प्रविष्टायां हुताशं तु वेदवत्यां स रावणः । पुष्पकं तु समारुह्य परिचक्राम मेदिनीम् ।। ७.१८.
वेदवतीने अग्नित प्रवेश केल्यावर रावण पुष्पक विमानावर बसून पृथ्वीवर फिरू लागला.
ततो मरुत्तं नृपतिं यजन्तं सह दैवतैः । उशीरबीजमासाद्य ददर्श स तु रावणः ।। ७.१८.
मग रावण उशीराबीज नावाच्या ठिकाणी पोहोचला आणि तिथे त्याने राजा मरुत्त देवतांसह यज्ञ करताना पाहिला.
संवर्तो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद्भ्राता बृहस्पतेः । याजयामास धर्मज्ञः सर्वैर्देवगणैर्वृतः ।। ७.१८.
तिथे धर्माची जाण असलेला, बृहस्पतीचा साक्षात भाऊ, संवार्त नावाचा ब्रह्मर्षी सर्व देवतांसह यज्ञ करत होता.
दृष्ट्वा देवास्तु तद्रक्षो वरदानेन दुर्जयम् । तिर्यग्योनिं समाविष्टास्तस्य दर्शनभीरवः ।। ७.१८.
त्या वरामुळे जिंकता न येणारा तो राक्षस पाहून, भीतीने सर्व देवता प्राण्यांच्या रूपात लपले.
इन्द्रो मयूरः संवृत्तो धर्मराजस्तु वायसः । कृकलासो धनाध्यक्षो हंसश्च वरुणो ऽभवत् ।। ७.१८.
इंद्र मोर झाला, धर्मराज कावळा झाला, धनाध्यक्ष कर्कलास झाला आणि वरुण हंस झाला.
अन्येष्वपि गतेष्वेवं देवेष्वरिनिषूदन । रावणः प्राविशद्यज्ञं सारमेय इवाशुचिः ।। ७.१८.
इतर देवता असे निघून गेल्यावर, शत्रूंचा नाश करणारा रावण अशुद्ध कुत्र्यासारखा त्या यज्ञात शिरला.
तं च राजानमासाद्य रावणो राक्षसाधिपः । प्राह युद्धं प्रयच्छेति निर्जितो ऽस्मीति वा वद ।। ७.१८.
मग राक्षसांचा राजा रावण त्या राजाजवळ गेला आणि म्हणाला, "माझ्याशी युद्ध कर, नाहीतर तू माझ्यापासून हरलास असे जाहीर कर."
ततो मरुत्तो नृपतिः को भवानित्युवाच तम् । अपहासं ततो मुक्त्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।। ७.१८.
तेव्हा राजा मरुत्त म्हणाला, "तू कोण आहेस?" आणि रावणाने उपहास्याने हसून असे उत्तर दिले.
अकुतूहलभावेन प्रीतो ऽस्मि तव पार्थिव । धनदस्यानुजं यो मां नावगच्छसि रावणम् ।। ७.१८.
माझ्या मनात काही कुतूहल नाही, पण मला तुझ्यावर आनंद वाटतो, राजन, कारण तू मला, धनदाचा धाकटा भाऊ रावण, ओळखले नाहीस.
त्रिषु लोकेषु को ऽन्यो ऽस्ति यो न जानाति मे बलम् । भ्रातरं येन निर्जित्य विमानमिदमाहृतम् । ततो मरुत्तः स नृपस्तं रावणमथाब्रवीत् ।। ७.१८.
या तिन्ही लोकांत असा कोण आहे ज्याला माझे सामर्थ्य माहीत नाही, ज्यामुळे मी माझ्या भावाला हरवून हे विमान मिळवले? मग राजा मरुत्त त्या रावणाला म्हणाला.
धन्यः खलु भवान्येन ज्येष्ठो भ्राता रणे जितः । न त्वया सदृशः श्लाध्यस्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।। ७.१८.
तू खरोखर भाग्यवान आहेस, कारण तुझ्या हातून तुझा मोठा भाऊ युद्धात हरला. पण तुझ्यासारखा गौरव मिळवण्याजोगा दुसरा कोणीही या तिन्ही लोकांत नाही.
नाधर्मसहितं श्लाध्यं तल्लोकं प्रतिसंहितम् । कर्म दौरात्म्यकं कृत्वा श्लाघ्यसे भ्रातृनिर्जयात् ।। ७.१८.
अधर्माशी जोडलेलं काहीही या जगात कौतुकास्पद नसतं. वाईट कृत्य करून, फक्त भावाला हरवल्याचा अभिमान बाळगणं योग्य नाही.
क त्वं प्राक्केवलं धर्मं चरित्वा लब्धवान्वरम् । श्रूतपूर्वं हि न मया भाषसे यादृशं स्वयम् ।। ७.१८.
तू कोण आहेस, ज्याने पूर्वी फक्त धर्माचं पालन केलं आणि त्यामुळे वर मिळवला? कारण तुझ्यासारखं बोलणं मी कधीच ऐकलं नव्हतं.
तिष्ठेदानीं न मे जीवन्प्रतियास्यसि दुर्मते । अद्य त्वां निशितैर्बाणैः प्रेषयामि यमक्षयम् ।। ७.१८.
दुष्ट बुद्धीच्या, आता तू माझ्या हातून जिवंत सुटणार नाहीस; आज मी तुझ्यावर तीक्ष्ण बाण सोडून तुला यमाच्या घरी पाठवतो.
ततः शरासनं गृह्य सायकांश्च नराधिपः । रणाय निर्ययौ क्रुद्धः संवर्तो मार्गमावृणोत् ।। ७.१८.
मग राजा रागाने आपलं धनुष्य आणि बाण घेत युद्धासाठी बाहेर पडला; पण संवर्तानं त्याचा रस्ता अडवला.
सो ऽब्रवीत्स्नेहसंयुक्तं मरुत्तं तं महानृषिः । श्रोतव्यं यदि मद्वाक्यं सम्प्रहारो न ते क्षमः ।। ७.१८.
त्या महान ऋषीनं प्रेमानं मरुत्ताला सांगितलं, 'माझं बोलणं ऐकायचं असेल, तर तुला युद्ध करणं योग्य नाही.'
माहेश्वरमिदं सत्रमसमाप्तं कुलं दहेत् ।। ७.१८.
हे महेश्वराचं यज्ञ जर अपूर्ण राहिलं, तर सगळं वंशच नष्ट होईल.
दीक्षितस्य कुतो युद्धं क्रोधित्वं दीक्षिते कुतः । संशयश्च जये नित्यं राक्षसश्च सुदुर्जयः ।। ७.१८.
दीक्षिताने युद्ध करणं शक्य नाही, आणि रागावणंही शोभत नाही. विजय नेहमीच अनिश्चित असतो, आणि तो राक्षस फारच कठीण आहे जिंकायला.
स निवृत्तो गुरोर्वाक्यान्मरुत्तः पृथिवीपतिः । विसृज्य सशरं चापं स्वस्थो मखमुखो ऽभवत् ।। ७.१८.
गुरूच्या शब्दाने पृ्थ्वीचा राजा मरुत्त मागे फिरला, आपलं धनुष्य आणि बाण बाजूला ठेवले आणि शांतपणे यज्ञाच्या कामात गुंतला.
ततस्तं निर्जितं मत्वा घोषयामास वै शुकः । रावणो जयतीत्युच्चैर्हर्षान्नादं विमुक्तवान् ।। ७.१८.
मग शुकानं त्याला हरलेला समजून मोठ्याने जाहीर केलं, 'रावण जिंकला!' आणि आनंदात रावणाने मोठा गजर केला.
तान्भक्षयित्वा तत्रस्थान्महर्षीन्यज्ञमागतान् । वितृप्तो रुधिरैस्तेषां पुनः सम्प्रययौ महीम् ।। ७.१८.
यज्ञाला आलेल्या त्या महर्षींना रावणाने खाऊन, त्यांच्या रक्ताने तृप्त होऊन पुन्हा पृथ्वीवर निघून गेला.
रावणे तु गते देवाः सेन्द्राश्चैव दिवौकसः । ततः स्वां योनिमासाद्य तानि सत्त्वानि चाब्रुवन् ।। ७.१८.
रावण निघून गेल्यावर, देव आणि इंद्रासह स्वर्गातील सर्व लोक आपापल्या जागी गेले आणि आपल्या सृष्टींना असे सांगितले.
हर्षात्तदाब्रवीदिन्द्रो मयूरं नीलबर्हिणम् । प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ भुजङ्गाद्धि न ते भयम् ।। ७.१८.
तेव्हा आनंदाने इंद्राने निळ्या-पिसांच्या मोराला सांगितलं, 'धर्म जाणणाऱ्या, मी तुझ्यावर खूष आहे; तुला सापांचं काहीही भय नाही.'
इदं नेत्रसहस्रं तु यत्त्वद्बर्हे भविष्यति । वर्षमाणे मयि मुदं प्राप्स्यसे प्रीतिलक्षणाम् । एवमिन्द्रो वरं प्रादान्मयूरस्य सुरेश्वरः ।। ७.१८.
'तुझ्या पिसांवर हे हजार डोळ्यांचं चिन्ह दिसेल; माझ्यामुळे पाऊस पडेल तेव्हा तुला आनंद मिळेल.' अशा प्रकारे देवांचा राजा इंद्राने मोराला वर दिला.
नीलाः किल पुरा बर्हा मयूराणां नराधिप । सुराधिपाद्वरं प्राप्य गताः सर्वे ऽपि बर्हिणः ।। ७.१८.
राजा, पूर्वी मोरांची पिसं निळीच होती; पण देवाधिदेवाचा वर मिळाल्यावर सर्व मोरांना हे सुंदर पिसं मिळालं.
धर्मराजो ऽब्रवीद्राम प्राग्वंशे वायसं स्थितम् । पक्षिंस्तवास्मि सुप्रीतः प्रीतस्य वचनं शृणु ।। ७.१८.
धर्मराजाने मग पूर्वजांच्या वंशात उभ्या असलेल्या कावळ्याला सांगितलं, 'पक्ष्या, मी तुझ्यावर फार खूष आहे; खूष असलेल्या माझं बोलणं ऐक.'
यथान्ये विविधै रोगै; पीड्यन्ते प्राणिनो मया । ते न ते प्रभविष्यन्ति मयि प्रीते न संशयः ।। ७.१८.
'इतर प्राण्यांना जसे मी वेगवेगळ्या आजारांनी त्रास देतो, तसे तुला कधीच होणार नाही, कारण मी तुझ्यावर खूष आहे—यात शंका नाही.'
मृत्युतस्ते भयं नास्ति वरान्मम विहङ्गम । यावत्त्वां न वधिष्यन्ति नरास्तावद्भविष्यसि ।। ७.१८.
'पक्ष्या, माझ्या वरामुळे तुला मृत्यूचं काहीही भय नाही; जोपर्यंत माणसं तुला मारत नाहीत, तोपर्यंत तू जगशील.'
एते मद्विषयस्था वै मानवाः क्षुद्भयार्दिताः । त्वयि भुक्ते तु तृप्तास्ते भविष्यन्ति सबान्धवाः ।। ७.१८.
माझ्या प्रदेशात राहणारे हे माणसं उपाशीपोटी आणि भीतीने त्रस्त आहेत. पण तू जेवशील, तेव्हा हे आणि त्यांचे नातेवाईक सर्वजण तृप्त होतील.
वरुणस्त्वब्रवीद्धंसं गङ्गातोयविहारिणम् । श्रूयतां प्रीतिसंयुक्तं वचः पत्ररथेश्वर ।। ७.१८.
वरुणाने गंगाजलात विहार करणाऱ्या हंसाला प्रेमळ शब्दांनी म्हटलं, 'पंखावर स्वार होणाऱ्यांच्या अधिपती, माझं हे आनंदानं भरलेलं बोलणं ऐक.'