सो ऽपश्यत्स महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः । प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम् ।। ७.२१.
तेथे त्या दहा डोके असलेल्या बलाढ्याने काही जीवांना त्यांच्या चांगल्या कर्माचे फळ भोगताना आणि काहींना वाईट कर्माचे फळ भोगताना पाहिलं.
अपश्यत्सैनिकांश्चास्य यमस्यानुचरैः सह । यमस्य पुरुषैरुग्रैर्घोररूपैर्भयानकैः ।। ७.२१.
त्याने यमाच्या सैनिकांना व त्याच्या सहकाऱ्यांसह, भीषण रूप असलेल्या, भयंकर आणि कठोर यमपुरुषांना पाहिलं.
ददर्श वध्यमानांश्च क्लिश्यमानांश्च देहिनः । क्रोशतश्च महानादं तीव्रनिष्टनतत्परान् ।। ७.२१.
त्याने शरीरधारकांना मारले जाताना, यातना भोगताना, मोठ्याने ओरडताना आणि तीव्र वेदनेने विव्हळताना पाहिलं.
कृमिभिर्भक्ष्यमाणांश्च सारमेयैश्च दारुणैः ।। ७.२१.
त्याने त्यांना कृमी आणि भयंकर कुत्र्यांनी खाताना पाहिलं.
क्षोत्रायासकरा वाचो वदतश्च भयावहाः । सन्तार्यमाणान्वैतरणीं बहुशः शोणितोदकाम् ।। ७.२१.
त्याने भीतीदायक शब्द बोलणाऱ्या आवाज ऐकले आणि अनेकांना रक्ताने भरलेल्या वैतरणी नदीत ओढले जाताना पाहिलं.
वालुकासु च तप्तासु तप्यमानान्मुहूर्मुहुः । असिपत्रवने चैव भिद्यमानानधार्मिकान् ।। ७.२१.
त्याने पुन्हा पुन्हा तापलेल्या वाळूत तडफडणारे, आणि असिपत्रवनात अधार्मिकांना छेदले जाताना पाहिलं.
रौरवे क्षारनद्यां च क्षुरधारासु चैव हि । पानीयं याचमानांश्च तृषितान्क्षुधितानपि ।। ७.२१.
त्याने रौरव नरकात, क्षारनदीत, आणि धारधारी पात्यांवर, तहानलेले आणि उपाशी, पाणी मागताना पाहिलं.
शवभूतान्कृशान्दीनान्विवर्णान्मुक्तमूर्धजान् । मलपङ्कधरान्दीनान्रूक्षांश्च परिधावतः ।। ७.२१.
त्याने मृतदेह, कृश, दुःखी, रंग उडालेले, विस्कटलेले केस असलेले, घाण आणि चिखलाने माखलेले, दीन, आणि वेदनेने धावत असलेले पाहिले.
ददर्श रावणो मार्गे शतशो ऽथ सहस्रशः । कांश्चिच्च गृहमुख्येषु गीतवादित्रनिःस्वनैः । प्रमोदमानानद्राक्षीद्रावणः सुकृतैः स्वकैः ।। ७.२१.
रावणाने वाटेत शेकडो, हजारो लोक पाहिले; काही मोठ्या घरांमध्ये गाण्याच्या आणि वाद्यांच्या आवाजात आनंदाने हसत-खेळत होते, आपल्या चांगल्या कर्मामुळे सुख उपभोगत होते.
गौरसं गोप्रदातारो ह्यन्नं चैवान्नदायिनः । गृहांश्च गृहदातारः स्वकर्मफलमश्नतः ।। ७.२१.
त्याने गायी, जमीन, अन्न आणि घरे दान करणारे लोक पाहिले, जे आपापल्या कर्माचे फळ मिळवत आनंदात होते.
सुवर्णमणिमुक्ताभिः प्रमदाभिरलङ्कृतान् ।। ७.२१.
ते लोक सोनं, रत्ने, मोत्यांनी सजलेले होते आणि त्यांच्या आजूबाजूला सुंदर स्त्रिया होत्या.
धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमानान्स्वतेजसा । ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ।। ७.२१.
तेथे रावण या बलाढ्य राक्षसाधिपतीने धर्मशील लोकांना आपल्या तेजाने उजळून निघालेले आणि इतरांपेक्षा श्रेष्ठ दिसणारे पाहिले.
ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः । रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ।। ७.२१.
मग रावणाने, आपल्या सामर्थ्याने आणि धैर्याने, स्वतःच्या वाईट कर्मामुळे त्रास भोगणाऱ्यांना जबरदस्तीने सोडवले.
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा । सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ।। ७.२१.
दशमुख राक्षसाने मुक्त केलेल्या त्या जीवांना काही काळ अनपेक्षित आणि अकल्पित सुख मिळाले.
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा । प्रेतगोपाः सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ।। ७.२१.
महान राक्षसाने जेव्हा त्या मृतात्म्यांना सोडवले, तेव्हा मृतांचे रक्षक अत्यंत रागावून राक्षसाधिपतीवर तुटून पडले.
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः । धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ।। ७.२१.
मग सर्व दिशांनी मोठा गोंगाट उठला, कारण धर्मराजाच्या शूर सैनिकांनी एकदम धाव घेतली.
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः । पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ।। ७.२१.
शेकडो-हजारो शूरवीरांनी भाले, गदा, त्रिशूळ, मुसळ, शक्ती, तोमर अशा शस्त्रांनी पुष्पकावर वर्षाव केला.
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तोरणानि च । पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ।। ७.२१.
मधमाशा जशा पोळे फोडतात तशी त्यांनी पुष्पकाच्या आसने, राजवाडे, कठडे आणि तोरणे पटकन फोडली.
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे । भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ।। ७.२१.
देवतांसाठी असलेले ते पुष्पक विमान युद्धात तुटत होते, पण ब्रह्मतेजामुळे ते पूर्णपणे नष्ट होत नव्हते.
असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य सेना महात्मनः । शूराणामग्रयातऽणां सहस्राणि शतानि च ।। ७.२१.
त्या महात्म्याची सेना अगणित आणि प्रचंड होती; तिच्या पुढे शेकडो-हजारो शूरवीर होते.
ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा । ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् । अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ।। ७.२१.
मग झाडे, डोंगर आणि शेकडो राजवाड्यांनीही, त्याचे मंत्री आणि दशमुख राजा जसे जमतं तसे, जशी इच्छा तशी, युद्ध करू लागले.
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः । अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ।। ७.२१.
राक्षसाधिपतीचे मंत्री, सर्व प्रकारच्या शस्त्रांनी जखमी होऊन, रक्ताने माखलेले, मोठ्या युद्धात उतरले.
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् । यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ।। ७.२१.
ते महाभाग एकमेकांवर जोरात शस्त्रांनी वार करू लागले—यमाचे शूर सैनिक आणि रावणाचे मंत्री.
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः । तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ।। ७.२१.
मग यमाचे बलवान सैनिक त्या मंत्र्यांना सोडून, थेट दशमुखावर भालेांचा वर्षाव करत धावले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः । फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ।। ७.२१.
तेव्हा राक्षसाधिपती, रक्ताने माखलेला आणि वारांनी थकलेला, पुष्पकात फुललेल्या अशोकासारखा शोभून दिसत होता.
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् । मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ।। ७.२१.
त्याने शस्त्रांच्या सामर्थ्याने भाले, गदा, पाश, शक्ती, तोमर, बाण, मुसळ, दगड आणि झाडे असे सर्व काही फेकले.
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् । यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ।। ७.२१.
त्या युद्धभूमीत यमाच्या सैन्यावर झाडांची, दगडांची आणि शस्त्रांची अतिशय भीषण सर आली आणि ती जमिनीवर कोसळली.
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च । जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ।। ७.२१.
ते सर्व अडथळे भेदून आणि ते अस्त्र परतवून, शेकडो हजारो सैनिकांनी त्या भयंकर राक्षसाला ठार केले.
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव । भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ।। ७.२१.
ते सर्वजण त्याला डोंगरासारखे वेढून उभे राहिले आणि निरर्थक हल्ले करत, गोफण आणि भाले याने त्याला श्वासही घेता येईना इतपत मारहाण केली.
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः । ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ।। ७.२१.
कवच गळून पडलेला, रागाने भरलेला आणि रक्ताच्या धारांनी न्हालेला तो राक्षस मग पुष्पक सोडून जमिनीवर उभा राहिला.