एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् । पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ।। ७.१७.
असे म्हणून ती जळत्या अग्नित शिरली, आणि आकाशातून सर्वत्र दिव्य फुलांचा वर्षाव झाला.
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा । तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ।। ७.१७.
ती पुन्हा कमळातून, कमळासारखी तेजस्वी जन्माला आली; आणि पुन्हा त्या राक्षसाने तिला पूर्वीप्रमाणे पकडले.
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ । प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ।। ७.१७.
कमळासारख्या तेजस्वी कन्येला घेऊन रावण आपल्या घरी गेला आणि ती आपल्या मंत्र्याला दाखवली.
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् । गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ।। ७.१७.
लक्षणांची जाण असलेल्या मंत्र्याने तिला पाहून रावणाला सांगितले, "ही सुंदर नितंबांची स्त्री तुझ्या घरी राहिली तर ती तुझ्या मृत्यूचे कारण ठरेल असे दिसते."
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः । सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ।। ७.१७.
हे ऐकून, राम, रावणाने तिला समुद्रात फेकले; ती पृथ्वीवर पडली आणि यज्ञाच्या वेदीमध्ये गेली.
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती । सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो । तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ।। ७.१७.
राजाच्या नांगराच्या फाळाने ती पुन्हा वर आली आणि मग ती जनक राजाची कन्या म्हणून जन्माला आली, हे प्रभो, तुझी पत्नी; कारण तूच सनातन विष्णू आहेस.
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा । उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ।। ७.१७.
पूर्वी तिच्या रागामुळे तो शत्रू मारला गेला; तिने डोंगरात आश्रय घेतला आणि तुझ्या अद्भुत सामर्थ्यावर विश्वास ठेवला.
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः । क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ।। ७.१७.
अशी ही पुण्यवती पुन्हा माणसांत जन्म घेईल, नांगराच्या फाळाने नांगरलेल्या शेतात, वेदीवर अग्निशिखेसारखी तेजस्वी.
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे । त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ।। ७.१७.
पूर्वी कृतयुगात हिचे नाव वेदवती होते; त्रेतायुगात ती त्या राक्षसाच्या वधासाठी जन्माला आली.
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः । सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ।। ७.१७.
मिथिलाच्या कुलात, महान जनक राजाच्या घरी ती जन्मली; नांगराच्या फाळात सापडली म्हणून तिला लोक 'सीता' म्हणतात.
प्रविष्टायां हुताशं तु वेदवत्यां स रावणः । पुष्पकं तु समारुह्य परिचक्राम मेदिनीम् ।। ७.१८.
वेदवतीने अग्नित प्रवेश केल्यावर रावण पुष्पक विमानावर बसून पृथ्वीवर फिरू लागला.
ततो मरुत्तं नृपतिं यजन्तं सह दैवतैः । उशीरबीजमासाद्य ददर्श स तु रावणः ।। ७.१८.
मग रावण उशीराबीज नावाच्या ठिकाणी पोहोचला आणि तिथे त्याने राजा मरुत्त देवतांसह यज्ञ करताना पाहिला.
संवर्तो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद्भ्राता बृहस्पतेः । याजयामास धर्मज्ञः सर्वैर्देवगणैर्वृतः ।। ७.१८.
तिथे धर्माची जाण असलेला, बृहस्पतीचा साक्षात भाऊ, संवार्त नावाचा ब्रह्मर्षी सर्व देवतांसह यज्ञ करत होता.
दृष्ट्वा देवास्तु तद्रक्षो वरदानेन दुर्जयम् । तिर्यग्योनिं समाविष्टास्तस्य दर्शनभीरवः ।। ७.१८.
त्या वरामुळे जिंकता न येणारा तो राक्षस पाहून, भीतीने सर्व देवता प्राण्यांच्या रूपात लपले.
इन्द्रो मयूरः संवृत्तो धर्मराजस्तु वायसः । कृकलासो धनाध्यक्षो हंसश्च वरुणो ऽभवत् ।। ७.१८.
इंद्र मोर झाला, धर्मराज कावळा झाला, धनाध्यक्ष कर्कलास झाला आणि वरुण हंस झाला.
अन्येष्वपि गतेष्वेवं देवेष्वरिनिषूदन । रावणः प्राविशद्यज्ञं सारमेय इवाशुचिः ।। ७.१८.
इतर देवता असे निघून गेल्यावर, शत्रूंचा नाश करणारा रावण अशुद्ध कुत्र्यासारखा त्या यज्ञात शिरला.
तं च राजानमासाद्य रावणो राक्षसाधिपः । प्राह युद्धं प्रयच्छेति निर्जितो ऽस्मीति वा वद ।। ७.१८.
मग राक्षसांचा राजा रावण त्या राजाजवळ गेला आणि म्हणाला, "माझ्याशी युद्ध कर, नाहीतर तू माझ्यापासून हरलास असे जाहीर कर."
ततो मरुत्तो नृपतिः को भवानित्युवाच तम् । अपहासं ततो मुक्त्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।। ७.१८.
तेव्हा राजा मरुत्त म्हणाला, "तू कोण आहेस?" आणि रावणाने उपहास्याने हसून असे उत्तर दिले.
अकुतूहलभावेन प्रीतो ऽस्मि तव पार्थिव । धनदस्यानुजं यो मां नावगच्छसि रावणम् ।। ७.१८.
माझ्या मनात काही कुतूहल नाही, पण मला तुझ्यावर आनंद वाटतो, राजन, कारण तू मला, धनदाचा धाकटा भाऊ रावण, ओळखले नाहीस.
त्रिषु लोकेषु को ऽन्यो ऽस्ति यो न जानाति मे बलम् । भ्रातरं येन निर्जित्य विमानमिदमाहृतम् । ततो मरुत्तः स नृपस्तं रावणमथाब्रवीत् ।। ७.१८.
या तिन्ही लोकांत असा कोण आहे ज्याला माझे सामर्थ्य माहीत नाही, ज्यामुळे मी माझ्या भावाला हरवून हे विमान मिळवले? मग राजा मरुत्त त्या रावणाला म्हणाला.
धन्यः खलु भवान्येन ज्येष्ठो भ्राता रणे जितः । न त्वया सदृशः श्लाध्यस्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।। ७.१८.
तू खरोखर भाग्यवान आहेस, कारण तुझ्या हातून तुझा मोठा भाऊ युद्धात हरला. पण तुझ्यासारखा गौरव मिळवण्याजोगा दुसरा कोणीही या तिन्ही लोकांत नाही.
नाधर्मसहितं श्लाध्यं तल्लोकं प्रतिसंहितम् । कर्म दौरात्म्यकं कृत्वा श्लाघ्यसे भ्रातृनिर्जयात् ।। ७.१८.
अधर्माशी जोडलेलं काहीही या जगात कौतुकास्पद नसतं. वाईट कृत्य करून, फक्त भावाला हरवल्याचा अभिमान बाळगणं योग्य नाही.
क त्वं प्राक्केवलं धर्मं चरित्वा लब्धवान्वरम् । श्रूतपूर्वं हि न मया भाषसे यादृशं स्वयम् ।। ७.१८.
तू कोण आहेस, ज्याने पूर्वी फक्त धर्माचं पालन केलं आणि त्यामुळे वर मिळवला? कारण तुझ्यासारखं बोलणं मी कधीच ऐकलं नव्हतं.
तिष्ठेदानीं न मे जीवन्प्रतियास्यसि दुर्मते । अद्य त्वां निशितैर्बाणैः प्रेषयामि यमक्षयम् ।। ७.१८.
दुष्ट बुद्धीच्या, आता तू माझ्या हातून जिवंत सुटणार नाहीस; आज मी तुझ्यावर तीक्ष्ण बाण सोडून तुला यमाच्या घरी पाठवतो.
ततः शरासनं गृह्य सायकांश्च नराधिपः । रणाय निर्ययौ क्रुद्धः संवर्तो मार्गमावृणोत् ।। ७.१८.
मग राजा रागाने आपलं धनुष्य आणि बाण घेत युद्धासाठी बाहेर पडला; पण संवर्तानं त्याचा रस्ता अडवला.
सो ऽब्रवीत्स्नेहसंयुक्तं मरुत्तं तं महानृषिः । श्रोतव्यं यदि मद्वाक्यं सम्प्रहारो न ते क्षमः ।। ७.१८.
त्या महान ऋषीनं प्रेमानं मरुत्ताला सांगितलं, 'माझं बोलणं ऐकायचं असेल, तर तुला युद्ध करणं योग्य नाही.'
माहेश्वरमिदं सत्रमसमाप्तं कुलं दहेत् ।। ७.१८.
हे महेश्वराचं यज्ञ जर अपूर्ण राहिलं, तर सगळं वंशच नष्ट होईल.
दीक्षितस्य कुतो युद्धं क्रोधित्वं दीक्षिते कुतः । संशयश्च जये नित्यं राक्षसश्च सुदुर्जयः ।। ७.१८.
दीक्षिताने युद्ध करणं शक्य नाही, आणि रागावणंही शोभत नाही. विजय नेहमीच अनिश्चित असतो, आणि तो राक्षस फारच कठीण आहे जिंकायला.
स निवृत्तो गुरोर्वाक्यान्मरुत्तः पृथिवीपतिः । विसृज्य सशरं चापं स्वस्थो मखमुखो ऽभवत् ।। ७.१८.
गुरूच्या शब्दाने पृ्थ्वीचा राजा मरुत्त मागे फिरला, आपलं धनुष्य आणि बाण बाजूला ठेवले आणि शांतपणे यज्ञाच्या कामात गुंतला.
ततस्तं निर्जितं मत्वा घोषयामास वै शुकः । रावणो जयतीत्युच्चैर्हर्षान्नादं विमुक्तवान् ।। ७.१८.
मग शुकानं त्याला हरलेला समजून मोठ्याने जाहीर केलं, 'रावण जिंकला!' आणि आनंदात रावणाने मोठा गजर केला.