाण सोडला जसा शंकराने त्रिपुरावर सोडला होता.
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् । वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ।। ७.२१.
त्या बाणाचे रूप धगधगत्या, धूर नसलेल्या ज्वाळांसारखे होते, जणू उन्हाळ्यात जंगल जाळणाऱ्या दावाग्नीप्रमाणे.
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे । मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ।। ७.२१.
ज्वाळांनी वेढलेला आणि मांसभक्षक भुतांसह तो बाण युद्धात सुटला आणि सैन्याचे तुकडे व झाडे राख करून पुढे धावला.
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु । रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ।। ७.२१.
त्या तेजाने भाजलेले वैवस्वताचे सैन्य त्या युद्धात जणू दावाग्नीने जळून पडलेल्या झाडांसारखे खाली कोसळले.
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः । ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ७.२१.
मग भयंकर पराक्रमी तो राक्षस आपल्या मंत्र्यांसह प्रचंड गर्जना करू लागला, जणू पृथ्वी हादरावी अशी.
स तस्य तु महानादं श्रुत्वा वैवस्वतः प्रभुः । शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।। ७.२२.
तो मोठा आवाज ऐकून वैवस्वत राजाला वाटले की शत्रू जिंकला आणि आपले सैन्य नष्ट झाले.
स हि योधान्हतान्मत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथो ऽयमुपनीयताम् ।। ७.२२.
आपले सैनिक मारले गेले असे समजून, रागाने डोळे लाल झालेले तो राजाने आपल्या सारथ्याला पटकन सांगितले, 'माझे रथ लगेच आण.'
तस्य सूतस्तदा दिव्यमुपस्थाप्य महारथम् । स्थितः स च महातेजा ह्यध्यारोहत तं रथम् । प्राशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः ।। ७.२२.
त्याच्या सारथ्याने तेव्हा दिव्य, मोठे रथ आणून उभे केले; आणि तो तेजस्वी राजा त्यावर चढला, त्याच्यासमोर हातात गदा घेऊन मृत्यू उभा होता.