वर्णो मनोहरः सौम्यश्चन्द्रमण्डलसन्निभः । भविष्यति तवोदग्रः शुद्धफेनसमप्रभः ।। ७.१८.
तुझा रंग सुंदर, शीतल आणि चंद्राच्या पूर्णाकृतीसारखा तेजस्वी होईल, तो शुद्ध फेनासारखा उजळून उठेल.
मच्छरीरं समासाद्य कान्तो नित्यं भविष्यसि । प्राप्स्यसे चातुलां प्रीतिमेतन्मे प्रीतिलक्षणम् ।। ७.१८.
माझ्या शरीराचा स्पर्श तुला नेहमीच आकर्षक बनवेल आणि तू अतुल आनंद मिळवशील—हीच माझ्या कृपेची खूण आहे.
हंसानां हि पुरा राम नीलवर्णः सपाण्डुरः । पक्षा नीलाग्रसंवीताः क्रोडाः शष्पाग्रनिर्मलाः ।। ७.१८.
राम, पूर्वी हंसांचा रंग निळा आणि थोडासा पांढरा होता; त्यांच्या पंखांच्या कडा निळ्या, छाती गवताच्या टोकासारखी स्वच्छ होती.
अथाब्रवीद्वैश्रवणः कृकलासं गिरौ स्थितम् । हैरण्यं सम्प्रयच्छामि वर्णं प्रीतस्तवाप्यहम् ।। ७.१८.
मग वैश्रवणाने पर्वतावर राहणाऱ्या बगळ्याला म्हटलं, 'मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, तुला सोन्यासारखा रंग देतो.'
सद्रव्यं च शिरो नित्यं भविष्यति तवाक्षयम् । एष काञ्चनको वर्णो मत्प्रीत्या ते भविष्यति ।। ७.१८.
तुझं डोकं आणि त्यावरचं शिर नेहमीच ठसठशीत राहील, कधीच कमी होणार नाही; हा सोन्याचा रंग माझ्या कृपेमुळे तुला मिळेल.
एवं दत्त्वा वरांस्तेभ्यस्तस्मिन्यज्ञोत्सवे सुराः । निवृत्ताः सह राज्ञा ते पुनः स्वभवनं गताः ।। ७.१८.
अशा प्रकारे त्या यज्ञोत्सवात सर्वांना वर देऊन, देवता आणि राजा पुन्हा आपल्या-आपल्या घरी परतले.
अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः । नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः ।। ७.१९.
मग मारुत्ताला जिंकून, राक्षसांचा राजा युद्धाची इच्छा घेऊन राजांच्या नगरांकडे निघाला.
समासाद्य तु राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान् । अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति ।। ७.१९.
महेंद्र आणि वरुणासारख्या सामर्थ्यवान राजांना भेटून, राक्षसांचा अधिपती म्हणाला, 'माझ्याशी युद्ध करा.'
निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एष मे हि सुनिश्चयः । अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो नैवोपपद्यते ।। ७.१९.
'किंवा सांगा की तुम्ही माझ्याकडून हरलात—हेच माझं ठाम मत आहे; अन्यथा वेगळं वागलात तर सुटका शक्य नाही.'
ततस्त्वभीरवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मनिश्चयाः । मन्त्रयित्वा ततो ऽन्योन्यं राजानः सुमहाबलाः । निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः ।। ७.१९.
तेव्हा ते शहाणे आणि धर्मनिष्ठ राजे एकमेकांशी सल्ला करून, शत्रूचं बल ओळखून म्हणाले, 'आम्ही हरलो.'
दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः । एते सर्वे ऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः ।। ७.१९.
दुष्यंत, सुरथ, गाधी, राजा गय आणि पुरूरवा—हे सगळे राजे, प्रिय, म्हणाले, 'आम्ही हरलो.'
अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ।। ७.१९.
मग राक्षसांचा राजा रावण अयोध्येला पोहोचला.
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम् । स तं पुरुषशार्दूलं पुरन्दरसमं बले ।। ७.१९.
ती नगरी अनरण्याने अगदी उत्तम राखली होती, जशी इंद्राने अमरावतीचं रक्षण केलं; तो पुरुषसिंह पुरंदरासारखा सामर्थ्यवान होता.
प्राह राजानमासाद्य युद्धं देहीति रावणः । निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूहि त्वमेवं मम शासनम् ।। ७.१९.
राजाला भेटून रावण म्हणाला, 'माझ्याशी युद्ध कर, नाहीतर स्वतःला हरल्याचं जाहीर कर—हेच माझं आदेश आहे.'
अयोध्याधिपतिस्तस्य श्रुत्वा पापात्मनो वचः । अनरण्यस्तु सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत् ।। ७.१९.
पापी मनाच्या त्या शब्दांनी ऐकून, अयोध्येचा राजा अनरण्य संतापून राक्षसाधिपतीला म्हणाला.
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया । सन्तिष्ठ क्षिप्रमायत्तो भव चैवं भवाम्यहम् ।। ७.१९.
'राक्षसांचा राजा, मी तुला एकल युद्ध देतो. लगेच तयार हो, तू जसा आहेस तसाच मीही उभा राहीन.'
अथ पूर्वं श्रुतार्थेन निर्जितं सुमहद्बलम् । निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम् ।। ७.१९.
मग पूर्वी ऐकले होते तसे, त्या राजाचे बलाढ्य सैन्य राक्षसांचा नाश करण्यासाठी सज्ज होऊन बाहेर पडले.
नागानां दशसाहस्रं वाजिनां नियुतं तथा । रथानां बहुसाहस्रं पत्तीनां च नरोत्तम ।। ७.१९.
दहा हजार हत्ती, लाखभर घोडे, हजारो रथ आणि असंख्य पायदळ सैनिक युद्धासाठी बाहेर पडले, हे नरश्रेष्ठ.
महीं सञ्छाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं रणे । ततः प्रवृत्तं सुमहद्युद्धं युद्धविशारद ।। ७.१९.
ते सैन्य पायदळ आणि रथांसह जमिनीवर पसरले आणि मग युद्धात उतरले; त्यानंतर मोठे आणि भयंकर युद्ध सुरू झाले, हे युद्धकलेचे जाणकार.
अनरण्यस्य नृपते राक्षसेन्द्रस्य चाद्भुतम् । तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः ।। ७.१९.
राजा अनरण्य आणि राक्षसांचा राजा यांच्या सैन्यात अद्भुत असे युद्ध झाले; रावणाच्या सैन्याने त्या राजाच्या सैन्याला भिडले.
प्राणश्यत तदा सर्वं हव्यं हुतमिवानले । युद्ध्वा च सुचिरं कालं कृत्वा विक्रममुत्तमम् ।। ७.१९.
मग ते सर्व सैन्य अग्नीतील आहुतीसारखे नष्ट झाले; खूप वेळ शौर्याने लढूनही शेवटी ते संपले.
प्रज्वलन्तं तमासाद्य क्षिप्रमेवावशेषितम् । प्राविशत्सङ्कुलं तत्र शलभा इव पावकम् । नश्यति स्म बलं तत्र हव्यं हुतमिवानले ।। ७.१९.
त्या प्रज्वलित सैन्याला भिडताच ते क्षणात संपले; जसे पतंग ज्वाळेत जातात तसे सैनिक गोंधळात पडले आणि आहुतीसारखे नष्ट झाले.
सो ऽपश्यत्तन्नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महाबलम् । महार्णवं समासाद्य वनापगशतं यथा ।। ७.१९.
राजाने पाहिले की त्याचे बलाढ्य सैन्य नष्ट होत आहे, जसे शेकडो वनातील नद्या मोठ्या समुद्रात विलीन होतात.
ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम् । आससाद नरेन्द्रस्तं रावणं क्रोधमूर्च्छितः ।। ७.१९.
मग राजा स्वतः इंद्राच्या धनुष्यासारखे धनुष्य ताणून, प्रचंड रागाने रावणासमोर उभा राहिला.
अनरण्येन ते ऽमात्या मारीचशुकसारणाः । प्रहस्तसहिता भग्ना व्यद्रवन्त मृगा इव ।। ७.१९.
अनरण्याने तुझे मंत्री—मारीच, शुक, सारण आणि प्रहस्त—यांना पराभूत केले आणि ते हरिणांसारखे पळून गेले.
ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि । तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।। ७.१९.
मग इक्ष्वाकू कुळाचा आनंद असलेल्या राजाने राक्षसराजाच्या डोक्यावर आठशे बाणांचा वर्षाव केला.
तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित् । वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो गिरिमूर्धनि ।। ७.१९.
पण ते बाण पडले तरी कुठेही इजा झाली नाही, जसे ढगांतून पडणारा पाऊस पर्वताच्या शिखराला काहीही करीत नाही.
ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा । तलेनाभिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह ।। ७.१९.
मग राक्षसांचा राजा रागाने त्या राजाच्या डोक्यावर तळहाताने मारला आणि तो रथावरून खाली पडला.
स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः । वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो यथा ।। ७.१९.
तो राजा जमिनीवर पडला, त्याचे अंग थरथरत होते; जणू वज्राने झाड कोसळावे तसे तो पडला.
तं प्रहस्याब्रवीद्द्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम् । किमिदानीं फलं प्राप्तं त्वया मां प्रति युद्ध्यता ।। ७.१९.
राक्षस हसत म्हणाला, 'इक्ष्वाकू, पृथ्वीच्या राज्या, माझ्याशी लढून तुला आता काय फळ मिळाले?'