कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे । वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ७.१७.
तू ज्याला विष्णु म्हणतेस, तो कोण आहे? पराक्रम, तप, भोग आणि बळ या सर्वांत—
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ।। ७.१७.
त्याने असे म्हटल्यावर, वेदवतीने त्याला उत्तर दिले.
ैव भोगेन च बलेन च ।। मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् । त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् । त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान् ।। ७.१७.
भोग आणि बळ या बाबतीत— असे बोलू नकोस. त्या कन्येने त्या राक्षसाला म्हटले: 'त्रैलोक्याचा स्वामी, सर्व लोकांनी पूजलेला विष्णु— तुझ्याशिवाय, राक्षसराजा, दुसरा कोण बुद्धिमान त्याचा तिरस्कार करील?'
एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः । मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत् ।। ७.१७.
वेदवतीने असे म्हटल्यावर, त्या रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसाने तिच्या केसांना हात लावला.
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् । असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत् ।। ७.१७.
मग वेदवती रागाने पेटून उठली आणि तिने स्वतःच्या हाताने केस कापले; तिचा हात तलवार झाला आणि तिने आपले केस छाटले.
सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् । उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ।। ७.१७.
ती रागाने जणू जळू लागली, आपल्या संतापाने त्या राक्षसाला जणू जाळत होती. मृत्यूच्या तयारीने, मन अग्नीप्रमाणे एकाग्र करून ती बोलली.
धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते । रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ।। ७.१७.
अधम राक्षसा, तुझ्यामुळे मी लज्जित झाले आहे, आता मला जगावेसे वाटत नाही. म्हणून, तुझ्या डोळ्यांसमोर मी अग्नित प्रवेश करणार आहे.
यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने । तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः ।। ७.१७.
कारण, पापी राक्षसा, तू मला वनात लज्जित केलेस, म्हणून मी पुन्हा तुझ्या वधासाठी जन्म घेईन.
न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः । शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ।। ७.१७.
खरं तर, स्त्रीने दुष्ट मनाच्या पुरुषाचा वध करणे शक्य नाही; आणि मी तुला शाप दिला तर माझ्या तपाचे फळ नष्ट होईल.
यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा । तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ।। ७.१७.
जर मी काही पुण्यकर्म, दान किंवा यज्ञ केले असेल, तर त्याच्या बळावर मी गर्भातून नव्हे, तर धर्मात्म्याच्या कन्या म्हणून जन्म घेईन.
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् । पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ।। ७.१७.
असे म्हणून ती जळत्या अग्नित शिरली, आणि आकाशातून सर्वत्र दिव्य फुलांचा वर्षाव झाला.
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा । तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ।। ७.१७.
ती पुन्हा कमळातून, कमळासारखी तेजस्वी जन्माला आली; आणि पुन्हा त्या राक्षसाने तिला पूर्वीप्रमाणे पकडले.
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ । प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ।। ७.१७.
कमळासारख्या तेजस्वी कन्येला घेऊन रावण आपल्या घरी गेला आणि ती आपल्या मंत्र्याला दाखवली.
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् । गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ।। ७.१७.
लक्षणांची जाण असलेल्या मंत्र्याने तिला पाहून रावणाला सांगितले, "ही सुंदर नितंबांची स्त्री तुझ्या घरी राहिली तर ती तुझ्या मृत्यूचे कारण ठरेल असे दिसते."
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः । सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ।। ७.१७.
हे ऐकून, राम, रावणाने तिला समुद्रात फेकले; ती पृथ्वीवर पडली आणि यज्ञाच्या वेदीमध्ये गेली.
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती । सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो । तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ।। ७.१७.
राजाच्या नांगराच्या फाळाने ती पुन्हा वर आली आणि मग ती जनक राजाची कन्या म्हणून जन्माला आली, हे प्रभो, तुझी पत्नी; कारण तूच सनातन विष्णू आहेस.
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा । उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ।। ७.१७.
पूर्वी तिच्या रागामुळे तो शत्रू मारला गेला; तिने डोंगरात आश्रय घेतला आणि तुझ्या अद्भुत सामर्थ्यावर विश्वास ठेवला.
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः । क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ।। ७.१७.
अशी ही पुण्यवती पुन्हा माणसांत जन्म घेईल, नांगराच्या फाळाने नांगरलेल्या शेतात, वेदीवर अग्निशिखेसारखी तेजस्वी.
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे । त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ।। ७.१७.
पूर्वी कृतयुगात हिचे नाव वेदवती होते; त्रेतायुगात ती त्या राक्षसाच्या वधासाठी जन्माला आली.
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः । सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ।। ७.१७.
मिथिलाच्या कुलात, महान जनक राजाच्या घरी ती जन्मली; नांगराच्या फाळात सापडली म्हणून तिला लोक 'सीता' म्हणतात.
प्रविष्टायां हुताशं तु वेदवत्यां स रावणः । पुष्पकं तु समारुह्य परिचक्राम मेदिनीम् ।। ७.१८.
वेदवतीने अग्नित प्रवेश केल्यावर रावण पुष्पक विमानावर बसून पृथ्वीवर फिरू लागला.
ततो मरुत्तं नृपतिं यजन्तं सह दैवतैः । उशीरबीजमासाद्य ददर्श स तु रावणः ।। ७.१८.
मग रावण उशीराबीज नावाच्या ठिकाणी पोहोचला आणि तिथे त्याने राजा मरुत्त देवतांसह यज्ञ करताना पाहिला.
संवर्तो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद्भ्राता बृहस्पतेः । याजयामास धर्मज्ञः सर्वैर्देवगणैर्वृतः ।। ७.१८.
तिथे धर्माची जाण असलेला, बृहस्पतीचा साक्षात भाऊ, संवार्त नावाचा ब्रह्मर्षी सर्व देवतांसह यज्ञ करत होता.
दृष्ट्वा देवास्तु तद्रक्षो वरदानेन दुर्जयम् । तिर्यग्योनिं समाविष्टास्तस्य दर्शनभीरवः ।। ७.१८.
त्या वरामुळे जिंकता न येणारा तो राक्षस पाहून, भीतीने सर्व देवता प्राण्यांच्या रूपात लपले.
इन्द्रो मयूरः संवृत्तो धर्मराजस्तु वायसः । कृकलासो धनाध्यक्षो हंसश्च वरुणो ऽभवत् ।। ७.१८.
इंद्र मोर झाला, धर्मराज कावळा झाला, धनाध्यक्ष कर्कलास झाला आणि वरुण हंस झाला.
अन्येष्वपि गतेष्वेवं देवेष्वरिनिषूदन । रावणः प्राविशद्यज्ञं सारमेय इवाशुचिः ।। ७.१८.
इतर देवता असे निघून गेल्यावर, शत्रूंचा नाश करणारा रावण अशुद्ध कुत्र्यासारखा त्या यज्ञात शिरला.
तं च राजानमासाद्य रावणो राक्षसाधिपः । प्राह युद्धं प्रयच्छेति निर्जितो ऽस्मीति वा वद ।। ७.१८.
मग राक्षसांचा राजा रावण त्या राजाजवळ गेला आणि म्हणाला, "माझ्याशी युद्ध कर, नाहीतर तू माझ्यापासून हरलास असे जाहीर कर."
ततो मरुत्तो नृपतिः को भवानित्युवाच तम् । अपहासं ततो मुक्त्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।। ७.१८.
तेव्हा राजा मरुत्त म्हणाला, "तू कोण आहेस?" आणि रावणाने उपहास्याने हसून असे उत्तर दिले.
अकुतूहलभावेन प्रीतो ऽस्मि तव पार्थिव । धनदस्यानुजं यो मां नावगच्छसि रावणम् ।। ७.१८.
माझ्या मनात काही कुतूहल नाही, पण मला तुझ्यावर आनंद वाटतो, राजन, कारण तू मला, धनदाचा धाकटा भाऊ रावण, ओळखले नाहीस.
त्रिषु लोकेषु को ऽन्यो ऽस्ति यो न जानाति मे बलम् । भ्रातरं येन निर्जित्य विमानमिदमाहृतम् । ततो मरुत्तः स नृपस्तं रावणमथाब्रवीत् ।। ७.१८.
या तिन्ही लोकांत असा कोण आहे ज्याला माझे सामर्थ्य माहीत नाही, ज्यामुळे मी माझ्या भावाला हरवून हे विमान मिळवले? मग राजा मरुत्त त्या रावणाला म्हणाला.